आवाज द व्हॉइस, मुंबई

मुंबईतील सुप्रसिद्ध उद्योजक आणि रिअल इस्टेट डेव्हलपर परवेज सुलेमान लकडावाला यांच्या शिरपेचात मानाचा तुरा रोवला गेला आहे.रिअल इस्टेट आणि विशेषतः झोपडपट्टी पुनर्विकासाच्या (SRA) क्षेत्रात गेल्या तीन दशकांपासून त्यांनी केलेल्या उल्लेखनीय कार्यासाठी त्यांना ब्रिटीश संसदेत मानद डॉक्टरेट (Honorary Doctorate) प्रदान करण्यात आली आहे.लंडनच्या 'हाऊस ऑफ लॉर्ड्स'मध्ये आयोजित 'सॉरबोन इंटरनॅशनल कन्व्हेन्शन' दरम्यान हा बहुमान देऊन त्यांना गौरविण्यात आले.

या जागतिक सन्मानाबद्दल बोलताना ते म्हणतात की, "असा काही सन्मान मला मिळेल असे कधी स्वप्नातही वाटले नव्हते. हे सर्व माझ्या आई-वडिलांचे आशीर्वाद आणि कुटुंब-मित्रांच्या पाठिंब्यामुळे शक्य झाले आहे."

जागतिक व्यासपीठावर कामाची पावती

फ्रेंच उच्च शिक्षण संस्था 'इकोल सुपीरियर रॉबर्ट डी सॉरबोन' यांच्या वतीने हा सन्मान परवेज लकडावाला यांना देण्यात आला. ही संस्था व्यावसायिक अनुभवाच्या आधारे पदव्या प्रदान करण्यासाठी जगभरात प्रसिद्ध आहे. मानद पदवी स्वीकारल्यानंतर आपली भावना व्यक्त करताना लकडावाला म्हणाले की, "हे माझ्या 'एसआरए' योजनांमार्फत केलेल्या झोपडपट्टी पुनर्विकासाच्या कार्याला मिळालेले जागतिक यश आहे. मी या व्यवसायात ३० वर्षांपासून असून आतापर्यंत ३२ इमारतींचे बांधकाम पूर्ण केले आहे."

झोपडपट्टीतले बालपण आणि संघर्षाचे दिवस

परवेज लकडावाला यांचा जन्म अत्यंत हलाखीच्या परिस्थितीत झाला. बांद्रा येथील एका छोट्याशा झोपडीत त्यांचे बालपण व्यतीत झाले. त्या काळात झोपडपट्टीत साध्या पाण्यासाठी आणि मूलभूत सोयींसाठीही वणवण करावी लागायची. परवेज सांगतात की, त्यांच्या घराबाहेर गलिच्छ वस्ती होती आणि घराची अवस्थाही खूप खराब होती. अशा परिस्थितीत राहणाऱ्या मुलांसाठी मोठे स्वप्न पाहणेही गुन्हा मानला जायचा. मात्र, परवेज यांनी कधीही आपल्या गरिबीला आपली कमजोरी बनू दिले नाही. उलट, याच परिस्थितीने त्यांना संघर्षाची शिकवण दिली.

शिक्षणाची जिद्द आणि वकिलीची पदवी

गरिबीमुळे शिक्षण सुटण्याची भीती असतानाही परवेज यांनी शिक्षणाची कास धरली. झोपडपट्टीत राहून अभ्यास करणे कठीण होते, पण त्यांनी आपले शिक्षण जिद्दीने पूर्ण केले. अनेकांना हे माहित नाही की, परवेज लकडावाला हे केवळ एक यशस्वी व्यावसायिक नसून ते कायद्याचे पदवीधर (LL.B.) आहेत. त्यांनी वकिलीचे शिक्षण घेतले, ज्याने त्यांना जीवनात शिस्त आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याची ताकद दिली. शिक्षणामुळेच ते आज या मुक्कामापर्यंत पोहोचू शकले, अशी त्यांची ठाम श्रद्धा आहे.

व्यवसायातील झेप आणि दातृत्वाचे दर्शन

१९८९ मध्ये त्यांनी 'ग्रेस ग्रुप ऑफ कंपनीज'ची पायाभरणी केली आणि रिअल इस्टेट क्षेत्रात आपले नशीब आजमावण्याचे ठरवले. सुरुवात छोटी होती, पण नियत साफ असल्याने त्यांना यश मिळत गेले. १९९५ च्या सुमारास त्यांनी झोपडपट्टी पुनर्विकासाच्या (SRA) क्षेत्रात पाऊल ठेवले, जेव्हा फारसे बिल्डर्स तिथे काम करायला तयार नसत. आज मुंबईत त्यांनी ३२ पेक्षा अधिक भव्य इमारतींचे प्रकल्प यशस्वीपणे पूर्ण केले आहेत.

त्यांनी नवनवीन डिझाइन्स, आधुनिक सोयीसुविधा आणि नाविन्यपूर्ण संकल्पना राबवून गरिबांच्या घरांना एक नवा चेहरा दिला.

आपल्या प्रवासाबद्दल बोलताना ते म्हणतात की, जर माणसाची नियत साफ असेल आणि तो लोकांचे आशीर्वाद घेत असेल, तर त्याला प्रगती करण्यापासून जगातील कोणतीही शक्ती रोखू शकत नाही.

केवळ पैसा कमावणे हे त्यांचे ध्येय कधीच नव्हते. स्वतः गरिबी अनुभवल्यामुळे त्यांना गरिबांच्या वेदनांची जाणीव आहे. म्हणूनच आज ते हजारो गरीब मुलांच्या शिक्षणाचा खर्च उचलतात. ज्या पालकांना आपल्या मुलांची शाळा किंवा कॉलेजची फी भरणे शक्य नसते, त्यांच्यासाठी परवेज लकडावाला हे एक आशेचा किरण ठरले आहेत. "अल्लाहने मला दिले आहे, कारण मी ते समाजाला परत द्यावे," असे ते अतिशय नम्रपणे सांगतात.

लॉकडाऊनमधील देवदूत

कोरोनाच्या लॉकडाऊन काळात जेव्हा संपूर्ण देश भीतीच्या सावटाखाली होता, तेव्हा परवेज लकडावाला रस्त्यावर उतरून काम करत होते. हजारो मजूर आपल्या लहान मुलांसह पायी गावाकडे निघाले होते. या लोकांची अवस्था पाहून परवेज यांनी स्वतःच्या खर्चाने गाड्यांची आणि बसची व्यवस्था केली. त्यांनी सुमारे ३००० पेक्षा अधिक लोकांना त्यांच्या घरापर्यंत सुरक्षित पोहोचवले. प्रवासादरम्यान लोकांच्या खाण्यापिण्याची सोयही त्यांनी स्वतःच्या देखरेखीखाली केली होती. त्यांच्या या कामामुळे केवळ मुंबईतच नव्हे तर राजस्थानसारख्या राज्यांतूनही त्यांना कौतुकाची थाप मिळाली.

नव्या प्रयोगांचे धाडस

मुंबईसारख्या शहरात जिथे घरांचे स्वप्न पाहणेही अनेकांसाठी महाग असते, तिथे परवेज लकडावाला यांनी हजारो कुटुंबांना हक्काचे घर मिळवून दिले आहे. आज कोट्यवधींच्या इमारती बांधणाऱ्या या माणसाचा स्वतःचा प्रवास अडीचशे स्क्वेअरफुटाच्या घरापासून सुरू झाला होता.

अस्तित्व आणि आत्मसन्मानाची लढाई

परवेज लकडावाला यांच्या कार्याचा सर्वात महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांनी सामान्य माणसाला दिलेला आत्मसन्मान. जुन्या आठवणींना उजाळा देताना ते सांगतात की, "पूर्वी झोपडपट्टीत राहणारे लोक आपला पत्ता कोणाला सांगायला लाजायचे. त्यांना आपल्या राहणीमानाची खंत वाटायची. पण आज त्याच लोकांनी जेव्हा सर्व सोयीसुविधायुक्त फ्लॅटमध्ये प्रवेश केला, तेव्हा ते अभिमानाने आपला पत्ता सांगतात. त्यांना त्यांच्या हक्काची मालमत्ता आणि सुरक्षिततेची जाणीव करून देण्यात मला सर्वात जास्त आनंद मिळतो."

यशाचे गमक: नेक नियत आणि प्रामाणिकपणा

आज परवेज लकडावाला 'ग्रेस ग्रुप ऑफ कंपनीज'चे अध्यक्ष असून १९८९ मध्ये त्यांनी या प्रवासाची सुरुवात केली होती. वकिलीचे (LL.B.) शिक्षण घेतलेल्या परवेज यांनी नेहमीच आपल्या कामात प्रामाणिकपणा आणि शिस्तीला महत्त्व दिले.

व्यावसायिक यशासोबतच परवेज लकडावाला आजही सामाजिक कार्यात तितकेच सक्रिय आहेत. कोरोनाच्या लॉकडाऊन काळात हजारो मजुरांना स्वखर्चाने गावी पोहोचवणारे किंवा गरीब विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी फी भरणारे परवेज आजही अनेकांसाठीआशास्थानआहेत. परवेज लकडावाला नेहमी म्हणतात की, नशिबापेक्षाही तुमची नियत महत्त्वाची असते. जर तुमची नियत चांगली असेल, तर परमेश्वर स्वतः तुमच्या मदतीला येतो आणि तुम्हाला यश देतो.

लंडनमध्ये मिळालेला हा सन्मान म्हणजे त्यांच्या तीन दशकांच्या निस्वार्थ सेवेला मिळालेली एक जागतिक पोचपावतीच आहे.