अमेरिका आणि इराण यांच्यातील शांतता चर्चेच्या दुसऱ्या फेरीबाबत मोठी अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. सोमवारी दोन्ही देशांनी एकमेकांवर कुरघोडी करण्याचा प्रयत्न केला. त्यामुळे या बहुचर्चित चर्चेवर मोठे प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे.

येत्या काही दिवसांत इस्लामाबादमध्ये ही बैठक होण्याची दाट शक्यता आहे. यासाठी पाकिस्तानी प्रशासनाने अत्यंत कडेकोट सुरक्षा व्यवस्था तैनात केली आहे. अमेरिका आणि इराणमधील दोन आठवड्यांचा युद्धविराम बुधवारी संपुष्टात येत आहे.

इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते इस्माईल बगाई यांनी सोमवारी एक मोठी माहिती दिली. अमेरिकेसोबतच्या चर्चेच्या पुढच्या फेरीत सहभागी व्हायचे की नाही, याचा निर्णय इराणने अद्याप घेतलेला नाही, असे ते म्हणाले.

त्यापूर्वी इराणच्या संसदेचे सभापती मोहम्मद बकर गालिबाफ यांनीही एक विधान केले होते. तेहरान अमेरिकेसोबत वाटाघाटी करत आहे. पण संघर्ष वाढल्यास 'आवश्यक ती पावले' उचलण्यासाठी आम्ही पूर्णपणे तयार आहोत, असा मोठा इशारा त्यांनी दिला होता.

दुसरीकडे, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनीही एक दावा केला आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील नाकाबंदी तोडण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या एका इराणी जहाजावर अमेरिकी नौदलाने हल्ला केल्याचे त्यांनी सांगितले.

सोमवारी तेहरानमध्ये बगाई यांनी पत्रकार परिषद घेतली. "सध्या तरी चर्चेच्या पुढच्या फेरीचे आमचे कोणतेही नियोजन नाही. या संदर्भात अद्याप कोणताही निर्णय झालेला नाही," असे ते अत्यंत स्पष्टपणे म्हणाले.

अमेरिका मुत्सद्देगिरीबाबत अजिबात गंभीर नाही, असा आरोप बगाई यांनी केला. दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामाचे अमेरिकेने सर्रास उल्लंघन केल्याचा दाखला त्यांनी दिला.

"एकिकडे अमेरिका मुत्सद्देगिरी आणि वाटाघाटींची भाषा करते. पण दुसरीकडे त्यांची कृती या प्रक्रियेत ते अजिबात गंभीर नसल्याचेच दर्शवते," अशी जोरदार टीका त्यांनी केली.

सोमवारी पहाटे इराणी मालवाहू जहाजावर झालेला अमेरिकेचा हल्ला, इराणी बंदरांवरील अमेरिकी नौदलाची नाकाबंदी आणि लेबनॉनमधील युद्धविराम लागू करण्यात झालेला विलंब, ही सर्व युद्धविरामाची उघड उल्लंघने आहेत, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले.

युरेनियम हस्तांतरणाच्या मुद्द्यावरही बगाई यांनी खुलासा केला. "समृद्ध युरेनियम अमेरिकेला देण्याबाबत या चर्चेत किंवा त्यापूर्वी कधीही विचारविनिमय झालेला नाही," असे त्यांनी ठणकावून सांगितले.

दोन्ही देशांचे प्रतिनिधी दुसऱ्या फेरीसाठी इस्लामाबादमध्ये उतरण्याच्या तयारीत असतानाच इराणचे हे विधान आले आहे. इस्लामाबादमधील कडेकोट सुरक्षा व्यवस्था पाहता ही चर्चा होण्याची शक्यता अजूनही कायम आहे. येथील रेड झोन पूर्णपणे सील करण्यात आला आहे. याच भागात 'सेरेना' आणि 'मॅरियट' यांसारखी महत्त्वाची हॉटेल्स आणि कार्यालये आहेत.

चर्चेची पहिली फेरी ११ आणि १२ एप्रिल रोजी सेरेना हॉटेलमध्ये पार पडली होती. आता दुसऱ्या फेरीसाठी हे हॉटेल आणि मॅरियट हॉटेल पूर्णपणे रिकामे करण्यात आले आहे.

पाकिस्तानचे गृहमंत्री मोहसीन नक्वी यांनी सोमवारी अमेरिका आणि इराणच्या राजदूतांची स्वतंत्रपणे भेट घेतली. या संभाव्य दुसऱ्या फेरीसाठी सुरक्षा आणि इतर नियोजनावर त्यांनी सविस्तर चर्चा केली.

युद्ध संपवण्यासाठी दोन्ही देशांमध्ये थेट चर्चा घडवून आणण्याचा पाकिस्तानचा मोठा प्रयत्न आहे. यासाठी पाकिस्तानने मुत्सद्दी पातळीवर जोरदार हालचाली सुरू केल्या आहेत. सोबतच मोठी सुरक्षा व्यवस्थाही उभारली आहे.

नक्वी यांनी अमेरिकेच्या दूतावासात प्रभारी दूत नताली बेकर यांची भेट घेतली. दोघांनी प्रदेशातील ताज्या परिस्थितीवर आणि पाकिस्तान-अमेरिका संबंधांवर सविस्तर चर्चा केली. एका निवेदनाद्वारे मंत्रालयाने ही माहिती दिली.

चर्चेसाठी केलेल्या सुरक्षा व्यवस्थेची माहिती नक्वी यांनी बेकर यांना दिली. "आमच्या सर्व विशेष पाहुण्यांसाठी विशेष सुरक्षा व्यवस्था करण्यात आली आहे," असे ते म्हणाले.

चर्चेची ही दुसरी फेरी यशस्वी व्हावी, यासाठी आपण प्रार्थना करत असल्याचेही त्यांनी या निवेदनात म्हटले आहे.

९ एप्रिल रोजी बेकर आणि नक्वी यांनी चोख सुरक्षेच्या मुद्द्यावरही बैठक घेतली होती. त्यानंतर दोनच दिवसांनी अमेरिकी शिष्टमंडळ चर्चेच्या पहिल्या फेरीसाठी पाकिस्तानात दाखल झाले होते.

नक्वी यांनी पाकिस्तानातील इराणचे राजदूत रझा अमिरी मोगद्दम यांच्याशीही संवाद साधला. "इस्लामाबाद चर्चेच्या दुसऱ्या फेरीची सर्व तयारी पूर्ण झाली आहे," असे त्यांनी मोगद्दम यांना सांगितले.

"विदेशी शिष्टमंडळांसाठी अत्यंत चोख सुरक्षा व्यवस्था ठेवण्यात आली आहे," अशी हमी नक्वी यांनी दिली.

हा संघर्ष सोडवण्यासाठी सुरू असलेल्या मुत्सद्दी प्रयत्नांवरही नक्वी यांनी मोठा भर दिला. तणाव कमी करण्यासाठी मुत्सद्देगिरी आणि वाटाघाटींच्या माध्यमातून कायमस्वरूपी तोडगा काढण्याची मोठी गरज त्यांनी व्यक्त केली.

"पाकिस्तान आणि इराणचे संबंध अनेक दशके जुने आहेत. आम्ही या बंधुत्वाच्या संबंधांकडे अत्यंत आदराने पाहतो," असे नक्वी म्हणाले. अमेरिका-इराण संघर्ष वाटाघाटीतून सोडवण्याच्या बाजूने पाकिस्तान असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

या संघर्षावर कायमस्वरूपी तोडगा निघाल्यास प्रदेशात नक्कीच शांतता आणि स्थैर्य येईल, असा विश्वासही त्यांनी व्यक्त केला.

या सर्व घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवर इस्लामाबादमध्ये १० हजारांहून अधिक सुरक्षा जवान तैनात करण्यात आले आहेत.

आपले पथक इस्लामाबादमध्ये दाखल होईल, अशी घोषणा ट्रम्प यांनी रविवारी केली होती. त्यात अद्याप कोणताही बदल झालेला नाही.

"माझे प्रतिनिधी पाकिस्तानमधील इस्लामाबादला जात आहेत. वाटाघाटींसाठी ते उद्या (सोमवारी) संध्याकाळी तिथे पोहोचतील," अशी पोस्ट त्यांनी 'ट्रुथ सोशल'वर केली होती.

गेल्या वेळी उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी व्हॅन्स यांनी अमेरिकेच्या शिष्टमंडळाचे नेतृत्व केले होते. तर इराणच्या बाजूचे नेतृत्व गालिबाफ यांनी केले होते.

रविवारी पाकिस्तानचे उपपंतप्रधान इशाक दार यांनी इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अरागची यांच्याशी दूरध्वनीवरून संवाद साधला. त्यांनी प्रदेशातील सद्यस्थितीवर अत्यंत सविस्तर चर्चा केली.

या प्रदेशात शांतता आणि स्थैर्य प्रस्थापित करण्यासाठी संवाद सुरू राहणे आवश्यक आहे. सध्याचे प्रश्न लवकरात लवकर सोडवण्यासाठी हाच एक मार्ग आहे, असे दार यांनी एका निवेदनात म्हटले आहे.

पाकिस्तानचे पंतप्रधान शेहबाज शरीफ यांनीही रविवारी रात्री उशिरा इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान यांना फोन केला. प्रादेशिक शांतता आणि सुरक्षेसाठी पाकिस्तान अत्यंत प्रामाणिक प्रयत्न करत असल्याची ग्वाही त्यांनी दिली.

सौदी अरेबिया, कतार आणि तुर्कस्तानसह अनेक जागतिक नेत्यांशी आपली चर्चा झाली आहे. याची माहिती शरीफ यांनी इराणच्या राष्ट्राध्यक्षांना दिली.

युद्धग्रस्त प्रदेशात कायमस्वरूपी शांतता आणण्यासाठी वाटाघाटी आणि मुत्सद्देगिरी आवश्यक आहे. यासाठी जागतिक नेत्यांशी झालेली चर्चा पाठिंबा मिळवण्यासाठी खूप उपयुक्त ठरली आहे, असे ते म्हणाले.

प्रादेशिक शांतता आणि सुरक्षेसाठी प्रामाणिक प्रयत्न करण्यावर पाकिस्तान ठाम आहे. यापुढेही आम्ही यासाठी कटिबद्ध राहू, असे मोठे आश्वासन शरीफ यांनी दिले.