अरिफुल इस्लाम आणि अपर्णा दास / गुवाहाटी
नवरात्र आणि दुर्गापूजेचा उत्सव हा कला, सर्जनशीलता आणि संस्कृतीचा एक अद्भूत संगम असतो. याच संगम आणि परंपरेला जपत, आसाममधील गुवाहाटीमध्ये यंदा एक अत्यंत डोळे दीपवणारा आणि ऐतिहासिक मंडप साकारण्यात आला आहे. गुवाहाटीच्या 'विष्णुपूर बिमला नगर सार्वजनिक दुर्गापूजा' मंडपासाठी प्रसिद्ध शिल्पकार नुरुद्दीन अहमद यांनी आपल्या जादूई स्पर्शाने रामायणातील वानर राजांचे महान राज्य असलेली 'किष्किंधा नगरी' अतिशय जिवंतपणे उभी केली आहे
गेल्या चार वर्षांपासून नुरुद्दीन अहमद हे या विष्णुपूर बिमला नगरच्या दुर्गापूजा उत्सवाची रचना आणि सजावट करण्याची अत्यंत महत्त्वाची जबाबदारी यशस्वीपणे पार पाडत आहेत. यंदा त्यांनी साकारलेला 'किष्किंधा नगरी'चा हा भव्य मंडप केवळ एक कलाकृती नसून, तो रामायणातील एका महत्त्वाच्या अध्यायाचे जिवंत सादरीकरण ठरला आहे. याच कारणामुळे या मंडपात भाविकांची आणि कलाप्रेमींची अक्षरशः मोठी गर्दी उसळत आहे.
यंदाची थीम: रामायणातील 'किष्किंधा नगरी'
यंदाच्या दुर्गापूजेसाठी निवडलेली 'किष्किंधा' ही थीम खऱ्या अर्थाने रामायण काळाशी अतिशय घट्ट जोडलेली आहे. वाल्मिकी रामायणानुसार, किष्किंधा ही वानर राजा 'बाली' आणि त्याचा भाऊ 'सुग्रीव' यांची अत्यंत भव्य राजधानी होती. एका भयंकर युद्धात प्रभू रामाने बालीचा वध केला होता. त्यानंतर सुग्रीव आणि त्याचा अत्यंत विश्वासू सल्लागार 'भगवान हनुमान' यांनी माता सीतेला रावणाच्या तावडीतून सोडवण्यासाठी लंकेवर हल्ला करण्याच्या उद्देशाने प्रभू रामासोबत एक भक्कम युती केली होती.
नुरुद्दीन अहमद यांच्या अत्यंत विलक्षण कलाकुसरीतून रामायणातील हाच ऐतिहासिक आणि रोमांचक प्रसंग गुवाहाटीत जिवंत झाला आहे. या भव्य सादरीकरणामुळे उत्सवात सहभागी होणाऱ्या सर्व भाविकांना एक अत्यंत वेगळा आणि समृद्ध 'सौंदर्यविषयक अनुभव' मिळत आहे.
गुहेतील राजवाडा आणि उडणारा हनुमान!
या भव्य मंडपाविषयी 'आवाझ-द व्हॉईस'शी बोलताना नुरुद्दीन अहमद यांनी अत्यंत रंजक माहिती दिली. ते म्हणाले, "आमची यंदाची थीम 'किष्किंधा' आहे. आम्ही बाली आणि सुग्रीव यांच्यातील युद्ध आणि वानर सेनेने प्रभू रामाला केलेली मदत सर्वांसमोर सादर करत आहोत. माकडंही (वानर) मानवांना मदत करू शकतात, हे मोठे सत्य आम्हाला दाखवायचे आहे."
मंडपाच्या रचनेबद्दल सांगताना ते पुढे म्हणाले, "मंडपाच्या आत एका मोठ्या गुहेत आम्ही अत्यंत भव्य राजदरबार साकारला आहे. तिथे आत अनेक मोठ्या गुहा आहेत, जिथे लोकांना कसे बंदी बनवून ठेवले जायचे, हेही चित्रित करण्यात आले आहे. बाहेरून येणाऱ्या सर्व अभ्यागतांना किष्किंधाचे भव्य राज्य, झाडे आणि हिरवळीने भरलेले दृश्य नक्कीच पाहायला मिळेल."
यावर्षीच्या मंडपात अनेक नाविन्यपूर्ण 'तांत्रिक प्रभाव' वापरण्यात आले आहेत. वानर सेनेचे दोन विशाल रक्षक प्रवेशद्वारावर खंबीरपणे पहारा देताना दिसतील, तर प्रत्यक्ष 'भगवान हनुमान' हे पूजा मैदानावरून उड्डाण करताना पाहायला मिळतील. हा संपूर्ण प्रसंग एका मोठ्या गुहेतून आणि बोगद्यांमधून उलगडताना दिसेल
४० स्थानिक आसामी कलाकारांची मेहनत आणि दोन महिन्यांची तयारी
या भव्य मंडपाच्या बांधकामासाठी अहमद यांनी ४० 'स्थानिक' आसामी कलाकारांच्या एका टीमचे नेतृत्व केले आहे. अनेक मोठ्या मंडपांसाठी बाहेरून (परराज्यातून) कलाकार आणले जातात, पण अहमद यांनी केवळ स्थानिक आसामी कारागिरांसोबतच हे काम पूर्ण करून एक आदर्श निर्माण केला आहे.
विष्णुपूर बिमला नगर पूजा समितीचे सचिव विकी रॉय यांनी माहिती दिली की, "नुरुद्दीन-दा (दादा) गेल्या सुमारे सात-आठ वर्षांपासून आमच्या पूजेशी जोडलेले आहेत. ते दोन महिने आधीच अतिशय वेगाने आणि गुंतून या तयारीला लागतात. त्यांच्या महान कलाकुसरीला कोणत्याही परिचयाची गरज नाही, ते दरवर्षी आम्हाला आश्चर्यचकित करतात."
या मंडपाच्या उभारणीसाठी मातीच्या कामासोबतच प्लास्टर ऑफ पॅरिस, फायबर आणि मजबूत प्लायवुडचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.
३५ ते ४० लाखांचे भव्य बजेट आणि लाखोंची गर्दी
यंदाच्या या भव्य दुर्गापूजेचे एकूण बजेट सुमारे ३५ ते ४० लाख रुपये इतके आहे, ज्यातील सर्वात मोठा भाग केवळ या भव्य मंडपासाठीच खर्च करण्यात आला आहे.
सचिव रॉय यांच्या मते, या मंडपाला दररोज सुमारे ७०,००० ते ८०,००० लोकांची असाधारण गर्दी भेट देते. इतकी मोठी गर्दी हाताळणे हे प्रशासनासाठी आणि समितीसाठी एक मोठे आव्हान असते, पण स्थानिक प्रशासनाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करून ही पूजा सुरळीतपणे पार पाडण्याचा समितीचा प्रयत्न आहे.
पद्मश्री पुरस्कार विजेते नुरुद्दीन अहमद यांचा उद्देश एका अर्थपूर्ण थीमच्या माध्यमातून तरुण पिढीला आपल्या जुन्या सभ्यतेबद्दल आणि संस्कृतीबद्दल शिकवणे हा आहे. या दुर्गापूजा मंडपासोबतच अहमद हे नवग्रह मंदिर आणि बटद्रवा थान येथील महत्त्वाच्या प्रकल्पांवरही अतिशय वेगाने काम करत आहेत. त्यांची ही 'किष्किंधा नगरी' यंदाच्या गुवाहाटी दुर्गापूजेतील सर्वात मोठे आणि मुख्य आकर्षण ठरली आहे, यात शंका नाही!
.jpeg)
