मलिक असगर हाशमी
असे म्हणतात की धर्म माणसाला विभागत नाही, तर जोडायला शिकवतो. जगभरात द्वेष वाढत असताना राजस्थानमधील कोटा शहर एक अशी गाथा लिहित आहे, जी वाचून प्रत्येक भारतीयाचे ऊर अभिमानाने भरून येईल. राजस्थानची कोचिंग नगरी केवळ डॉक्टर आणि इंजिनिअरच घडवत नाही, तर तिथे मानवतेचा असा धडाही शिकवला जात आहे जो कोणत्याही पदवीपेक्षा खूप मोठा आहे. रमजानच्या पवित्र महिन्यात येथील रस्त्यांवर रात्रीच्या शांततेत दिसणारे दृश्य जातीय सलोख्याचे एक उत्तम आणि भावूक करणारे उदाहरण आहे.
कोटाच्या विज्ञान नगरमधील गल्ल्यांमध्ये जेव्हा जग गाढ झोपलेले असताना विनोद कुमार आणि त्यांच्या टीमच्या दिवसाची सुरुवात होते. रात्रीचे ठीक १० वाजताच एका मोठ्या स्वयंपाकघरात लगबग वाढते. चुली पेटतात, भांड्यांचा आवाज येऊ लागतो आणि हवेत ताज्या अन्नाचा सुगंध दरवळू लागतो. ही तयारी कोणत्याही मोठ्या उत्सवासाठी नसून, आपल्या घरादारापासून दूर येथे सोनेरी भविष्याचे स्वप्न पाहण्यासाठी आलेल्या शेकडो मुस्लिम मुलांच्या सेहरीसाठी असते.
या संपूर्ण मोहिमेचा उलगडा एस. झेड. कादिर खान यांनी आपल्या व्लॉगद्वारे केला असून या व्हिडिओने सोशल मीडियावर लोकांची मने जिंकली आहेत. कोटा हे कोचिंग संस्थांचे माहेरघर मानले जाते. इथे देशाच्या कानाकोपऱ्यातून विद्यार्थी वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकीच्या तयारीसाठी येतात. या विद्यार्थ्यांवर अभ्यासाचा ताण इतका असतो की ते रात्रंदिवस पुस्तकात हरवलेले असतात. रमजानच्या दिवसात जेव्हा इबादत आणि कठीण उपवासाचा काळ असतो, तेव्हा या मुलांसाठी वेळेवर पौष्टिक सेहरी आणि इफ्तारीची सोय करणे मोठे आव्हान ठरते. विशेषतः पीजी किंवा हॉस्टेलमध्ये राहणाऱ्या मुलांसाठी ही अडचण जास्त असते, कारण तिथे रात्री उशिरा स्वयंपाकघराची सोय नसते.
अशा परिस्थितीत विनोद कुमार यांच्या नेतृत्वाखालील मुहिम नावाची संस्था देवदूतासारखी धावून आली आहे. विज्ञान नगरमध्ये या संस्थेचे दोन हॉस्टेल आहेत, जिथे मुले आणि मुली शिक्षण घेतात. रमजान सुरू होताच 'मुहिम'चा हेल्प डेस्क सक्रिय होतो. विनोद कुमार यांच्या टीममध्ये केवळ कर्मचारीच नाहीत, तर शहरातील बुद्धीजीवी, सरकारी अधिकारी आणि प्रतिष्ठित व्यापारी यांचाही समावेश आहे. हे सर्व लोक आपला सामाजिक दर्जा बाजूला ठेवून रात्री १०:३० ते पहाटे ४:०० वाजेपर्यंत घाम गाळतात.
आश्चर्याची आणि आनंदाची गोष्ट म्हणजे या स्वयंपाकघरात तयार होणारे जेवण पूर्णपणे मोफत आहे. दररोज ५०० ते ६०० मुलांसाठी सेहरी तयार केली जाते. जर आर्थिक गणित पाहिले, तर एका सेहरी पाकिटाची किंमत साधारण ४० रुपये येते. या हिशोबाने विनोद कुमार यांची टीम दररोज २५ ते ३० हजार रुपये खर्च करत आहे, परंतु कोणत्याही मुलाकडून एक पैसाही घेतला जात नाही. हा सर्व खर्च स्थानिक लोकांच्या मदतीने आणि टीमच्या स्वतःच्या मेहनतीतून केला जातो.
जेवण तयार झाल्यावर ते थ्री-व्हीलरमध्ये भरून शहराच्या अशा भागात नेले जाते जिथे विद्यार्थी मोठ्या संख्येने राहतात. रात्रीच्या अंधारात जेव्हा या गाड्या पोहोचतात, तेव्हा मुले आपली भांडी घेऊन बाहेर येतात आणि त्यांना मोठ्या प्रेमाने सेहरीचे पदार्थ दिले जातात. हे दृश्य केवळ भूक भागवण्याचे नसून विश्वास अधिक घट्ट करण्याचे असते.
एस. झेड. कादिर खान सांगतात की या उदात्त कामाची व्याप्ती फक्त विद्यार्थ्यांपुरती मर्यादित नाही. माणुसकीच्या या मोहिमेने धर्माच्या भिंती पूर्णपणे ओलांडल्या आहेत. रात्री सेहरीची पाकिटे उरली तर ती फेकून देण्याऐवजी टीमचे सदस्य रस्त्यावर निघतात. कोणत्याही धार्मिक भेदभावाशिवाय, ते चौकात झोपलेल्या निराधारांना, रुग्णालयाबाहेर बसलेल्या रुग्णांच्या नातेवाईकांना आणि गरजूंना हे अन्न वाटतात.
मुहिम संस्था गेल्या अनेक वर्षांपासून हे नेक काम करत आहे आणि आता त्याचा आवाज आसपासच्या शहरांपर्यंतही पोहोचला आहे. आज परिस्थिती अशी आहे की कोटाच्या शेजारील शहरांतील लोकही या पुण्यकार्यात सहभागी होण्यासाठी स्वतःहून कोटामध्ये येतात. कोणी भाजी चिरून मदत करते, तर कोणी जेवण पॅक करण्यात हातभार लावते.
रमजानची ही सेहरी केवळ पोट भरण्याचे साधन नाही, तर ती त्या भारताची प्रतिमा आहे जिथे विनोद आणि कादिर खांद्याला खांदा लावून एकमेकांच्या आनंदाची आणि गरजांची काळजी घेतात. कोटाची ही गोष्ट आपल्याला शिकवते की जेव्हा हेतू नेक असतो आणि मनात माणुसकीबद्दल आदर असतो, तेव्हा आपण मिळून असा समाज बनवू शकतो जिथे कोणतेही मूल उपाशी झोपणार नाही आणि सोयीअभावी कोणतेही स्वप्न अर्धवट राहणार नाही.
कोटाची ही सेहरी आज संपूर्ण देशासाठी बंधुभाव आणि निस्वार्थ सेवेचा एक मोठा संदेश बनली आहे. विनोद कुमार आणि त्यांच्या टीमची ही जिद्द सिद्ध करते की माणुसकीचा धर्म सर्वात मोठा आहे.
.jpeg)
