नवी दिल्ली 

सौदी अरेबियातील दम्माम येथील "किंग फहद आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर" नुकताच एक हल्ला झाला. या हल्ल्यात एका भारतीय नागरिकाचा दुर्दैवी मृत्यू झाला. याच घटनेत इतर दोन जण जखमी झाले. या अनपेक्षित घटनेनंतर सौदी अरेबियातील सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर आला. सुरक्षेच्या चिंतेपोटी अनेक विमान कंपन्यांनी सौदी अरेबियाच्या विविध शहरांकडे जाणारी आणि तिथून येणारी विमानसेवा तात्काळ स्थगित केली. विमानसेवा अचानक बंद पडल्याचा थेट फटका मक्का आणि मदिना येथे "उमराह" करण्यासाठी गेलेल्या हजारो भारतीय यात्रेकरूंना बसला. परदेशात उद्भवलेल्या या संकटात अडकलेल्या भारतीयांना सुखरूप मायदेशी आणण्यासाठी भारत सरकारने हालचाली वेगवान केल्या आहेत. परराष्ट्र मंत्रालयाने याविषयी सविस्तर माहिती सर्वांसमोर ठेवली आहे.

इस्लाम धर्मात मक्का आणि मदिना या दोन शहरांना पृथ्वीवरील सर्वाधिक पवित्र स्थाने मानले जाते. जगभरातील मुस्लिम बांधव दरवर्षी हज यात्रेसाठी या पवित्र ठिकाणी भेट देतात. हज व्यतिरिक्त वर्षभरात कधीही केली जाणारी यात्रा उमराह म्हणून ओळखली जाते. याच उमराह यात्रेसाठी भारताच्या विविध भागांतून हजारो नागरिक सौदी अरेबियात दाखल झाले होते. विमानतळावरील हल्ल्याच्या घटनेनंतर निर्माण झालेल्या तणावपूर्ण वातावरणामुळे या यात्रेकरूंसमोर एक गंभीर संकट उभे राहिले. परतीची विमाने रद्द झाल्याने हजारो नागरिक तिथेच अडकून पडले. प्रवासाचे पूर्वनियोजित वेळापत्रक कोलमडल्याने यात्रेकरूंमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले.

"एमआयएम" (AIMIM) पक्षाचे अध्यक्ष आणि खासदार असदुद्दीन ओवैसी यांनी या गंभीर प्रश्नाकडे केंद्र सरकारचे लक्ष वेधले. मक्का आणि मदिना शहरांमध्ये सुमारे ४,००० भारतीय यात्रेकरू अडकून पडले आहेत, अशी माहिती ओवैसी यांनी "एक्स" या समाजमाध्यमावर दिली. या यात्रेकरूंना त्यांच्या ट्रॅव्हल एजंट्सनी वाऱ्यावर सोडले आहे. परदेशात अनोळखी शहरात ट्रॅव्हल एजंट्सनी अचानक पाठ फिरवल्याने यात्रेकरूंची अवस्था बिकट झाली आहे. भाषेची अडचण, निवाऱ्याचा प्रश्न आणि आर्थिक चणचण अशा अनेक समस्यांना या नागरिकांना सामोरे जावे लागत आहे. अशा परिस्थितीत त्यांना तातडीने सरकारी मदत मिळणे आवश्यक आहे. या सर्व नागरिकांना सुरक्षितपणे भारतात परत आणण्यासाठी केंद्र सरकारने तात्काळ पावले उचलावीत, अशी मागणी ओवैसी यांनी केली. या पोस्टमध्ये त्यांनी परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर, अल्पसंख्याक विकास मंत्री किरेन रिजिजू, नागरी विमान वाहतूक मंत्री किंजरापू राम मोहन नायडू आणि परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्री यांना टॅग करून त्यांच्या हस्तक्षेपाची मागणी केली.

ओवैसी यांनी नागरी विमान वाहतूक संचालनालय (DGCA) आणि तीन प्रमुख विमान कंपन्यांनाही या पोस्टमध्ये टॅग केले. अडकलेल्या यात्रेकरूंना लवकरात लवकर मायदेशी आणता यावे, यासाठी डीजीसीएने विमान कंपन्यांना अधिक आसनक्षमता असलेली विमाने वापरण्याची परवानगी द्यावी, अशी सूचना ओवैसी यांनी मांडली. आणीबाणीच्या परिस्थितीत नागरिकांना बाहेर काढण्यासाठी विमान वाहतूक क्षेत्रातील नियमांमध्ये तात्पुरती शिथिलता आणणे गरजेचे असते. विस्तृत विमानांची व्यवस्था करणे शक्य नसल्यास सरकारने किमान काही विशेष विमानांची सोय करून या नागरिकांना भारतात परत आणावे, अशी अपेक्षा त्यांनी व्यक्त केली. एकाच वेळी हजारो नागरिकांना मायदेशी आणण्यासाठी नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय आणि परराष्ट्र मंत्रालय यांच्यात भक्कम समन्वय असणे आवश्यक आहे. परदेशात अडकलेल्या नागरिकांना तातडीने आधार देण्याची गरज त्यांनी बोलून दाखवली.

ओवैसी यांच्या या मागणीनंतर आणि वाढत्या चिंतेच्या पार्श्वभूमीवर परराष्ट्र मंत्रालयाने (MEA) गुरुवारी सकारात्मक माहिती दिली. रियाधमधील भारतीय दूतावास आणि जेद्दाहमधील वाणिज्य दूतावास सध्या संबंधित विमान कंपन्या आणि टूर ऑपरेटर्स यांच्याशी सतत संपर्कात आहेत. अडकलेल्या यात्रेकरूंची लवकरात लवकर आणि सुरक्षित सुटका करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न सुरू आहेत. परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते रणधीर जयस्वाल यांनी एक्सवर एक पोस्ट लिहून सरकार करत असलेल्या उपाययोजनांची सविस्तर माहिती सर्वांसमोर ठेवली. रियाधमधील भारतीय दूतावास आणि जेद्दाहमधील वाणिज्य दूतावास यात्रेकरूंच्या परतीचा मार्ग मोकळा करण्यासाठी विमान कंपन्यांशी चर्चा करत आहेत.

गेल्या एका आठवड्याच्या काळात सौदी अरेबियात अडकलेल्या सुमारे ३,००० उमराह यात्रेकरूंना उपलब्ध विमानांद्वारे भारतात सुखरूप परत आणण्यात आले आहे, अशी दिलासादायक आकडेवारी जयस्वाल यांनी मांडली. याव्यतिरिक्त इतर १०,००० सामान्य उमराह यात्रेकरूंनी आधीच उपलब्ध विमानांचे बुकिंग केले होते. त्यांनीही गेल्या आठवड्यात भारतात यशस्वीपणे प्रवास केला आहे. सध्या सौदी अरेबियात अडकलेल्या उर्वरित उमराह यात्रेकरूंना लवकरात लवकर मायदेशी आणण्यासाठी आवश्यक त्या सर्व व्यवस्था आणि पर्यायांवर प्रशासकीय पातळीवर चर्चा सुरू आहे.

भारतीय दूतावास आणि वाणिज्य दूतावासातील अधिकारी स्थानिक स्वयंसेवकांच्या मदतीने यात्रेकरूंना सर्व प्रकारची मदत पुरवत आहेत. परदेशात वास्तव्यास असलेले अनेक भारतीय नागरिक अशा संकटाच्या वेळी मदतीसाठी धावून येतात. या स्थानिक भारतीयांच्या सहकार्यामुळे दूतावासाचे काम अधिक सुलभ होते. यात्रेकरूंच्या राहण्याची आणि खाण्याची गैरसोय होऊ नये, याची काळजी घेतली जात आहे. वैद्यकीय मदतीची आवश्यकता असलेल्या नागरिकांना तातडीने उपचार उपलब्ध करून दिले जात आहेत. भारतीय नागरिकांच्या सोयीसाठी आणि त्यांना वेळेवर मदत मिळवून देण्यासाठी २४ तास चालणारे विशेष "कंट्रोल रूम" (नियंत्रण कक्ष) स्थापन करण्यात आले आहेत. नागरिकांना वेळोवेळी आवश्यक त्या सूचना आणि मार्गदर्शक तत्त्वे (Advisories) दिली जात आहेत. अफवांवर विश्वास न ठेवता केवळ अधिकृत माहितीवर विसंबून राहण्याचे आवाहन प्रशासनाकडून केले जात आहे. परदेशात असलेल्या नागरिकांना दूतावासाचा भक्कम आधार मिळत आहे.

कोणत्याही भारतीय नागरिकाला मदतीची आवश्यकता भासल्यास त्यांनी तातडीने भारतीय दूतावासाशी संपर्क साधावा, असे आवाहन जयस्वाल यांनी केले आहे. रियाधमधील भारतीय दूतावासाशी संपर्क साधण्यासाठी +९६६-५५४४१२०१६ आणि +९६६-५४२१२६७८४ हे दूरध्वनी क्रमांक उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत. सौदी अरेबियातून कॉल करणाऱ्यांसाठी ८००२४७१२३४ हा टोल-फ्री क्रमांकही सुरू करण्यात आला आहे. मेसेज पाठवण्यासाठी +९६६-५३६२१६०८२ हा व्हॉट्सॲप क्रमांक देण्यात आला आहे. यासोबतच जेद्दाहमधील भारतीय वाणिज्य दूतावासाशी +९६६-१२-२६१४०९३ आणि +९६६-५५६१२२३०१ या क्रमांकांवर संपर्क साधता येईल. तसेच +९६६-५३६२०९७०४ या व्हॉट्सॲप क्रमांकावर केवळ मेसेज पाठवून मदत मागता येईल. हे सर्व क्रमांक २४ तास उपलब्ध असतील.

सौदी अरेबियातील परिस्थिती सध्या तणावपूर्ण असली, तरी भारतीय दूतावास प्रत्येक नागरिकाच्या सुरक्षेसाठी डोळ्यात तेल घालून काम करत आहे. परराष्ट्र मंत्रालय, विमान कंपन्या आणि स्थानिक प्रशासन यांच्यातील समन्वयामुळे लवकरच उर्वरित सर्व भारतीय नागरिक आपल्या घरी सुखरूप परततील, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे. परदेशात संकटात सापडलेल्या भारतीयांना सुरक्षितपणे बाहेर काढण्याची भारताची ऐतिहासिक परंपरा आहे. याच परंपरेनुसार सध्याचे मदतकार्य वेगाने सुरू आहे. नागरिकांनी घाबरून न जाता दूतावासाच्या संपर्कात राहावे, अशी सूचना प्रशासनाकडून सातत्याने दिली जात आहे.