सानिया अंजुम

नवीन वर्ष म्हणजे केवळ नवीन उद्दिष्टे ठरवणे नसून नवीन मूल्ये अंगीकारण्याची संधी असेल तर? १ जानेवारी हा दिवस हजरत अली इब्न अबी तालिब (र.) यांच्या स्मरणातून अशीच एक शक्यता समोर ठेवतो. त्यांचे जीवन आपल्याला आठवण करून देते की, खरा बदल हा केवळ परिस्थिती बदलण्यात नसून स्वतःच्या स्वभावात आणि चारित्र्यात सुधारणा करण्यात असतो.

१ जानेवारी हा दिवस जगभरात नवीन वर्षाची सुरुवात म्हणून ओळखला जातो. हा दिवस सेलिब्रेशन, संकल्प आणि बदलाच्या आशेने भरलेला असतो. मात्र, जगभरातील करोडो मुस्लिमांसाठी या दिवसाला एक वेगळा आणि खोल अर्थ आहे. हा दिवस इस्लामिक इतिहासातील अत्यंत प्रभावशाली आणि आदरणीय व्यक्तिमत्त्व, हजरत अली इब्न अबी तालिब (र.) यांची जयंती म्हणून साजरा केला जातो. या दिवशी त्यांचे स्मरण करणे म्हणजे केवळ यशाच्या मागे धावण्याऐवजी जीवनाला खऱ्या अर्थाने दिशा देणाऱ्या मूल्यांवर विचार करणे होय.

हजरत अली (र.) हे प्रेषित मोहम्मद (स.) यांचे चुलत भाऊ आणि जावई तसेच इस्लामचे चौथे खलिफा होते. प्रेषितांशी असलेल्या त्यांच्या जवळच्या नात्यासोबतच ते त्यांच्या अलौकिक चारित्र्यासाठी ओळखले जातात. धाडस, बुद्धिमत्ता आणि न्यायाची प्रखर जाण असणारे हजरत अली (र.) यांनी सत्तेत असूनही नम्रता सोडली नाही आणि शक्ती असूनही करुणेचा हात धरला. त्यांचा वारसा आजही तितकाच महत्त्वाचा आहे, कारण आजचा समाज ज्या नैतिक नेतृत्वासाठी आणि नैतिक जबाबदारीसाठी संघर्ष करत आहे, त्याची उत्तरे त्यांच्या जीवनात मिळतात.

१ जानेवारीचा दिवस सहसा नियोजनाशी जोडला जातो, तरीही हा दिवस स्वतःच्या अंतर्मनात डोकावून पाहण्याची एक दुर्मिळ संधी देतो. नवीन वर्षाच्या सुरुवातीला आपण नेमका कोणता बदल शोधत आहोत? तो केवळ भौतिक प्रगतीचा आहे की स्वतःच्या स्वभावातील परिवर्तनाचा? या दिवशी हजरत अली (र.) यांच्या जीवनावर विचार केल्यास आपले लक्ष बाह्य यशाकडून आंतरिक वाढीकडे वळते. त्यांचा प्रवास आपल्याला सांगतो की, अर्थपूर्ण बदलाची सुरुवात केवळ इच्छांनी होत नाही, तर ती मूल्यांपासून होते.

न्याय हा हजरत अली (र.) यांच्या जीवनशैलीचा आणि नेतृत्वाचा पाया होता. एक राज्यकर्ता म्हणून ते कोणाचाही सामाजिक दर्जा किंवा प्रभाव न पाहता सर्वांना समानतेने वागवण्यासाठी प्रसिद्ध होते. ऐतिहासिक नोंदींनुसार, ते इतरांना प्रश्न विचारण्याआधी स्वतःला उत्तरदायी ठरवत असत. सचोटीचा हा असा आदर्श आहे जो आजही दुर्मिळ वाटतो. त्यांच्यासाठी न्याय म्हणजे केवळ कायदे किंवा शिक्षा नव्हती, तर त्यात निष्पक्षता, सहानुभूती आणि नैतिक धैर्याचा समावेश होता. ज्या काळात विषमता आणि सत्तेचा गैरवापर मोठ्या प्रमाणावर दिसतो, तिथे त्यांचे जीवन एक महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित करते: "वैयक्तिक प्रामाणिकपणाशिवाय खरोखर न्याय अस्तित्वात असू शकतो का?" आपल्या कृतीतून हजरत अली (र.) यांनी याचे उत्तर अत्यंत स्पष्टपणे दिले आहे.

हजरत अली (र.) हे केवळ त्यांच्या शौर्यासाठीच नाही, तर एक गाढे विचारवंत आणि शिक्षक म्हणूनही ओळखले जातात. त्यांचे विचार मानवी स्वभाव, आत्मसंयम आणि ज्ञानाचा शोध यावर खोलवर प्रकाश टाकतात. त्यांनी रागाच्या क्षणी संयम आणि यशाच्या क्षणी नम्रता बाळगण्यावर भर दिला. त्यांचा सर्वात मोठा संदेश हा आहे की, खरी शक्ती इतरांवर अधिकार गाजवण्यामध्ये नसून स्वतःच्या अहंकारावर नियंत्रण मिळवण्यामध्ये आहे. आजच्या युगात, जिथे सोशल मीडियावरील कलह आणि त्वरित प्रतिक्रिया देण्याची चढाओढ दिसते, तिथे हा विचार अत्यंत मोलाचा ठरतो.

अडचणी आणि दबावाचा सामना करणाऱ्या आजच्या तरुण पिढीसाठी हजरत अली (र.) यांचे जीवन खूप आश्वासक आहे. ते यशाची एक वेगळी व्याख्या मांडतात—अशी व्याख्या जी लोकप्रियतेपेक्षा हेतूवर आणि इतरांच्या मंजुरीपेक्षा प्रामाणिकपणावर आधारलेली आहे. त्यांनी पदापेक्षा ज्ञानाला आणि वैयक्तिक फायद्यापेक्षा नैतिकतेला महत्त्व दिले. जे तरुण नवीन वर्षाच्या सुरुवातीला स्वतःची ओळख आणि दिशा शोधत आहेत, त्यांच्यासाठी त्यांचे उदाहरण एक मार्गदर्शक ठरू शकते.

हजरत अली (र.) यांचा संदेश कोणत्याही एका समुदायापुरता किंवा श्रद्धा प्रणालीपुरता मर्यादित नाही. इस्लाममध्ये त्यांना केंद्रस्थान असले तरी त्यांनी मांडलेली तत्त्वे वैश्विक आहेत. न्याय, करुणा, प्रामाणिकपणा आणि नम्रता ही मूल्ये सर्व संस्कृती आणि धर्मांमध्ये सामायिक आहेत. यामुळेच १ जानेवारी ही सामूहिक चिंतनाची संधी बनते, जिथे विविध पार्श्वभूमीचे लोक माणुसकी आणि नैतिक स्पष्टतेवर आधारित असलेल्या या वारशाशी जोडू शकतात.

नवीन वर्षाची सुरुवात होत असताना, आपण आपल्यासोबत नेमके काय घेऊन पुढे जात आहोत, हे विचारण्यासारखे आहे. आपल्या योजना आणि आश्वासनांच्या पलीकडे, कठीण प्रसंगी आपले निर्णय कोणत्या मूल्यांवर आधारित असतील? १ जानेवारीला हजरत अली (र.) यांच्या जयंतीचे स्मरण करणे म्हणजे आपल्या संकल्पांना नैतिकतेची जोड देणे आणि आपल्या महत्त्वाकांक्षेला जबाबदारीचे भान देणे होय. हे आपल्याला केवळ काय मिळवायचे आहे यावरच नाही, तर आपण कसे जगायचे ठरवले आहे यावरही विचार करायला लावते.

१ जानेवारी आणि हजरत अली (र.) यांची जयंती यांचा हा योग एक शक्तिशाली आठवण करून देतो की, जेव्हा नवीन सुरुवात मूल्यांमध्ये रुजलेली असते, तेव्हा ती सर्वात अर्थपूर्ण ठरते. हे नवीन वर्ष केवळ बदलासाठी नाही तर चारित्र्यासाठी, केवळ प्रगतीसाठी नाही तर तत्त्वासाठी ओळखले जावे. जेव्हा विचार मार्ग दाखवतो, तेव्हा पुढची वाटचाल अधिक स्पष्ट आणि उद्देशपूर्ण होते.