निसर्ग संवर्धनाच्या दृष्टीने महाराष्ट्रातून एक अत्यंत आनंदाची आणि महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. नागपूर जिल्ह्यातील पेंच व्याघ्र प्रकल्पात १५ दुर्मिळ लांब चोचीच्या गिधाडांना नैसर्गिक अधिवासात मुक्त करण्यात आले आहे. नामशेष होण्याच्या मार्गावर असलेल्या या जटायू प्रजातीला वाचवण्यासाठी वनविभागाने उचललेले हे एक मोठे पाऊल मानले जात आहे.
हरियाणातील पिंजोर येथील जटायू संवर्धन आणि प्रजनन केंद्रातून ही गिधाडे महाराष्ट्रात आणली होती. त्यांना निसर्गाशी जुळवून घेता यावे, यासाठी 'सॉफ्ट रिलीज' पद्धतीचा अवलंब करण्यात आला आहे. पेंच व्याघ्र प्रकल्पातील चोरबाहुली वनपरिक्षेत्रात विशेष तयार केलेल्या पिंजऱ्यात त्यांना काही काळ ठेवले होते. आता या १५ गिधाडांना निसर्गात मुक्त संचार करण्यासाठी सोडण्यात आले आहे.
भारतात गेल्या काही दशकांमध्ये गिधाडांची संख्या अत्यंत वेगाने घटली आहे. गुरांना वेदनाशामक म्हणून दिले जाणारे 'डायक्लोफिनॅक' हे औषध गिधाडांच्या मृत्यूचे मुख्य कारण ठरले होते. मृत जनावरांचे मांस खाल्ल्याने गिधाडांच्या किडनीवर परिणाम होऊन त्यांचा मृत्यू होत असे. यामुळे भारतातील गिधाडांची संख्या तब्बल ९९ टक्क्यांनी कमी झाली होती. आता पुन्हा एकदा त्यांची संख्या वाढवण्यासाठी आणि परिसंस्थेचा समतोल राखण्यासाठी 'बॉम्बे नॅचरल हिस्ट्री सोसायटी' आणि वनविभागामार्फत हे प्रयत्न सुरू आहेत.
मुक्त करण्यात आलेल्या या गिधाडांच्या हालचालींवर वनविभागाचे अधिकारी आणि संशोधक बारकाईने लक्ष ठेवणार आहेत. यासाठी त्यांना अत्याधुनिक सॅटेलाईट टॅग (PTT) लावण्यात आले आहेत. यामुळे त्यांचा वावर, उड्डाण आणि सुरक्षिततेची माहिती मिळत राहील. गिधाडे हे निसर्गाचे स्वच्छतादूत आहेत. मृत प्राण्यांचे मांस खाऊन रोगराई पसरण्यापासून रोखण्याचे महत्त्वाचे काम हे पक्षी करतात. या १५ गिधाडांमुळे पेंच प्रकल्पातील निसर्गचक्र अधिक सक्षम होण्यास मदत होईल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात येत आहे.
.jpeg)
