अजमल शाह
पीर पंजालच्या डोंगररांगांवर पसरलेली शुभ्र बर्फाची चादर हा काश्मीरमधील शांततेचा संदर्भ मानला जातो. मात्र, आज याच बर्फाच्या आड एक असा कर्करोग लपला आहे, जो काश्मीरच्या आत्म्यालाच गिळंकृत करण्याची भीती निर्माण करत आहे.
गेल्या अनेक दशकांपासून आपण या संघर्षाची किंमत केवळ बंदुकांच्या चकमकी आणि शवपेट्यांच्या संख्येत मोजत आलो आहोत. मात्र, शत्रूने आता आपल्याशी लढण्याची पद्धत मुळापासून बदलली आहे. आता 'कलॅशनिकोव्ह'च्या कडकडाटासोबतच अमली पदार्थांच्या सुईचा शांत पण प्राणघातक फुत्कार घुमू लागला आहे.
भारताला पारंपरिक युद्धात आव्हान देणे अशक्य असल्याचे लक्षात आल्यावर पाकिस्तानने आता अत्यंत नीच रणनीती अवलंबली आहे. आपल्या तरुणांच्या रक्तात विष कालवून आपले भविष्यच उद्ध्वस्त करण्याचा त्यांचा हा डाव आहे. हे आता केवळ जमिनीचे युद्ध उरलेले नाही, तर हा एक नियोजित लोकसंख्येवरील हल्ला आहे, जिथे मुख्य शस्त्र गोळी नसून हेरॉईनचे पाकीट आहे.
स्वतःला इस्लामचा गड म्हणवून घेणाऱ्या राष्ट्राने अशा अमली पदार्थांच्या साथीचा मुख्य सूत्रधार बनावे, ही एक शोांतिका आहे. ज्या धर्माच्या रक्षणाचा ते दावा करतात, त्या धर्मातील प्रत्येक तत्त्वाच्या विरोधात हे कृत्य आहे. हा 'नार्को-जिहाद' म्हणजे पाकिस्तानी व्यवस्थेचा सर्वोच्च दांभिकपणा आहे.
त्यांचे धर्मगुरू मादक पदार्थांच्या बंदीवर प्रवचने देतात, मात्र दुसरीकडे त्यांच्या गुप्तचर संस्थांनी हेरॉईनच्या वितरणाचे जणू कारखानेच उघडले आहेत. स्वतःच्या फायद्यासाठी त्यांनी आपली नैतिकताच विकली आहे. शत्रूच्या तरुण पिढीला उद्ध्वस्त करण्यासाठी ते अमली पदार्थांना एक 'पुण्य' मानणारे शस्त्र समजत आहेत.
याच विपरित विचारधारेमुळे रावळपिंडीत बसलेला एखादा हँडलर कोणत्याही पश्चात्तापाशिवाय काश्मिरी तरुणांना विष पाजण्यास मदत करतो. त्याच्या दृष्टीने तो व्यसनी तरुण कोणी पीडित नसून, भारताला 'हजारो जखमा' देऊन रक्तबंबाळ करण्याच्या मोहिमेतील केवळ एक साधन आहे.
पूर्वी नियंत्रण रेषेपलीकडील व्यापाराकडे शांततेचा पूल म्हणून पाहिले जात होते. पण पाकिस्तानमधील दहशतवादाच्या आकाांनी या सदिच्छेचा गैरफायदा घेतला. बदाम आणि संत्र्यांच्या देवाणघेवाणीसाठी जे मार्ग वापरले जात होते, त्यांचे रूपांतर अमली पदार्थांच्या तस्करीत झाले.
जेव्हा भारताने हा व्यापार बंद केला, तेव्हा शत्रूने आपली रसद पुरवण्याची पद्धत बदलली. आता ट्रकची जागा ड्रोनने घेतली आहे. आज आपण पाहतो की, सीमेवर चिनी बनावटीचे हेक्साकॉप्टर घोंघावत असतात. तेथून ते स्थानिक बाजारपेठेसाठी अमली पदार्थ आणि दहशतवाद्यांसाठी पिस्तूल किंवा स्टिकी बॉम्बचा पुरवठा करतात.
ही रणनीती भारताला वेढण्यासाठी आखलेल्या एका दुहेरी हालचालीचा भाग आहे. जगाचे लक्ष पश्चिमेकडील 'गोल्डन क्रिसेंट'वर असताना, पाकिस्तानने पूर्वेकडील 'गोल्डन ट्रँगल'चा वापर करून एक प्राणघातक आघाडी उघडली आहे. बांगलादेशातील अलीकडील राजकीय गोंधळाचा फायदा आयएसआयने वेगाने घेतला आहे.
ढाका येथील गोंधळाचा फायदा घेऊन पाकिस्तानी हस्तकांनी पूर्वेकडील सिंडिकेटशी हातमिळवणी केली आहे. आपण आता विषाच्या दोन कॉरिडॉरमध्ये अडकलो आहोत, जिथे पश्चिमेकडील हेरॉईन आणि पूर्वेकडील 'याबा' गोळ्या एकत्र येत आहेत. या सर्वांचा सूत्रधार रावळपिंडीत बसून भारताच्या सुरक्षेवर ताण आणत आहे.
२०१९ नंतर दहशतवादाला मिळणारा परदेशी निधी आणि हवाला नेटवर्क कमी झाले आहे. मात्र, आता दहशतवादासाठी लागणारा पैसा अमली पदार्थांच्या माध्यमातून स्थानिक पातळीवरच कसा निर्माण केला जात आहे, या भयानक वास्तवाकडे आपण दुर्लक्ष करू शकत नाही.
तथापि, भारतीय राज्य आणि काश्मीरमधील लोकांची लवचिकता ही अशी गोष्ट आहे, जिचा रावळपिंडीतील नियोजक अंदाज घेऊ शकले नाहीत. आज सुरू असलेली कडक कारवाई ही केवळ पोलिसांची कारवाई नसून ती संपूर्ण दहशतवादी परिसंस्था उखडून टाकण्याची एक रणनीती आहे.
अमली पदार्थांच्या तस्करांची मालमत्ता जप्त करून राज्य सरकार या गुन्हेगारीच्या मुळावर आघात करत आहे. रक्ताच्या पैशासाठी आता कोणतीही जागा सुरक्षित नाही, असा कडक संदेश यातून दिला जात आहे. परदेशी भूमीतून मुख्य सूत्रधारांना अटक करणे हे भारतीय कायद्याची ताकद दर्शवते.
पाकिस्तान आता काश्मिरींच्या मृतदेहावर आपला अजेंडा चालवत नाही, तर तो तरुणांच्या स्वप्नांवर जगत आहे. काश्मीर खोऱ्यात हेरॉईनच्या व्यसनात झालेली २००० टक्क्यांची वाढ ही मानवतेच्या विरोधात केलेला एक गंभीर गुन्हा आहे. यात सुई आता संगीन बनली आहे आणि व्यसनी तरुण या युद्धातील पायदळ बनले आहेत.
हे युद्ध मानवी क्षमता टिकवण्यासाठी चाललेला संघर्ष आहे. शत्रूची रणनीती स्वप्ने भंग करण्यावर अवलंबून आहे. मात्र, भारतीय संस्कृतीची ताकद लोकांची सामूहिक इच्छाशक्ती आणि सतर्कतेमध्ये आहे. अमली पदार्थांच्या माध्यमातून भारताला वेढा घालण्याचा प्रयत्न हा शत्रूचा हताश जुगार आहे.
भविष्य विष विकणारे लिहिणार नाहीत, तर असा देश लिहील जो आपल्या तरुणांना बळी पडू देणार नाही. हा शांत वेढा केवळ शस्त्रांच्या बळावर नाही, तर प्रतिष्ठा निवडणाऱ्या समाजाच्या ताकदीने तोडला जाईल.
(लेखक जम्मू-काश्मीर आणि लडाख उच्च न्यायालयात वकील म्हणून कार्यरत आहेत.)
'आवाज मराठी'वर प्रसिद्ध होणारे लेखन, व्हिडिओज आणि उपक्रम यांविषयीचे अपडेट्स मिळवण्यासाठी या लिंक्सवर क्लिक करा -
.jpeg)
