इमान सकीना
माणसाचे आयुष्य केवळ मोठ्या निर्णयांमुळेच नाही, तर दररोज घडणाऱ्या छोट्या कृतींमुळे आकार घेते. या पुनरावृत्ती होणाऱ्या कृतींचे रूपांतर हळूहळू सवयींमध्ये होते आणि शेवटी या सवयीच माणसाचे चारित्र्य ठरवतात. इस्लाम ही एक परिपूर्ण जीवनपद्धती असून त्यात दैनंदिन दिनचर्या आणि सातत्यपूर्ण वर्तणुकीवर मोठा भर देण्यात आला आहे.
नोकरी-व्यवसाय करणाऱ्यांसाठी इस्लामिक मूल्यांशी जुळणाऱ्या चांगल्या सवयी लावणे व्यावहारिक आणि परिवर्तन घडवणारे आहे. प्रामाणिक हेतू, नमाजच्या वेळांनुसार आखलेली दिनचर्या, नैतिक शिस्त आणि स्वतःची काळजी घेणे यांमुळे दैनंदिन काम हा आध्यात्मिक प्रगतीचा मार्ग बनतो.
इस्लामच्या शिकवणीनुसार, खरे यश समतोलामध्ये आहे; व्यवसायात प्रगती करतानाच श्रद्धा आणि चारित्र्य जोपासणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा दिनचर्या इस्लामिक तत्त्वांवर आधारित असते, तेव्हा व्यावसायिक लोक उद्देशपूर्ण, शांत आणि अल्लाहच्या भक्तीत लीन राहून उत्पादनक्षम आयुष्य जगू शकतात. कुराण आणि सुन्नाह मुस्लिमांना अशा सवयींकडे मार्गदर्शन करतात, ज्यामुळे श्रद्धा वाढते, आत्म्याला शिस्त लागते आणि ऐहिक जबाबदाऱ्या व आध्यात्मिक प्रगती यांच्यात समतोल साधला जातो.
इस्लाममध्ये छोट्या कामातही सातत्य राखण्याला प्रोत्साहन दिले जाते. प्रेषित मोहम्मद यांनी सांगितले आहे की, अल्लाहला तीच कामे सर्वाधिक प्रिय आहेत जी नियमितपणे केली जातात, मग ती कितीही छोटी असोत. हे तत्त्व सांगते की, अचानक मिळालेल्या प्रेरणेपेक्षा सातत्यपूर्ण आणि प्रामाणिक प्रयत्नांमुळेच कायमस्वरूपी बदल घडतात. इस्लाममधील सकारात्मक सवयी केवळ कार्यक्षमता वाढवण्याचे साधन नाहीत, तर योग्य हेतूने केल्यास त्या 'इबादत' (उपासना) ठरतात.
मुस्लिमांनी अंगीकारलेली प्रत्येक सवय त्यांचे अल्लाहशी असलेले नाते अधिक दृढ करू शकते. सकाळी लवकर उठणे असो, नम्रपणे बोलणे असो किंवा स्वच्छता राखणे असो; या कृती ईश्वरी आदेशांचे पालन आणि जागरूकता दर्शवतात.
इस्लामने प्रामाणिक कामाला उपासनेशी जोडून त्याला उच्च स्थान दिले आहे. जेव्हा एखादा व्यावसायिक कायदेशीर मार्गाने पैसे कमवतो आणि सचोटीने जबाबदाऱ्या पार पाडतो, तेव्हा त्याचे काम ही एक भक्तीच बनते. प्रत्येक कामाच्या दिवसाची सुरुवात प्रामाणिक हेतूने करणे, म्हणजेच इतरांची सेवा करणे, कुटुंबाला आधार देणे आणि अल्लाहची मर्जी संपादन करणे, यामुळे दैनंदिन कामांचे रूपांतर आध्यात्मिकदृष्ट्या अर्थपूर्ण कृतींमध्ये होते.
या विचारसरणीमुळे व्यावसायिकांना तणावपूर्ण कामातही एक उद्देश सापडतो. यश हे केवळ हुद्दा किंवा उत्पन्नावर मोजले जात नाही, तर ते प्रामाणिकपणा आणि नैतिक वर्तणुकीवर अवलंबून असते, याची आठवण त्यांना सतत होत राहते.
दिवसाच्या पाच वेळच्या नमाजमुळे कामाच्या दिवसाला एक नैसर्गिक रचना मिळते. नमाजकडे कामातील व्यत्यय म्हणून पाहण्याऐवजी, इस्लाम भाविकांना त्याकडे नवचैतन्य मिळवण्याचा क्षण म्हणून पाहण्यास प्रोत्साहित करतो. नमाजसाठी थांबल्यामुळे मानसिक स्पष्टता मिळते, ताण कमी होतो आणि मन पुन्हा एकदा महत्त्वाच्या गोष्टींकडे वळते.
नमाजच्या वेळांनुसार बैठका, विश्रांती आणि कामाचे नियोजन केल्याने शिस्त आणि समतोल निर्माण होतो. कालांतराने या सवयीमुळे वेळेचे नियोजन करण्याचे कौशल्य सुधारते आणि आध्यात्मिक जाणीवेवर आधारित एक दिनचर्या तयार होते.
नोकरी करणाऱ्यांना अनेकदा थकवा आणि वेळेच्या कमतरतेचा सामना करावा लागतो. इस्लाममध्ये वेगापेक्षा सातत्याला महत्त्व दिले असून छोट्या आणि टिकणाऱ्या सवयींना प्रोत्साहन दिले जाते. प्रवासादरम्यान कुराणातील काही ओळी वाचणे, कामाच्या मधल्या वेळेत ईश्वराचे स्मरण करणे किंवा नियमितपणे दोन जास्तीचे रकात नमाज अदा करणे, अशा सोप्या गोष्टी व्यस्त वेळापत्रकातही सहज सामावून घेता येतात.
इस्लामिक मूल्यांमध्ये प्रामाणिकपणा, विश्वासार्हता आणि सर्व व्यवहारांमध्ये उत्कृष्टतेला महत्त्व दिले आहे. कामाच्या ठिकाणी ही मूल्ये जपल्याने स्वयंशिस्त आणि उत्तरदायित्वाची सवय लागते. चुकीचे मार्ग (शॉर्टकट्स) टाळणे, दिलेले वचन पाळणे आणि सहकाऱ्यांशी आदराने वागणे यातून इस्लामिक चारित्र्य दिसते आणि नैतिक पाया मजबूत होतो.
नियमित आत्मपरीक्षणामुळे व्यावसायिकांना आपल्या सवयी धर्माशी सुसंगत आहेत की नाही, हे तपासता येते. यामुळे सतत सुधारणा करण्यास वाव मिळतो. तसेच अयोग्य स्पर्धा किंवा भौतिकवादामुळे येणाऱ्या मानसिक थकव्यापासून (बर्नआऊट) रक्षण होते.
कामाच्या ठिकाणी आणि बाहेरही सकारात्मक विचारांच्या लोकांच्या सहवासात राहणे चांगल्या सवयी टिकवण्यासाठी महत्त्वाचे ठरते. धार्मिक श्रद्धांचा आदर करणाऱ्या सहकाऱ्यांना शोधणे किंवा समुदाय गटांशी जोडले जाणे यामुळे आध्यात्मिक दिनचर्या मजबूत होते आणि प्रोत्साहन मिळते.
नमाजची आठवण करून देणारा रिमांइडर लावणे किंवा काम आणि खाजगी आयुष्य यात सीमारेषा निश्चित करणे, यांसारखे छोटे बदलही व्यावसायिक जीवन इस्लामिक मूल्यांशी जोडण्यास मदत करतात.
इस्लाम महत्त्वाकांक्षेला विरोध करत नाही, मात्र ऐहिक यशामुळे परलोकातील जबाबदारी विसरली जाऊ नये, अशी शिकवण देतो. करिअरमधील प्रगती, संपत्ती आणि प्रसिद्धी क्षणभंगुर आहेत, पण चांगले चारित्र्य आणि श्रद्धा कायम टिकणारी आहे, याची आठवण एक चांगली दिनचर्या व्यावसायिकांना करून देते.
.jpg "अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन")
