देशातील सरकारी तेल कंपन्यांनी पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात मंगळवारी प्रति लिटर सुमारे ९० पैशांची वाढ केली आहे. गेल्या चार वर्षांपासून इंधन दरांवर असलेली स्थगिती उठवल्यानंतर एका आठवड्यापेक्षा कमी कालावधीत झालेली ही दुसरी मोठी दरवाढ आहे. या नव्या निर्णयामुळे वाहनचालकांना आणि सर्वसामान्यांना महागाईचा आणखी एक फटका बसला आहे.

तेल कंपन्यांचा तोटा आणि दरवाढीचे कारण

पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या इराण युद्धामुळे जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाच्या किमती गगनाला भिडल्या आहेत. २८ फेब्रुवारी रोजी इराणवर झालेल्या हल्ल्यांनंतर जागतिक तेल पुरवठ्यासाठी महत्त्वाच्या असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील वाहतूक विस्कळीत झाली आहे. परिणामी जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती ५० टक्क्यांहून अधिक वाढल्या आहेत. पाच राज्यांच्या निवडणुकांदरम्यान ग्राहकांना दिलासा देण्यासाठी दरांमध्ये कोणताही बदल करण्यात आला नव्हता. परंतु निवडणुका संपताच तेल कंपन्यांनी आपला वाढता तोटा भरून काढण्यासाठी शुक्रवारी दरात ३ रुपयांची वाढ केली होती.

पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाच्या सहसचिव सुजाता शर्मा यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, १५ मे च्या दरवाढीमुळे तेल कंपन्यांचा तोटा कमी झाला असला तरी, अद्याप कंपन्यांना दिवसाला सुमारे ७५० कोटी रुपयांचा तोटा सहन करावा लागत आहे. 'क्रिसिल'च्या (Crisil) अहवालानुसार, या दरवाढीनंतरही पेट्रोलवर प्रति लिटर १० रुपये आणि डिझेलवर १३ रुपयांचा तोटा होत आहे.

महानगरांमधील आजचे नवे दर

ताज्या दरवाढीनंतर राष्ट्रीय राजधानी दिल्लीत पेट्रोलचा दर ९७.७७ रुपयांवरून ९८.६४ रुपये प्रति लिटरवर पोहोचला आहे, तर डिझेल ९०.६७ रुपयांवरून ९१.५८ रुपये झाले आहे. देशाची आर्थिक राजधानी मुंबईत पेट्रोल १०७.५९ रुपये आणि डिझेल ९४.०८ रुपये प्रति लिटर दराने विकले जात आहे. कोलकात्यात पेट्रोल १०९.७० रुपये आणि डिझेल ९६.०७ रुपये, तर चेन्नईत पेट्रोल १०४.४९ रुपये आणि डिझेल ९६.११ रुपये प्रति लिटर झाले आहे. खाजगी इंधन कंपन्या 'नायरा एनर्जी' आणि 'शेल'ने यापूर्वीच एप्रिल महिन्यात आपल्या दरांमध्ये मोठी वाढ केली आहे.

महागाईचा फटका आणि सरकारचे आवाहन

इंधनाच्या वाढत्या किमतींमुळे परकीय चलनाच्या साठ्यावर ताण येत असल्याने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गेल्या आठवड्यात इंधन बचतीचे आवाहन केले होते. यामध्ये घरून काम करणे (Work from home) आणि प्रवास कमी करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. या दरवाढीचा थेट परिणाम देशातील महागाईवर होत आहे. एप्रिल २०२६ मध्ये किरकोळ महागाई दर (CPI) ३.४८ टक्क्यांवर पोहोचला असून, घाऊक महागाई दर (WPI) ४२ महिन्यांच्या उच्चांकावर म्हणजेच ८.३ टक्क्यांवर गेला आहे.