भारताचा युवा ग्रँडमास्टर आर प्रज्ञानंद याने बुद्धिबळ जगतात एक नवा इतिहास रचला आहे. अत्यंत प्रतिष्ठेच्या मानल्या जाणाऱ्या नॉर्वे बुद्धिबळ स्पर्धेच्या अंतिम फेरीत जर्मनीच्या व्हिन्सेंट केमरवर शानदार विजय मिळवून प्रज्ञानंदने हे विजेतेपद आपल्या नावावर केले. या ऐतिहासिक कामगिरीसह ही मानाची स्पर्धा जिंकणारा तो भारतातील पहिलाच बुद्धिबळपटू ठरला आहे. त्याने संपूर्ण स्पर्धेत दाखवलेले सातत्य आणि आक्रमक खेळ त्याच्या या यशाचे मुख्य वैशिष्ट्य राहिले.
अंतिम फेरीची सुरुवात झाली तेव्हा २० वर्षांचा हा चेन्नईचा खेळाडू १५ गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर होता. मात्र, जेव्हा सर्वात जास्त गरज होती, तेव्हा प्रज्ञानंदने आपला सर्वोत्तम खेळ केला. त्याने क्लासिकल गेममध्ये पूर्ण तीन गुण मिळवत एकूण १८ गुणांसह गुणतालिकेत अव्वल स्थान पटकावले आणि करंडकावर आपले नाव कोरले. या विजयासह प्रज्ञानंदने अशी कामगिरी केली आहे, जी भारताचे दिग्गज बुद्धिबळपटू विश्वनाथन आनंद आणि सध्याचा जागतिक विजेता डी गुकेश यांनाही २०१३ मध्ये या स्पर्धेच्या स्थापनेपासून आजवर करता आलेली नव्हती.
जागतिक नंबर वन मॅग्नस कार्लसनला दोनदा चारली धूळ
प्रज्ञानंदची या प्रतिष्ठित स्पर्धेतील ही केवळ दुसरीच वेळ होती. ६ नामांकित खेळाडूंच्या या एलिट स्पर्धेत त्याची सुरुवात संथ झाली होती, परंतु स्पर्धेच्या उत्तरार्धात त्याने गती पकडली. त्याच्या या संपूर्ण मोहिमेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याने ७ वेळा नॉर्वे बुद्धिबळ विजेतेपद पटकावणाऱ्या आणि जागतिक क्रमवारीत पहिल्या स्थानावर असलेल्या मॅग्नस कार्लसनला क्लासिकल बुद्धिबळात दोनदा पराभूत केले. या वर्षाच्या सुरुवातीला पाफोस येथे झालेल्या कॅन्डिडेट्स स्पर्धेतील निराशाजनक कामगिरीनंतर त्याने ज्या प्रकारे पुनरागमन केले, ते त्याच्या जिद्दीची साक्ष देते.
स्पर्धेच्या शेवटच्या टप्प्यात जागतिक विजेता डी गुकेश जेतेपदाच्या शर्यतीतून बाहेर पडल्यानंतरही प्रज्ञानंदने भारताचे आव्हान जिवंत ठेवले आणि ते थेट विजेतेपदापर्यंत नेले. अंतिम फेरीपूर्वी १५.५ गुणांसह अव्वल स्थानावर असलेल्या अमेरिकेच्या वेस्ली सो याला अलिरेझा फिरोझाने क्लासिकल गेममध्ये ड्रॉवर रोखल्यामुळे सामना आर्मागेडन टाई-ब्रेकरमध्ये गेला. या निकालाने प्रज्ञानंदसाठी विजेतेपदाची दारे खुली केली. केमरविरुद्धचा क्लासिकल सामना जिंकल्यास आपण थेट अव्वल स्थानावर पोहोचू, हे प्रज्ञानंदला ठाऊक होते आणि त्याने त्याप्रमाणेच अचूक खेळी करत विजय मिळवला.
वेस्ली सोचे आव्हान मोडले
वेस्ली सो याने आर्मागेडन टाई-ब्रेकर जिंकला असला तरी त्याला त्यातून केवळ १.५ गुण मिळाले. त्यामुळे त्याची एकूण गुणसंख्या १७ वरच थांबली, जी प्रज्ञानंदच्या १८ गुणांपेक्षा एक अंक कमी होती. अंतिम फेरीत विजेतेपदाच्या आशेने उतरलेला अलिरेझा १५.५ गुणांसह तिसऱ्या स्थानावर राहिला. दुसरीकडे, जागतिक विजेता डी गुकेशसाठी ही स्पर्धा निराशाजनक ठरली. या वर्षाच्या अखेरीस आव्हानात्मक खेळाडू जावोखिर सिंदारोव्हविरुद्ध आपल्या जागतिक विजेतेपदाचा बचाव करण्यापूर्वी गुकेशला या स्पर्धेत अपेक्षित लय सापडली नाही.
अंतिम फेरीत मॅग्नस कार्लसनने पांढऱ्या मोहऱ्यांनी खेळताना २० वर्षीय भारतीय खेळाडू गुकेशचा क्लासिकल गेममध्ये पराभव केला. या विजयासह कार्लसनने पूर्ण तीन गुण मिळवले असले तरी ते त्याला जेतेपदाच्या शर्यतीत आणण्यासाठी पुरेसे नव्हते. कार्लसन १३ गुणांसह गुणतालिकेत पाचव्या स्थानावर राहिला. मात्र, प्रज्ञानंदच्या या अभूतपूर्व विजयामुळे जागतिक बुद्धिबळ पटलावर पुन्हा एकदा भारताचे नाव सुवर्णअक्षरांनी लिहिले गेले आहे.
.jpeg)
