रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी भारताला रशियाचे अत्याधुनिक पाचव्या पिढीतील स्टील्थ लढाऊ विमान सुखोई Su-57 देण्याची मोठी ऑफर दिली आहे. दोन्ही देशांमधील मजबूत धोरणात्मक भागीदारीचा दाखला देत पुतिन यांनी हे लढाऊ विमान भारतामध्ये संयुक्तपणे उत्पादित केले जाऊ शकते, असा प्रस्तावही दिला आहे. आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्थांच्या प्रमुखांशी संवाद साधताना त्यांनी भारत आणि रशियामधील संरक्षण संबंधांवर विस्तृत भाष्य केले.
गेल्या अनेक दशकांपासून रशिया भारताला लष्करी सामग्री पुरवणारा मुख्य देश राहिला आहे. मात्र, युक्रेनमधील युद्धामुळे पुरवठा साखळीत झालेले अडथळे आणि वितरणास होणाऱ्या विलंबामुळे भारताने आपल्या लष्करी खरेदी धोरणात विविधता आणण्यास सुरुवात केली आहे. भारताने स्वतःचा पाचव्या पिढीतील लढाऊ विमानांचा 'अॅडव्हान्स्ड मल्टीरोल कॉम्बॅट एअरक्राफ्ट' (AMCA) प्रकल्प सुरू केला आहे, जो देशातील सर्वात मोठा स्वदेशी एरोस्पेस कार्यक्रम मानला जातो. असे असले तरी, मॉस्को अजूनही भारताला Su-57 विमान कार्यक्रमात सामील करून घेण्यास उत्सुक असल्याचे पुतिन यांनी स्पष्ट केले.
रशियाकडून कोणतीही अट नाही
पीटीआयच्या मुख्य संपादकांनी विचारलेल्या प्रश्नाला उत्तर देताना व्लादिमीर पुतिन म्हणाले, "आम्ही भारताला पाचव्या पिढीतील Su-57 लढाऊ विमान संयुक्तपणे विकसित करण्याची ऑफर दिली होती. माझ्या मते हे आजच्या काळातील सर्वोत्तम विमान आहे. मात्र आमचे भारतीय मित्र म्हणाले की 'आम्ही यावर विचार करू'. तत्त्वतः हे आपल्या दोन्ही देशांचे संयुक्त उत्पादन असू शकले असते. आम्ही ते स्वतंत्रपणे तयार केले आहे आणि आता भारतासोबत काम करण्यास आम्ही पूर्णपणे तयार आहोत. यासाठी आमच्याकडून कोणतेही निर्बंध किंवा अटी असणार नाहीत."
सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, भारताने रशियाची ही ऑफर अद्याप पूर्णपणे नाकारलेली नाही. सरकारी मालकीची हिंदुस्थान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) संभाव्य सहकार्यासाठी या जेटची उत्पादक कंपनी सुखोई डिझाईन ब्युरोच्या संपर्कात आहे. एएमसीए (AMCA) प्रकल्पांतर्गत बनणारे स्वदेशी विमान २०३५ पूर्वी भारतीय हवाई दलात समाविष्ट होण्याची शक्यता कमी असल्याने, तांत्रिक निकष पूर्ण झाल्यास सरकार सुखोई Su-57 च्या किमान दोन स्क्वाड्रन (सुमारे ३६ विमाने) खरेदी करण्याचा विचार करू शकते.
हवाई संरक्षण यंत्रणेतही सहकार्याची तयारी
या संवादादरम्यान पुतिन यांनी एकात्मिक हवाई संरक्षण यंत्रणेसह इतर महत्त्वाच्या प्लॅटफॉर्मच्या विकासात भारतासोबत हातमिळवणी करण्याची तयारी दर्शवली. भारत सध्या 'सुदर्शन चक्र' नावाची स्वदेशी हवाई संरक्षण यंत्रणा विकसित करत असून रशियन बनावटीची S-400 क्षेपणास्त्र यंत्रणा त्याचा एक मुख्य भाग असणार आहे.
ऑक्टोबर २०१८ मध्ये भारताने अमेरिकेच्या निर्बंधांच्या इशाऱ्याला न जुमानता रशियासोबत ५ अब्ज डॉलर्सचा S-400 क्षेपणास्त्र यंत्रणेचा करार केला होता. या यंत्रणेने 'ऑपरेशन सिंदूर' दरम्यान अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. मार्च महिन्यात केंद्र सरकारने रशियाकडून आणखी पाच S-400 क्षेपणास्त्र यंत्रणांच्या खरेदीला मंजुरी दिली आहे, ज्यामुळे आता एकूण संख्या १० वर पोहोचणार आहे. स्टॉकहोम आंतरराष्ट्रीय शांतता संशोधन संस्थेच्या (SIPRI) अहवालानुसार, २०२१ ते २०२५ या काळात भारत जगातील दुसरा सर्वात मोठा शस्त्र आयातदार देश ठरला असून, त्यातील सर्वात मोठा हिस्सा रशियाकडून आयात करण्यात आला आहे.
.jpeg)
