भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वात प्रतिभावान आणि दिग्गज चित्रपट निर्मात्यांपैकी एक असलेल्या ऋत्विक घटक यांच्या ८ ऐतिहासिक चित्रपटांचे '४के' (4K) तंत्रज्ञानाद्वारे यशस्वीरीत्या पुनरुज्जीवन (Restoration) करण्यात आले आहे. राष्ट्रीय चित्रपट विकास महामंडळ-राष्ट्रीय चित्रपट संग्रहालय (NFDC-NFAI) द्वारे हे अत्यंत कठीण आणि महत्त्वाचे काम पूर्ण करण्यात आले आहे. यामध्ये ऋत्विक घटक यांच्या 'मेघे ढाका तारा', 'सुवर्णरेखा' आणि 'तीताश एकटी नदीर नाम' यांसारख्या जागतिक स्तरावर गाजलेल्या अजरामर कलाकृतींचा समावेश आहे.
केंद्रीय माहिती आणि प्रसारण मंत्रालयाच्या अंतर्गत काम करणाऱ्या 'NFDC-NFAI' ने या महान दिग्दर्शकाच्या जन्मशताब्दी वर्षाचे औचित्य साधून ब्रिटीश फिल्म इन्स्टिट्यूट (BFI) सोबत एक विशेष भागीदारी केली आहे. या अंतर्गत लंडन येथील प्रतिष्ठित 'बीएफआय साउथबँक' (BFI Southbank) येथे ऋत्विक घटक यांच्या चित्रपटांचे एक विशेष रेट्रोस्पेक्टिव्ह (सिनेमांचे प्रदर्शन) आयोजित करण्यात आले आहे.
या प्रदर्शनामुळे आंतरराष्ट्रीय प्रेक्षकांना घटक यांची क्रांतीकारी कथाकथन शैली आणि त्यांची सखोल सौंदर्यात्मक दृष्टी अत्यंत स्पष्ट आणि मूळ दृश्यात्मक स्वरूपात अनुभवता येत आहे. या मोहिमेत 'अजंत्रिक', 'बारी थेके पालिये', 'कोमल गंधार', 'नागरिक' आणि 'जुक्ती टक्को आर गप्पो' या इतर क्लासिक चित्रपटांचेही यशस्वी पुनरुज्जीवन करण्यात आले आहे.
राष्ट्रीय चित्रपट वारसा मोहिमेचे मोठे यश
देशाचा दृकश्राव्य (Audiovisual) वारसा सुरक्षित ठेवण्यासाठी समर्पित असलेल्या माहिती आणि प्रसारण मंत्रालयाच्या 'राष्ट्रीय चित्रपट वारसा मोहीम' (NFHM) या महत्त्वपूर्ण उपक्रमांतर्गत हा अफाट आर्काइव्हल विजय संपादन करण्यात आला आहे. 'NFDC-NFAI' कडे अनेक दशकांपासून काळजीपूर्वक जतन करून ठेवलेले मूळ फिल्म एलिमेंट्स आणि पश्चिम बंगाल राज्य चित्रपट संग्रहालयातील अमूल्य संसाधनांचा वापर करून हे सूक्ष्म ४के रिस्टोरेशन पूर्ण करण्यात आले. या चित्रपटांची मूळ दृश्य प्रामाणिकता आणि ऋत्विक घटक यांची मूळ सिनेमॅटिक दृष्टी कायम राखण्यासाठी, राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते सिनेमॅटोग्राफर अवीक मुखोपाध्याय यांनी कलर ग्रेडिंग प्रक्रियेचे थेट निरीक्षण केले.
या ऐतिहासिक प्रकल्पाचा भाग असल्याचा मला अभिमान वाटतो, अशा भावना अवीक मुखोपाध्याय यांनी व्यक्त केल्या. घटक हे राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सर्वात मूळ चित्रपट निर्माते आहेत. एक सिनेमॅटोग्राफर म्हणून मला त्यांची सुंदर कलाकुसर जवळून पाहण्याची संधी मिळाली. भविष्यातील चित्रपटप्रेमींसाठी आणि अभ्यासकांसाठी हा चित्रपट वारसा मोहीम प्रकल्प अत्यंत कौतुकास्पद असून संपूर्ण टीमने यासाठी घेतलेले कष्ट खरोखरच वाखाणण्याजोगे आहेत, असे मुखोपाध्याय म्हणाले.
जागतिक मंचावर भारताचा चित्रपट वारसा
एनएफडीसीचे (NFDC) व्यवस्थापकीय संचालक प्रकाश मगदूम यांनी सांगितले की, या पुनरुज्जीवन उपक्रमाच्या आणि ब्रिटिश फिल्म इन्स्टिट्यूटसोबतच्या आमच्या सहकार्याच्या माध्यमातून ऋत्विक घटक यांचे हे अद्भूत काम जगभरातील नवीन पिढीपर्यंत उत्कृष्ट सिनेमॅटिक रूपात पोहोचवण्यासाठी आम्ही कटिबद्ध आहोत. हे प्रदर्शन केवळ घटक यांच्या अजरामर वारशाला दिलेली आदरांजली नसून जागतिक मंचावर भारताच्या समृद्ध चित्रपट वारशाचा गौरव आहे.
लंडन येथील या विशेष प्रदर्शनात ऋत्विक घटक यांनी एफटीआयआय (FTII) मध्ये तयार केलेले 'फिअर', 'रेंडेझव्हस' आणि 'नागरिक संरक्षण' हे लघुपटही दाखवले जात आहेत. याव्यतिरिक्त, 'आदिवासीयों का जीवन', 'बिहार के दर्शनीय स्थान', 'सायंटिस्ट्स ऑफ टुमारो', 'ये क्यूं', 'माय लेनिन', 'पुरुलिया चॉ' आणि 'दुर्बार गती पद्मा' यांसारखे माहितीपट; तसेच त्यांचे अपूर्ण राहिलेले काम 'रामकिंकर बैज' देखील प्रदर्शित केले जाईल. घटक यांनी लिहिलेले 'मुसाफिर' आणि 'हीरेर प्रजापती' हे चित्रपट आणि त्यांनी अभिनय केलेला 'छिन्नमुल' हा चित्रपटही या कार्यक्रमाचा भाग आहे.
सर्वकालीन महान चित्रपट निर्मात्यांपैकी एक मानल्या गेलेल्या ऋत्विक घटक यांचे १९७६ मध्ये वयाच्या अवघ्या ५० व्या वर्षी निधन झाले होते. त्यांच्या हयातीत त्यांच्या अनेक चित्रपटांना योग्य ती मान्यता मिळाली नाही, परंतु पुढील काळात त्यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रचंड नावलौकिक मिळाला. सत्यजित रे, तपन सिन्हा आणि मृणाल सेन यांच्यासोबत ते बंगालच्या चार महान चित्रपट निर्मात्यांपैकी एक म्हणून ओळखले जातात.
.jpeg)
