नसीरुद्दीन अहमद

यावर्षीचा जागतिक इज्तेमा २ ते ५ जानेवारी २०२६ या काळात पश्चिम बंगालमधील हुगळी जिल्ह्यातील दादपूर येथील पोइनानमध्ये अत्यंत भव्य आणि शिस्तबद्ध पद्धतीने पार पडला. जवळपास तीन दशकांच्या मोठ्या काळानंतर हा ऐतिहासिक इस्लामिक मेळावा पुन्हा एकदा बंगालच्या पवित्र भूमीवर आयोजित करण्यात आला होता. या सोहळ्याने केवळ भारतच नव्हे, तर जगभरातील मुस्लिमांच्या हृदयाला आध्यात्मिकरीत्या जोडण्याचे काम केले. दिल्लीतील हजरत निजामुद्दीन मरकजचे प्रमुख मौलाना साद कंधलवी यांच्यासह अनेक देशांतील नामवंत इस्लामिक विद्वान, धर्मगुरू आणि समाजसेवक या कार्यक्रमात सहभागी झाले होते.

'इज्तेमा' या शब्दाचा सरळ अर्थ म्हणजे एकत्र येणे किंवा एकत्र जमणे. पण हा जागतिक इज्तेमा केवळ शरीराने एकत्र येण्यापुरता मर्यादित नसून, ही मने जुळण्याची, विचारांची शुद्धी करण्याची आणि आत्म्याला जागृत करण्याची एक मोठी संधी आहे. जागतिक शांतता, आपापसातील बंधुभाव आणि मानवतेची सेवा हाच याचा मूळ गाभा आहे. प्रत्येक मुस्लिमाने अल्लाहवर पूर्ण विश्वास ठेवून प्रेषित मोहम्मद (स.) यांच्या मार्गावर चालावे आणि इस्लामची नैतिक व आध्यात्मिक मूल्ये जगभर पसरवावीत, हाच या आयोजनाचा उद्देश आहे.

या इज्तेमात केवळ भारताच्या कानाकोपऱ्यातूनच नव्हे, तर आशिया, आफ्रिका, युरोप आणि इतर खंडांतूनही लाखो भाविक आले होते. संपूर्ण परिसरात शिस्त, साधेपणा आणि भक्तीचे एक वेगळेच वातावरण पाहायला मिळाले. तबलिगी जमातीची ही एक अत्यंत महत्त्वाची जागतिक परिषद आहे. इथे कुराण आणि हदीसच्या प्रकाशात इस्लामची मूळ शिकवण अत्यंत सोप्या भाषेत मांडली जाते. आपले ईमान मजबूत करणे आणि प्रेषितांच्या जीवनशैलीचे अनुकरण करणे, यावरच येथील भाषणांचा भर असतो.

इज्तेमाचा सर्वात महत्त्वाचा संदेश म्हणजे 'ईमान' म्हणजेच अल्लाहवर अढळ विश्वास ठेवणे. इस्लाममध्ये ईमानाला सर्वात उच्च स्थान दिले आहे. ईमानाशिवाय कोणतीही प्रार्थना किंवा कर्म स्वीकारले जात नाही. कुराण स्पष्ट सांगते की, यश केवळ त्यांनाच मिळते ज्यांच्याकडे ईमान आहे आणि जे चांगली कामे करतात. नमाज, रोजा, जकात आणि हज या सर्व धार्मिक जबाबदाऱ्या ईमानावरच आधारलेल्या आहेत. ईमान माणसाला चांगले आणि वाईट यातील फरक शिकवते, वाईट गोष्टींपासून वाचवते आणि योग्य मार्गावर चालण्याची प्रेरणा देते. कठीण काळात मनाला शांती देण्याचे सामर्थ्य याच ईमानात आहे.

इज्तेमात या गोष्टीवर विशेष भर देण्यात आला की, ईमान ही काही स्थिर गोष्ट नाही; ते वाढत किंवा कमी होत असते. प्रार्थना आणि चांगली कामे ईमानाला बळ देतात, तर चुकांमुळे ते कमकुवत होते. परलोकातील यश आणि जन्नतचे द्वार उघडण्यासाठी ईमान हीच एकमेव गुरुकिल्ली आहे. प्रेषितांनी म्हटले आहे की, ज्याच्या मनात राईच्या दाण्याइतकेही ईमान असेल, तो एक ना एक दिवस जन्नतमध्ये नक्कीच प्रवेश करेल.

ईमानासोबतच 'तकवा' म्हणजेच अल्लाहची भीती आणि धार्मिकता हा इज्तेमाचा दुसरा महत्त्वाचा विषय होता. तकवा हा असा गुण आहे जो माणसाचे पूर्ण जीवन अल्लाहच्या आज्ञेनुसार जगण्यास भाग पाडतो. कुराणानुसार, अल्लाहच्या नजरेत माणसाची प्रतिष्ठा त्याच्या संपत्तीवर किंवा पदावर ठरत नाही, तर ती त्याच्या 'तकवा'वर ठरते. तकवा माणसाला पापापासून आणि हराम गोष्टींपासून दूर ठेवतो. अल्लाहवर विश्वास ठेवून जो त्याला घाबरून वागतो, त्याच्यासाठी अल्लाह प्रत्येक संकटातून मार्ग काढतो, असे वचन दिले आहे.

तकवा म्हणजे मनाची शुद्धता आहे. तो मनातलेला अहंकार, हेवा आणि द्वेष काढून टाकतो आणि त्याजागी नम्रता, सादगी आणि प्रेम निर्माण करतो. नमाज आणि रोजा यांसारख्या सर्व प्रार्थनांचे खरे उद्दिष्ट तकवा मिळवणे हेच आहे.

इज्तेमात इस्लाममधील 'शर्म' (हया) म्हणजेच लाजेच्या महत्त्वावरही सविस्तर चर्चा झाली. हया हा ईमानाचाच एक भाग असल्याचे सांगितले गेले. लाजेमुळे माणूस वाईट कृत्ये आणि अनैतिकतेपासून स्वतःला रोखतो. प्रेषितांनी म्हटले आहे की, लाज केवळ भलाई घेऊन येते. ज्याच्या मनातून ही भावना निघून जाते, त्याला पापापासून वाचणे कठीण होते. अल्लाहप्रती हया बाळगणे म्हणजे त्याच्या आदेशांचा सन्मान करणे, तर लोकांशी वागताना सभ्यता आणि चांगले आचरण ठेवणे होय.

जागतिक इज्तेमाने संपूर्ण जगाला माणुसकी, शांतता आणि आत्मशुद्धीचा एक सखोल संदेश दिला आहे. खरा धर्म केवळ प्रार्थनेपुरता मर्यादित नसून गरिबांना आधार देणे आणि समाजात चांगुलपणा पसरवणे हा सुद्धा प्रार्थनेचाच एक भाग आहे, याची आठवण या मेळाव्याने करून दिली. जात, भाषा, रंग आणि देशाच्या सीमा ओलांडून एकमेकांवर प्रेम करणे आणि हिंसेचा त्याग करून शांततेच्या मार्गावर चालणे हाच या इज्तेमाचा मूळ गाभा आहे.

थोडक्यात सांगायचे तर, जागतिक इज्तेमा २०२६ ने हे स्पष्ट केले की, जर माणसाने स्वतःला बदलले, आपले चारित्र्य सुधारले आणि अल्लाहच्या मार्गावर चालायला सुरुवात केली, तर केवळ त्याचे स्वतःचे आयुष्यच नाही, तर पूर्ण जग शांतता आणि बंधुभावाचे एक सुंदर उदाहरण बनू शकेल.