मलिक असगर हाशमी

माणसाची खरी ओळख संकटाच्या काळातच होते, असे म्हटले जाते. आज संपूर्ण जग 'लुलु ग्रुप'चे मालक एम. ए. युसूफ अली यांना एक दिग्गज उद्योगपती म्हणून ओळखते. पण त्यांच्या या अवाढव्य साम्राज्याचा पाया केवळ नफ्यावर उभा नाही. तो संघर्ष आणि माणसांना सोबत घेऊन जाण्याच्या वृत्तीवर उभारलेला आहे. 

इस्रायल, अमेरिका आणि इराण यांच्यात सध्या भीषण संघर्ष सुरू आहे. या युद्धामुळे आखाती देशांची शांतता पूर्णपणे भंग पावली आहे. अशा कठीण काळात युसूफ अली एका देवदूताच्या भूमिकेत पाहायला मिळत आहेत.

या युद्धामुळे आखाती भागात मालवाहू जहाजांची ये-जा आणि विमानांची उड्डाणे पूर्णपणे विस्कळीत झाली आहेत. युद्धाचे ढग दाटून आले असताना जगातील बडे बडे उद्योगपती हातावर हात ठेवून बसले होते. त्यावेळी युसूफ अली यांनी आखाती देशांना उपाशी न राहू देण्याचा मोठा विडा उचलला. त्यांनी भारतातून ताजी फळे, भाज्या आणि मांस पाठवण्यासाठी विशेष 'कार्गो' विमानांचा एक संपूर्ण ताफाच मैदानात उतरवला आहे.

ही कोणतीही सर्वसामान्य व्यापारी रसद नाही. युद्धाच्या सावटाखाली जगणाऱ्या लाखो लोकांपर्यंत ताजे अन्न पोहोचवणारी ही खऱ्या अर्थाने एक जीवनरेखा आहे. 'लुलु ग्रुप'ने नुकतीच भारतातील विविध शहरांमधून कुवेत आणि संयुक्त अरब अमिरातीसाठी (यूएई) विशेष विमाने उडवली. आतापर्यंत तब्बल ८० हजार किलो ताजे अन्नपदार्थ आखाती देशांपर्यंत पोहोचवण्यात आले आहेत. यु

द्धामुळे समुद्री मार्ग असुरक्षित झाले आणि विम्याचे दर गगनाला भिडले. अशा वेळी युसूफ अली यांनी थेट हवाई मार्गाचा पर्याय निवडला. आखाती देशांनी आपल्याला जे वैभव दिले आहे, त्याची परतफेड कशी करायची, हे त्यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिले.

'लुलु ग्रुप इंटरनॅशनल'ने नुकतीच एक महत्त्वाची माहिती दिली. त्यांनी कोची आणि दिल्लीतून कुवेतसाठी विशेष 'कार्गो' विमानांची व्यवस्था केली आहे. कुवेत एअरवेजच्या माध्यमातून चालवल्या जाणाऱ्या या विमानांचा उद्देश केवळ दुकानांमधील साठा भरणे हा नाही. बाजारात लोकांमध्ये पसरलेली भीती आणि घबराट रोखणे, हा त्यामागचा मुख्य हेतू आहे. 

१२ मार्चच्या सकाळी कोची विमानतळावरून एक विमान तब्बल ३२ टन ताजी फळे आणि भाज्या घेऊन रवाना झाले. त्याचवेळी दिल्लीच्या आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून दुसरे एक मोठे विमान ५० टन ताजे मांस आणि इतर जीवनावश्यक वस्तू घेऊन कुवेतमध्ये पोहोचले.

ही सर्व रिकामी प्रवासी विमाने होती. ती खास सामान वाहून नेण्यासाठी तयार करण्यात आली होती. या संपूर्ण मोहिमेमागे 'लुलु ग्रुप'ची भारतीय शाखा 'फेअर एक्सपोर्ट्स'चा मोठा वाटा आहे. ही संस्था रात्रंदिवस काम करून ताज्या मालाचे पॅकेजिंग आणि पुरवठा सुरळीत ठेवण्याचे काम करत आहे. आखाती देशांसाठी भारत नेहमीच एका मोठ्या स्वयंपाकघरासारखा राहिला आहे. इथून जाणारे तांदूळ, मसाले, कांदा आणि मांस हा तिथल्या रोजच्या गरजांचा एक खूप मोठा भाग आहे.

युद्धाच्या परिस्थितीत पुरवठा साखळी तुटण्याची सर्वात मोठी भीती असते. सुपरमार्केटमधील कपाटे रिकामी झाली, तर लोकांमध्ये मोठी हाहाकार माजू शकतो. युसूफ अली हीच मानसिक भीती दूर करण्याच्या प्रयत्नात आहेत. 'लुलु'ने आपल्या संपूर्ण नेटवर्कमध्ये वाहतुकीचे अनेक नवीन मार्ग जोडले आहेत, असे त्यांचे 'ग्रुप डायरेक्टर' मोहम्मद अल्ताफ यांनी सांगितले. सध्या कोणत्याही उत्पादनाची कमतरता नाही आणि साठ्याबाबत कोणताही धोका नाही, हे त्यांनी स्पष्ट केले आहे. 'लुलु'ची व्याप्ती केवळ यूएई किंवा कुवेतपुरती मर्यादित नाही. ते संपूर्ण आखाती (जीसीसी) क्षेत्रातील ६ कोटींहून अधिक ग्राहकांना सेवा देतात.

युद्धाच्या काळात जेव्हा इराणच्या बॉम्बहल्ल्यांच्या आणि प्रत्युत्तरादाखल होणाऱ्या हल्ल्यांच्या बातम्या येतात, तेव्हा रसद पुरवण्याचे काम करणे खूप कठीण असते. हे काम म्हणजे साक्षात मृत्यूच्या दाढेत हात घालण्यासारखे असते. पण 'लुलु ग्रुप'ने एतिहाद एअरवेज आणि कुवेत एअरवेजच्या साथीने हे मोठे आव्हान स्वीकारले. गेल्या आठवड्यातच कोची, दिल्ली, मुंबई आणि बंगळुरूहून यूएईला हजारो पॅकेट ताजे अन्न पाठवण्यात आले. शनिवारी सकाळी जेव्हा एतिहादचे कार्गो विमान अबू धाबीत पोहोचले, तेव्हा त्यात तब्बल ८० हजार किलो ताजे उत्पादन भरलेले होते.

यूएईच्या अर्थ आणि पर्यटन मंत्रालयानेही या तत्परतेचे मोठे कौतुक केले आहे. देशाचा धोरणात्मक साठा पूर्णपणे सुरक्षित असून पुरवठा साखळी सामान्यपणे काम करत आहे, असा मोठा दिलासा मंत्रालयाने दिला आहे. युसूफ अली यांचे भारतावर खूप प्रेम आहे. दक्षिण भारतातून येणारे नारळ, सीफूड आणि मसाले हे तिथे राहणाऱ्या करोडो भारतीयांचा आणि स्थानिक लोकांचा प्राण आहेत, हे ते चांगलेच जाणून आहेत. मुंबई आणि बंगळुरू सारख्या भारतातील प्रमुख शहरांमधूनही सतत रसद मागवली जात आहे.

हा केवळ व्यापार नाही, तर अन्नसुरक्षा निश्चित करण्याचे एक अत्यंत मोठे मिशन आहे. आखाती (जीसीसी) देशांनी गेल्या दशकात दुग्धव्यवसाय आणि मत्स्यपालनासारख्या क्षेत्रात मोठी प्रगती केली आहे. पण मुख्य धान्य आणि ताज्या उत्पादनांसाठी ते अजूनही आयातीवरच अवलंबून आहेत. अशा परिस्थितीत योग्य साठवणूक आणि अत्यंत चोख वितरण व्यवस्था एका सुरक्षा कवचासारखे काम करते.

जागतिक संघर्षामुळे वस्तूंच्या किमती तात्पुरत्या नक्कीच वाढू शकतात, असे अल्ताफ यांनी सांगितले. मालवाहतुकीचा खर्च आणि विम्याचे हप्ते वाढल्यामुळे मोठा दबाव निर्माण होतो. पण जेव्हा विक्रेते पुरेसा साठा राखून ठेवतात, तेव्हा बाजारात मोठी स्थिरता येते. यामुळे लोक घाबरून जाऊन साठेबाजी (पॅनिक बाइंग) करणे टाळतात. 'लुलु ग्रुप'ने आपल्या पुरवठादारांसोबत असलेल्या दीर्घकालीन संबंधांचा पुरेपूर फायदा घेतला आहे. त्यातूनच त्यांनी हे संकट कमी करण्याचा मोठा प्रयत्न केला आहे.

युसूफ अली यांच्या या पुढाकारामुळे केवळ आखाती देशांमधील अन्नाची टंचाईच टळली नाही. तर भारतातील शेतकरी आणि निर्यातदारांसाठीही एक मोठा मार्ग खुला राहिला आहे. जेव्हा आपण युद्धाच्या विनाशकारी बातम्या ऐकतो, तेव्हा पडद्यामागे सुरू असलेले हे प्रयत्न एक नवी मोठी आशा निर्माण करतात. 

युसूफ अली यांनी १९९७मध्ये एका छोट्याशा सुरुवातीतून 'लुलु ग्रुप'चा पाया रचला होता. तो ग्रुप आज संकटाच्या काळात एक अत्यंत भक्कम आधारस्तंभ बनून उभा आहे. आशियापासून युरोपपर्यंत पसरलेली त्यांची २५० हून अधिक दुकाने आज लाखो लोकांच्या गरजा पूर्ण करत आहेत.

वाहतुकीचे मार्ग बंद झाले तरी, इरादे पक्के असतील तर आकाशातूनही रस्ते शोधता येतात, हे या युद्धाने संपूर्ण जगाला दाखवून दिले आहे. भारताच्या कोचीपासून ते अबू धाबीच्या वाळवंटापर्यंत, ही कार्गो विमाने केवळ सामान वाहत नाहीत. ती एक मोठा विश्वास घेऊन आकाशात झेप घेत आहेत. कठीण काळातही आपली थाळी रिकामी राहणार नाही, हा तो विश्वास आहे. 'लुलु ग्रुप'चे हे तातडीचे आणि चोख नियोजन इतर विक्रेत्यांसाठीही एक मोठा धडा आहे.

समुद्री मार्गातील अडथळ्यांवर हवाई मालवाहतुकीद्वारे कशी मात करता येते, हे त्यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिले आहे. साठा कधीही कमी पडू नये, यासाठी येत्या काही दिवसांत आणखी 'चार्टर' विमाने उडवण्याची मोठी योजना आखण्यात आली आहे. युसूफ अली यांची ही कहाणी एका यशस्वी उद्योजकापेक्षा एका अत्यंत जबाबदार नागरिकाची कहाणी आहे. त्यांनी आपली मुळे आणि आपली कर्मभूमी या दोन्हींशी प्रामाणिकपणा जपला आहे.

भारताचे ताजे मांस आणि भाज्या जेव्हा आखाती बाजारात पोहोचतात, तेव्हा तिथे राहणाऱ्या स्थलांतरितांनाही एक मोठा मानसिक दिलासा मिळतो. या संकटाच्या काळातही आपला विचार करणारे कुणीतरी आहे, ही भावना त्यांना सुखावून जाते. 'लुलु ग्रुप'चे हे हवाई मालवाहतूक ऑपरेशन इतिहासात संकट निवारणाचे एक अत्यंत उत्तम आणि मोठे उदाहरण म्हणून नेहमी लक्षात राहील. व्यापार हे केवळ पैसे कमवण्याचे साधन नाही, तर ते मानवतेची सेवा करण्याचे एक अत्यंत प्रभावी माध्यमही असू शकते, हे यातून सिद्ध झाले आहे.