इराण आणि अमेरिका यांच्यातील युद्धामुळे मध्यपूर्वेतील तणाव शिगेला पोहोचला असताना, भारताने आपली इंधन सुरक्षा अबाधित ठेवण्यासाठी मोठी रणनीती आखली आहे. इराणने 'होर्मुझची सामुद्रधुनी' अडवल्यामुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर परिणाम झाला असला, तरी भारताने तब्बल ४० वेगवेगळ्या देशांतून कच्च्या तेलाची आयात सुरू केली आहे. यासाठी भारतीय तेल कंपन्यांनी पर्यायी सागरी मार्गांचा वापर करण्यास सुरुवात केली आहे.

होर्मुझची सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाची तेल वाहतूक मार्गिका आहे. इराणने ही सामुद्रधुनी बंद केल्यामुळे आखाती देशांतून येणारा भारताचा तेल पुरवठा धोक्यात आला होता. मात्र, भारताने आता रशिया, पश्चिम आफ्रिका, लॅटिन अमेरिका आणि उत्तर समुद्रातील देशांकडून तेल खरेदी वाढवली आहे.

सागरी मार्गात मोठा बदल

सरकारी सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आखाती देशांतून येणाऱ्या तेलासाठी आता 'केप ऑफ गुड होप' (आफ्रिकेला वळसा घालून जाणारा मार्ग) या पर्यायी मार्गाचा वापर केला जात आहे. हा मार्ग लांबचा असला, तरी युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर तो सुरक्षित मानला जात आहे. या बदलामुळे वाहतूक खर्चात थोडी वाढ झाली असली, तरी देशात इंधनाचा तुटवडा जाणवू नये, याला सरकारने सर्वोच्च प्राधान्य दिले आहे.

४० देशांशी संपर्क आणि करार

भारताने आपल्या आयातीचे विविधीकरण (Diversification) केले असून, आता एकाच क्षेत्रावर अवलंबून राहण्याऐवजी ४० विविध देशांतून तेल मागवले जात आहे. रशियाकडून होणारी तेलाची आयात भारतासाठी सध्या संजीवनी ठरत आहे. याशिवाय नायजेरिया, अंगोला आणि ब्राझील यांसारख्या देशांकडूनही तेलाची उचल वाढवण्यात आली आहे.

इंधन साठ्यावर सरकारचे लक्ष

भारताकडे सध्या पुरेसा 'स्ट्रॅटेजिक पेट्रोलियम रिझर्व्ह' (लष्करी आणि आणीबाणीसाठीचा साठा) उपलब्ध आहे. जर युद्धाची परिस्थिती अधिक चिघळली, तर हा साठा देशांतर्गत वापरासाठी खुला केला जाऊ शकतो. पेट्रोलियम मंत्रालयाचे अधिकारी परिस्थितीवर २४ तास लक्ष ठेवून असून, तेल शुद्धीकरण कंपन्यांना कच्च्या तेलाचा तुटवडा भासणार नाही याची खात्री दिली जात आहे.

या युद्धाचा फटका जागतिक बाजारपेठेतील किमतींना बसत असला, तरी भारताने आपल्या ४० देशांशी असलेल्या व्यापारी संबंधांच्या जोरावर पुरवठा साखळी तुटू दिलेली नाही. मात्र, वाहतूक खर्च वाढल्याने आगामी काळात पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमतींवर त्याचा दबाव निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.