नागोया/ जपान

जपानच्या नागोया शहरात आशियाई पॅरा गेम्सचा थरार सुरू आहे. बुधवारचा दिवस भारतीय खेळाडूंसाठी पदकांची मोठी लयलूट करणारा ठरला. भारतीय पॅरा ट्रॅक आणि फील्ड ॲथलीट्सनी जबरदस्त कामगिरी नोंदवली. त्यांनी बुधवारी पाच सुवर्णपदकांसह तब्बल २२ पदके खिशात घातली. भारताने आतापर्यंत ६२ पदकांची कमाई केली आहे. यामध्ये १४ सुवर्ण, २१ रौप्य आणि २७ कांस्यपदकांचा समावेश आहे. या चमकदार कामगिरीच्या जोरावर भारताने पदकतालिकेत पाचवे स्थान गाठले आहे. भारताच्या एकूण सुवर्णपदकांपैकी तब्बल १३ सुवर्णपदके एकट्या ॲथलेटिक्स संघाने जिंकून दिली आहेत.

चीन पाठोपाठ भारतीय पॅरा-ॲथलेटिक्स संघ पदकतालिकेत दुसऱ्या स्थानावर आहे. चीनकडे २८ सुवर्ण, १० रौप्य आणि १० कांस्यपदके आहेत. मंगळवारी दुसऱ्या दिवशी भारतीय पॅरा-ॲथलेटिक्स संघाने पाच सुवर्णपदकांसह १४ पदके जिंकली होती. बुधवारी त्यात आणखी २२ पदकांची भर पडली. आता भारताच्या पॅरा-ॲथलेटिक्स पदकांची एकूण संख्या ४२ वर पोहोचली आहे. यात १३ सुवर्ण, १४ रौप्य आणि १५ कांस्यपदके आहेत.

धावपटू सिमरन शर्मा हिने बुधवारी सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले. दृष्टीदोष असलेल्या या २६ वर्षीय धावपटूने महिलांच्या १०० मीटर "टी१२" स्पर्धेत १२.०२ सेकंदांची वेळ नोंदवली. या नव्या गेम्स रेकॉर्डसह तिने सुवर्णपदकावर नाव कोरले. तिने इराणच्या हजर सफारजादेह हिला मागे टाकले. हजरने १२.३० सेकंदांची वेळ नोंदवली. सिमरनने मंगळवारी २०० मीटर शर्यतीतही गेम्स रेकॉर्डसह सुवर्णपदक जिंकले होते. चोवीस तासांच्या आत तिने दोन गेम्स रेकॉर्ड आपल्या नावावर केले. शाकाहारी असलेल्या सिमरनला जपानमध्ये आहाराच्या मर्यादित पर्यायांमुळे थकवा जाणवत होता. तरीही तिने ही ऐतिहासिक कामगिरी करून दाखवली.

सिमरन एकाच आशियाई पॅरा स्पर्धेत दोन सुवर्णपदके जिंकणारी भारताची चौथी खेळाडू ठरली आहे. दिल्लीतील बुराडी गावातून आलेली सिमरन जन्मतःच दृष्टीदोष असलेली खेळाडू आहे. अकाली जन्मानंतर तिला सात महिने इनक्युबेटरमध्ये ठेवण्यात आले होते. तिला १० मीटरच्या पलीकडे पाहणे अवघड जाते. "टी१२" वर्गीकरण मध्यम दृष्टीदोष असलेल्या खेळाडूंसाठी असते. तिने २०२४ च्या पॅरिस पॅरालिम्पिकमध्ये कांस्यपदक जिंकले होते. मागील पॅरा आशियाडमध्ये तिने दोन रौप्यपदके जिंकली होती. तिचा जुना मार्गदर्शक उमर सैफी याच्यावर उत्तेजक द्रव्य चाचणीत दोषी आढळल्याने बंदी घालण्यात आली आहे. आता नवीन मार्गदर्शक शिवम सोबत ती पुन्हा एकदा मैदानात उतरली आहे.

याआधी चीनमधील हांगझोऊ स्पर्धेत अंकुर धामा आणि शीतल देवी यांनी प्रत्येकी दोन सुवर्णपदके जिंकली होती. अंकुर धामाने पुरुष ५००० मीटर आणि १५०० मीटर "टी११" प्रकारात ही कामगिरी केली होती. शीतल देवीने महिला वैयक्तिक कंपाउंड ओपन आणि मिश्र सांघिक कंपाउंड ओपनमध्ये सुवर्ण जिंकले होते. निषाद कुमारने यंदाच्या चालू स्पर्धेत हा विक्रम नोंदवला. त्याने सोमवारी लांब उडी "टी४७" प्रकारात सुवर्ण जिंकले. त्यानंतर मंगळवारी "टी४७" उंच उडीतही त्याने अव्वल स्थान पटकावले.

दुहेरी पॅरालिम्पिक पदक विजेत्या प्रवीण कुमार याने पुरुषांच्या उंच उडी "टी४४/६४" प्रकारात सुवर्णपदक जिंकले. त्याने २.०५ मीटर उडी मारत नवा गेम्स रेकॉर्ड प्रस्थापित केला. याआधीच्या आशियाडमध्ये जिंकलेले सुवर्णपदक त्याने यावेळी राखले. २३ वर्षीय प्रवीणने २०२४ च्या पॅरिस पॅरालिम्पिकमध्येही सुवर्णपदक जिंकले होते. याच स्पर्धेत भारताच्या बंटीने १.९२ मीटरची वैयक्तिक सर्वोत्तम उडी मारत रौप्यपदक पटकावले. "दोन आठवड्यांपूर्वी माझी तब्येत बरी नव्हती. शरीरात ताकद नव्हती आणि उडीही नीट मारता येत नव्हती. देशासाठी सुवर्णपदक जिंकायचे असेल, तर हे आजारपण काहीच नाही, असा विचार मी केला," असे प्रवीणने स्पष्ट केले.

"टी६४" हा प्रकार कृत्रिम पाय वापरून धावणाऱ्या खेळाडूंसाठी असतो. "टी४४" हा प्रकार कृत्रिम पायाशिवाय धावणाऱ्या, पण पायात दोष असलेल्या खेळाडूंसाठी असतो. प्रवीणच्या एका पायाची लांबी दुसऱ्या पायापेक्षा जन्मापासूनच कमी आहे. त्याने लहान वयातच पॅरा ॲथलेटिक्सची आवड जोपासली. प्रशिक्षक सत्यपाल सिंग यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्याने उंच उडीत विशेष प्राविण्य मिळवले.

आणखी एक पॅरालिम्पिक पदक विजेता सचिन खिलारी यानेही आपले जुने सुवर्णपदक राखले. पुरुषांच्या गोळाफेक "एफ४६" प्रकारात भारताने तिन्ही पदके जिंकून निर्विवाद वर्चस्व गाजवले. ३६ वर्षीय सचिनने १५.८७ मीटर अंतरावर गोळा फेकत नवा गेम्स रेकॉर्ड नोंदवला. याआधीचा विक्रम १५.६७ मीटरचा होता. सचिनने २०२४ पॅरालिम्पिकमध्ये रौप्यपदक जिंकले होते. याच स्पर्धेत मोहम्मद यासरने १५.०६ मीटर फेक करून रौप्यपदक मिळवले. परवीनने १४.९४ मीटर फेक करून कांस्यपदक आपल्या नावावर केले.

"एफ४६" हा प्रकार कोपराच्या वर किंवा खाली हात नसलेल्या किंवा हाताचे कार्य बाधित असलेल्या खेळाडूंसाठी असतो. ते उभे राहून स्पर्धा करतात आणि कंबर व पायांच्या साहाय्याने ताकद निर्माण करतात. सचिनचा जन्म महाराष्ट्रातील सांगली जिल्ह्यातील करगणी या गावात एका शेतकरी कुटुंबात झाला. सायकलवरून पडल्याने त्याच्या डाव्या हाताला गंभीर दुखापत झाली होती. गँगरीन आणि स्नायूंच्या समस्येने अनेक शस्त्रक्रियांनंतरही त्याचा हात पूर्णपणे बरा होऊ शकला नाही. २०१५ मध्ये त्याने पॅरा क्रीडा क्षेत्रात पाऊल ठेवले. प्रशिक्षक सत्यनारायण यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्याने स्वतःच्या खेळात सुधारणा केली. शिक्षणाने मेकॅनिकल इंजिनिअर असलेला सचिन नागरी सेवा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शनही करतो.

भारतासाठी दिवसातील शेवटचे सुवर्णपदक दिलीप गावित याने जिंकले. २३ वर्षीय दिलीप हा "टी४६" खेळाडू आहे. त्याने पुरुषांच्या १०० मीटर "टी४६/४७" संयुक्त स्पर्धेत १०.६९ सेकंदांची वेळ नोंदवत प्रथम क्रमांक पटकावला. याच स्पर्धेत भारताच्या मोहम्मद मुर्सींगनाकथ बासिल याने रौप्यपदक जिंकले. "टी४७" खेळाडू असलेल्या बासिलने १०.७२ सेकंदांचा गेम्स रेकॉर्ड नोंदवला. स्पर्धांमध्ये पुरेशी संख्या असावी, या उद्देशाने दोन किंवा अधिक वर्गीकरणातील खेळाडूंना संयुक्त स्पर्धेत खेळवले जाते. "टी४६" आणि "टी४७" हे प्रकार हाताचे कार्य बाधित असलेल्या खेळाडूंसाठी असतात. या दोन प्रकारांमधील मुख्य फरक हाताच्या समस्येची तीव्रता आणि जागेवर अवलंबून असतो.

दिलीप गावित महाराष्ट्रातील नाशिक जवळील एका शेतकरी कुटुंबातून आला आहे. वयाच्या पाचव्या वर्षी झाडावरून पडल्याने त्याच्या उजव्या हाताला दुखापत झाली होती. वेळेवर वैद्यकीय उपचार न मिळाल्याने त्या जागी गँगरीन झाले. शेवटी कोपराखालून त्याचा हात कापावा लागला. त्याने चीनमधील मागील पॅरा आशियाडमध्ये ४०० मीटर शर्यतीत सुवर्ण जिंकले होते. या वर्षाच्या सुरुवातीला ग्लासगो पॅरा राष्ट्रकुल स्पर्धेतही त्याने १०० मीटरचे सुवर्णपदक जिंकले होते.

आयुष वर्मा याने पुरुषांच्या गोळाफेक "एफ५३" प्रकारात बुधवारी भारताला पहिले सुवर्णपदक मिळवून दिले. ३५ वर्षीय आयुष मेरठचा रहिवासी आहे. एका रस्ते अपघातात त्याच्या पाठीच्या कण्याला गंभीर दुखापत झाली. त्यानंतर तो व्हीलचेअरवर आला. त्याने आपल्या पाचव्या प्रयत्नात ८.१६ मीटरची फेक करत अव्वल स्थान पटकावले. "एफ५३" हा प्रकार धड आणि पायांच्या हालचाली बाधित असलेल्या खेळाडूंसाठी असतो. ते बसून स्पर्धा करतात आणि छाती, पाठ व खांद्यांचा वापर करून ताकद निर्माण करतात.

भारताच्या ॲथलेटिक्स चमूतील तीन सदस्यांनी आतापर्यंत दोन वेळा पदके जिंकली आहेत. २०२४ पॅरालिम्पिकमधील दुहेरी कांस्यपदक विजेती प्रीती पाल या तिघांपैकी एक आहे. बुधवारी तिने महिलांच्या १०० मीटर "टी३५" स्पर्धेत रौप्यपदक जिंकले. "टी३५" हा प्रकार सेरेब्रल पाल्सी असलेल्या खेळाडूंसाठी आहे. तिने मंगळवारी २०० मीटर "टी३५" स्पर्धेतही दुसरे स्थान मिळवले होते. याव्यतिरिक्त भाग्यश्री जाधवने महिलांच्या गोळाफेक "एफ३४" प्रकारात रौप्यपदक जिंकले. मंजीतने पुरुषांच्या भालाफेक "एफ१२/१३" मध्ये दुसरे स्थान पटकावले. अकिरा बानोथु याने पुरुषांच्या ४०० मीटर "टी३५/३८" मध्ये, तर शरद मकनाहळ्ळी याने पुरुषांच्या १५०० मीटर "टी१२/१३" मध्ये रौप्यपदक मिळवले.

भारतीय खेळाडूंनी अनेक कांस्यपदकेही आपल्या खिशात घातली. अनुभव चौधरी (पुरुष १०० मीटर टी३५), राकेशभाई भट्ट (पुरुष १०० मीटर टी३७), रवी रोंगाली (पुरुष गोळाफेक एफ४०), सुखचैन (पुरुष भालाफेक एफ५५), प्रणव देसाई (पुरुष १०० मीटर टी६४), शैलेश कुमार (पुरुष लांब उडी टी४२/६१/६३), करमज्योती दलाल (महिला थाळीफेक एफ५५) आणि हनी (पुरुष थाळीफेक एफ३७) या सर्वांनी कांस्यपदके जिंकली. भारतीय ॲथलेटिक्स संघाने सहभाग घेतलेल्या ६२ पैकी ६० स्पर्धांमध्ये पदके जिंकण्याची आशा बाळगली आहे. स्पर्धेचे अजून दोन दिवस शिल्लक आहेत.

ॲथलेटिक्स व्यतिरिक्त पॅरा-तिरंदाजी, पॅरा-जलतरण आणि पॉवरलिफ्टिंगमध्येही भारताला पदके मिळाली आहेत. दोन्ही हात नसलेली कंपाउंड तिरंदाज शीतल देवी अनेक पदकांच्या शर्यतीत आहे. तिने पायल नाग सोबत मिळून महिला दुहेरीचे रौप्यपदक जिंकले. अंतिम फेरीत त्यांना चीनकडून पराभव पत्करावा लागला. पॉवरलिफ्टिंगमध्ये पोलिओग्रस्त कस्तुरी राजमणी हिने महिलांच्या ६७ किलो वजनी गटात रौप्यपदक जिंकले. हा तिच्या कारकिर्दीतील सर्वात अभिमानास्पद विजय ठरला आहे.

जलतरणामध्ये दृष्टीदोष असलेल्या रवी कार्तिक बुडिगीना याने स्पर्धेतील आपले दुसरे रौप्यपदक जिंकले. त्याने पुरुषांच्या १०० मीटर बॅकस्ट्रोक "एस१३" प्रकारात १:१०.१० सेकंदांची वेळ नोंदवली. या शर्यतीत केवळ चार जलतरणपटू होते. हिमांशू नांदल या दुसऱ्या जलतरणपटूने पुरुषांच्या ब्रेस्टस्ट्रोक "एसबी१३" प्रकारात कांस्यपदक मिळवले. त्याने १:२०.७२ सेकंदांची वेळ नोंदवली. हिमांशू यालाही जवळपास अंधत्वाची समस्या आहे.

बॅडमिंटनमध्ये पुरुषांच्या एकेरी "एसएल४" प्रकारात भारताची तीन पदके निश्चित झाली आहेत. "एसएल४" हा प्रकार पायांचे मध्यम दोष असलेल्या खेळाडूंसाठी असतो. गतविजेता सुहास एल. वाय., नवीन शिवकुमार आणि अभिजीत सखुजा या तिघांनीही उपांत्य फेरीत धडक मारली आहे. कृष्णा नगर आणि शिवराजन सोलाईमलाई या पुरुषांच्या दुहेरी जोडीने "एसएच६" गटाचे रौप्यपदक जिंकले. "एसएच६" हा गट कमी उंची असलेल्या खेळाडूंसाठी असतो. गट फेरीत केवळ चार संघ होते. बाद फेरीच्या सामन्यांऐवजी गटातील क्रमवारीच्या आधारे पदके देण्यात आली. या जोडीने गटात दुसरे स्थान मिळवून रौप्यपदक आपल्या नावावर केले.