एहसान फाजिली, श्रीनगर

सारा रिझवी या मूळच्या उत्तर प्रदेशातील अमरोहा जिल्ह्याच्या आहेत. हा भाग सांस्कृतिकदृष्ट्या खूप समृद्ध मानला जातो. सारा यांचे बालपण आणि जडणघडण मुंबईत झाली. तिथेच त्यांनी आपले शिक्षण पूर्ण केले. जीवनात अनेक मोठी आव्हाने आली. पण त्या सर्वांवर अत्यंत धैर्याने मात करत त्यांनी नागरी सेवांमध्ये (सिव्हिल सर्व्हिसेस) जाण्याचा मोठा निर्णय घेतला.

सारा रिझवी या २००८ च्या बॅचच्या गुजरात कॅडरच्या 'आयपीएस' अधिकारी आहेत. सध्या त्या जम्मू-काश्मीरमधील उधमपूर-रियासी पोलीस परिक्षेत्रात उपमहानिरीक्षक (डीआयजी) म्हणून कार्यरत आहेत. २०२२ मध्ये त्या आंतर-कॅडर प्रतिनियुक्तीवर जम्मू-काश्मीर या केंद्रशासित प्रदेशात आल्या आहेत. गेल्या वर्षी एप्रिल महिन्यात त्यांनी या पदाची सूत्रे हाती घेतली.

त्यांनी गुजरात आणि जम्मू-काश्मीरमध्ये अनेक महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे. अत्यंत कठीण आणि आव्हानात्मक कामे स्वीकारण्याची त्यांची नेहमीच तयारी असते. त्यांच्या याच समर्पणाची मोठी दखल प्रशासनाने घेतली आहे. यावर्षी जानेवारी महिन्यात त्यांना पोलीस महानिरीक्षक (आयजी) पदावर बढती मिळाली आहे. आता त्या पुढील मोठ्या पोस्टिंगच्या प्रतीक्षेत आहेत.

जम्मू-काश्मीरमध्ये 'डीआयजी' किंवा 'आयजी' पदावर पोहोचलेल्या सारा रिझवी या एकमेव महिला पोलीस अधिकारी आहेत. त्यांचे कुटुंब उच्चशिक्षित आहे. घरात अनेक शिक्षक, अभ्यासक, डॉक्टर आणि अभियंते आहेत. पण सारा यांना त्यांच्या आजोबांकडून (आईचे वडील) समाजसेवेची मोठी प्रेरणा मिळाली.

काही वैयक्तिक कारणांमुळे त्यांचे पालनपोषण त्यांच्या आजोबांकडे झाले. त्यांचे आजोबा पेशाने वकील होते. समाजात एक जबाबदार नागरिक म्हणून कसे वागावे, याची मोठी शिकवण त्यांना आजोबांकडून मिळाली. आजोबांच्या प्रेरणेमुळेच त्यांनी समाजसेवेला आपले मुख्य ध्येय बनवले.

सारा यांनी 'बॅचलर ऑफ कॉमर्स'ची (बी.कॉम) पदवी मिळवली. घरची आर्थिक परिस्थिती बेताची होती. पैशांची अडचण दूर करण्यासाठी आणि नागरी सेवा परीक्षेची तयारी करण्यासाठी त्यांनी एक खासगी नोकरी स्वीकारली. स्पर्धा परीक्षा उत्तीर्ण होणे, हे त्यांचे मुख्य लक्ष्य होते.

त्यांनी अथक परिश्रम सुरू ठेवले. आर्थिक प्रश्न सोडवण्यासाठी त्यांनी मुलांना शिकवण्याचे (ट्युशन) कामही केले. त्यांच्या या कठोर मेहनतीला शेवटी मोठे यश मिळाले. २००८ मध्ये तिसऱ्या प्रयत्नात त्यांनी देशातील अत्यंत कठीण मानली जाणारी ही परीक्षा अत्यंत दिमाखात उत्तीर्ण केली.

एक वरिष्ठ अधिकारी म्हणून त्यांचे आयुष्य हळूहळू स्थिरावत होते. पण नियतीच्या मनात काहीतरी वेगळेच होते. 'कोविड'च्या भयंकर लाटेत त्यांच्या पतीचे दुर्दैवी निधन झाले. त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यात हे एक अत्यंत मोठे आणि वेदनादायी आव्हान उभे राहिले.

आता त्या एका पाच वर्षांच्या मुलीच्या 'सिंगल मदर' (एकुलती एक पालक) आहेत. सर्व दुःखांना बाजूला सारून त्या अत्यंत प्रामाणिकपणे आपली सर्व कर्तव्ये पार पाडत आहेत. वैयक्तिक आयुष्यातील दुःखातून स्वतःला सावरण्यासाठी त्यांनी अत्यंत आव्हानात्मक कामे हाती घेण्याचे ठरवले. याच कारणामुळे त्यांनी २०२२ मध्ये गुजरातमधून जम्मू-काश्मीरमध्ये प्रतिनियुक्ती मिळवली.

सध्याच्या पदावर येण्यापूर्वी सारा रिझवी यांनी अनेक ठिकाणी उत्तम काम केले आहे. त्यांनी 'पोलीस संशोधन आणि विकास ब्युरो'मध्ये (बीपीआर अँड डी) 'एसएसपी ट्रेनिंग' म्हणून जबाबदारी सांभाळली. २०२२ ते २०२३ या काळात त्यांनी जम्मू-काश्मीर पोलीस मुख्यालयात 'डीआयजी' (प्रशासन) म्हणून काम पाहिले.

त्यानंतर त्यांची जम्मू-काश्मीरमध्ये 'डीआयजी आयआरपी' (इंडियन रिझर्व्ह पोलीस) म्हणून नियुक्ती झाली. याशिवाय पोलीस मुख्यालयात 'डीआयजी ट्रेनिंग'चा अतिरिक्त कार्यभारही त्यांनी अत्यंत चोखपणे सांभाळला.

जम्मू-काश्मीरमध्ये येण्यापूर्वी सारा रिझवी यांनी गुजरातमध्ये आपल्या कामाचा मोठा ठसा उमटवला. तिथे त्यांनी राजकोट (ग्रामीण) येथे 'एएसपी', जामनगरमध्ये 'एसएसपी', तर राजकोट शहरात 'डीसीपी' म्हणून काम केले. 'इंटेलिजन्स ब्युरो'मध्ये काश्मीर डेस्कच्या त्या सहाय्यक संचालक होत्या. तसेच, सिक्कीममधील गंगटोकमध्ये त्यांनी 'सबसिडियरी इंटेलिजन्स ब्युरो'च्या प्रमुख म्हणूनही अत्यंत महत्त्वाची जबाबदारी पार पाडली.

त्यांच्या कार्यकाळात अनेक मोठ्या आणि अत्यंत नाजूक मोहिमा त्यांनी यशस्वी केल्या. २०१२ च्या गुजरात विधानसभा निवडणुकीत त्या जामनगरच्या 'एसएसपी' होत्या. २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीत त्यांनी राजकोट शहराच्या 'डीसीपी' म्हणून कायदा आणि सुव्यवस्था चोख सांभाळली.

२०१६-१७ या काळात सिक्कीम आणि पश्चिम बंगालमध्ये उसळलेले गोरखालँड आंदोलन त्यांनी अतिशय कुशलतेने हाताळले. २०१७ मधील भारत आणि चीनमधील अत्यंत तणावपूर्ण 'डोकलाम संघर्ष' हाताळण्यातही त्यांचा मोठा वाटा होता. नुकत्याच पार पडलेल्या २०२४ च्या लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकांमध्ये त्यांनी जम्मू-काश्मीरसाठी 'नोडल ऑफिसर इलेक्शन एक्सपेंडिचर' म्हणून अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली.

त्यांच्या या अतुलनीय सेवेबद्दल त्यांना अनेक मोठे सन्मान आणि पुरस्कार मिळाले आहेत. २०१९ मध्ये त्यांना 'पोलीस स्पेशल ड्युटी मेडल आणि फर्स्ट बार' तसेच 'पोलीस आंतरिक सुरक्षा सेवा पदक' देऊन गौरवण्यात आले.

इंटेलिजन्स ब्युरोचे संचालक आणि बीपीआर अँड डीच्या महासंचालकांकडूनही त्यांना विशेष सन्मान मिळाला आहे. २०२३ मध्ये उत्कृष्ट कर्तव्यासाठी जम्मू-काश्मीरच्या 'डीजीपी'कडून त्यांना गौरवण्यात आले. तसेच २०२४ च्या निवडणुकांमध्ये 'नोडल अधिकारी' म्हणून केलेल्या उत्कृष्ट कामाबद्दल जम्मू-काश्मीरच्या नायब राज्यपालांनी (एलजी) नुकतेच त्यांचे मोठे कौतुक केले आहे.

'आवाज मराठी'वर प्रसिद्ध होणारे लेखन, व्हिडिओज आणि उपक्रम यांविषयीचे अपडेट्स मिळवण्यासाठी या लिंक्सवर क्लिक करा  -

Awaz Marathi WhatsApp Group 
Awaz Marathi Facebook Page
Awaz Marathi Twitter