मुहम्मद उवैस सिद्दीकी, मुंबई

मुंबईच्या मीरा रोड भागात महिला सक्षमीकरणाचा एक अत्यंत अनोखा उपक्रम पाहायला मिळाला. रमजानच्या निमित्ताने महिलांच्या छोट्या व्यवसायांना चालना देण्यासाठी एका खास प्रदर्शनाचे आयोजन करण्यात आले होते. तिथे अनेक महिलांनी आपले छोटे व्यवसाय सर्वांसमोर मांडले.

या प्रदर्शनात नेमके काय होते आणि कशा प्रकारचे स्टॉल्स होते? हे सर्व जाणून घेण्यासाठी आम्ही या प्रदर्शनाला भेट दिली. स्टॉल लावणाऱ्या महिलांशी संवाद साधला. आयोजकांच्या प्रतिक्रियाही जाणून घेतल्या.

हे प्रदर्शन मीरा रोडच्या बेक रोडवरील 'फातिमा दलखानिया हॉल'मध्ये भरवण्यात आले होते. तिथे सुमारे १२५ हून अधिक स्टॉल्स उभारले होते. हे प्रदर्शन ५ मार्च ते ८ मार्च या काळात चालले. महिला दिनाच्या निमित्ताने या मोठ्या उपक्रमाची यशस्वी सांगता झाली.

आम्ही एका स्टॉलवर जाऊन त्यांच्या उत्पादनांची माहिती घेतली. त्यावर स्टॉल मालकीण यांनी आपला अनुभव सांगितला.

"गेल्या तीन वर्षांपासून मी या प्रदर्शनात स्टॉल लावत आहे. माझ्या 'होम डेकोर'च्या छोट्या व्यवसायाला याचा खूप मोठा फायदा झाला आहे. मी फॅन्सी मेणबत्त्या, फुलदाण्या आणि काही 'शोपीस' बनवते. हे सर्व हाताने बनवलेले असते", असे त्यांनी सांगितले.

या प्रदर्शनात प्रामुख्याने हाताने बनवलेल्या वस्तू पाहायला मिळाल्या. कुठे हाताने बनवलेले दागिने, तर कुठे घराच्या सजावटीचे साहित्य होते. याशिवाय कपडे आणि हाताने बनवलेल्या पर्स अशा अनेक वस्तू तिथे होत्या.

या सर्व वस्तूंव्यतिरिक्त तिथे खाद्यपदार्थांचे स्टॉल्सही होते. खाद्यपदार्थांशिवाय हे प्रदर्शन नक्कीच अपूर्ण राहिले असते.

एका दुसऱ्या स्टॉलवर केक, ब्राउनीज आणि पेस्ट्रीज ठेवल्या होत्या. स्टॉल मालकीण शारफा यांनी आपल्या पदार्थांचे वेगळेपण अत्यंत अभिमानाने सांगितले.

"माझे केक पूर्णपणे वेगळे आहेत. मी नेहमीच्या केकसारखा मैद्याचा वापर अजिबात करत नाही. केक आणि ब्राउनीज बनवण्यासाठी मी केवळ गव्हाचे पीठ वापरते. यामुळे केक खाण्याची इच्छाही पूर्ण होते आणि ग्राहकांची तब्येतही चांगली राहते", असे त्या म्हणाल्या.

यावेळी आम्ही प्रदर्शनाला भेट देणाऱ्या ग्राहकांच्या प्रतिक्रियाही जाणून घेतल्या. एका महिलेने अत्यंत सुंदर विचार मांडले.

"रमजानमध्ये सगळीकडे खरेदीचे वातावरण असते. बाजारात खूप मोठी गर्दी असते. पण आम्ही नेहमीच्या बाजाराऐवजी या प्रदर्शनात मुद्दाम आलो आहोत. इथल्या महिला स्वतःच्या मेहनतीने छोटे व्यवसाय वाढवण्याचा मोठा प्रयत्न करत आहेत. त्यांचा उत्साह वाढवण्यासाठी आम्ही इथे आलो आहोत", अशी भावना त्यांनी व्यक्त केली.

पुढे गेल्यावर एका स्टॉलवर खूप मोठी गर्दी पाहायला मिळाली. जवळ जाऊन पाहिले असता तिथे अतिशय आकर्षक आणि वेगळ्या प्रकारच्या पर्स ठेवल्या होत्या. स्टॉल मालकीण सना यांनी आपल्या खास उत्पादनाची माहिती दिली.

"या 'अ‍ॅक्रेलिक'पासून हाताने बनवलेल्या पर्स आहेत. भारतात पहिल्यांदाच आम्ही असे उत्पादन आणले आहे. एक पर्स बनवण्यासाठी किमान ३ ते ४ दिवस लागतात. गेल्या अनेक वर्षांपासून मी वेगवेगळ्या शहरांमधील प्रदर्शनांमधून ही उत्पादने लोकांसमोर आणत आहे. या प्रदर्शनात मी पहिल्यांदाच आले आहे. पण इथल्या लोकांचा प्रतिसाद खूप चांगला मिळत आहे", असे त्यांनी आवर्जून सांगितले.

त्यानंतर आम्ही या प्रदर्शनाच्या आयोजक ॲडव्होकेट सना देशमुख यांच्याशी संवाद साधला. त्या या भागातील नगरसेविका आहेत. शिवाय त्या एक अत्यंत प्रसिद्ध सामाजिक कार्यकर्त्याही आहेत.

त्यांनी 'पहल फाउंडेशन' या स्वयंसेवी संस्थेच्या माध्यमातून या प्रदर्शनाचे आयोजन केले आहे. गेल्या ५ वर्षांपासून त्या हा उपक्रम अतिशय यशस्वीपणे राबवत आहेत. ॲडव्होकेट सना यांनी यामागचा मुख्य उद्देश स्पष्ट केला.

"अनेक महिला घरातून स्वतःच्या मेहनतीने छोटे व्यवसाय चालवतात. पण अनेकदा साधनसामग्रीची मोठी कमतरता असते. स्वतःचे दुकान किंवा चांगली जागा नसल्याने त्यांना व्यवसाय पुढे वाढवता येत नाही. अशाच महिलांसाठी मी विशेषतः या प्रदर्शनाचे आयोजन करत आहे. महिला मजबूर न राहता मजबूत बनावी, हाच या प्रदर्शनाचा मुख्य हेतू आहे", असे त्यांनी सांगितले.

ॲडव्होकेट सना यांनी आणखी एक अत्यंत महत्त्वाची गोष्ट सांगितली. "आमच्या या प्रदर्शनात सर्व धर्म आणि समाजातील महिला दरवर्षी आवर्जून स्टॉल लावतात. त्या महिला सक्षमीकरणासोबतच बंधुभाव, प्रेम आणि सामाजिक सलोख्याचा एक अत्यंत मोठा संदेश देतात", अशी माहिती त्यांनी दिली.