सर्बिया

एखाद्या देशातील विद्यार्थी आणि तरुण रस्त्यावर उतरल्यावर काय चमत्कार होऊ शकतो, याचे उत्तम उदाहरण सध्या युरोपातील सर्बिया या देशाने जगाला दिले आहे. सर्बियामध्ये नुकत्याच झालेल्या संसदीय निवडणुकांमध्ये एका विद्यार्थी चळवळीतून उभ्या राहिलेल्या गटाने, 'स्टुडंट्स लिस्ट'ने तब्बल दशकाहून अधिक काळ सत्तेत असलेल्या अध्यक्ष अलेक्सांद्र वुचिच यांच्या पक्षाचा दारुण पराभव केला आहे. वुचिच यांनी आपला पराभव मान्य केला असून, सर्बियाच्या राजकारणाला या निकालाने एक मोठी आणि ऐतिहासिक कलाटणी दिली आहे.

'स्टुडंट्स लिस्ट'ला स्पष्ट बहुमत 

सर्बियन संसदेच्या एकूण २५० जागांसाठी हे मतदान झाले. यात 'स्टुडंट्स लिस्ट'ने तब्बल २२,६७,६१५ (५२.७१ टक्के) मते मिळवत १४० जागांवर दणदणीत विजय मिळवला आणि स्पष्ट बहुमत सिद्ध केले. तर दुसरीकडे, सत्ताधारी 'अलेक्सांद्र वुचिच – युनायटेड सर्बिया' या पक्षाला केवळ १६,८५,०२२ (३९.१७ टक्के) मते मिळाली आणि त्यांना १०४ जागांवर समाधान मानावे लागले. १९९२ साली युगोस्लाव्हियाचे विभाजन झाल्यानंतर सर्बियात पहिल्यांदाच इतके मोठे, जवळपास ७० टक्के मतदान झाले. या विक्रमी मतदानाचा थेट फटका प्रस्थापित सत्ताधाऱ्यांना बसला.

भ्रष्टाचार आणि नोवी साद दुर्घटना: आंदोलनाची ठिणगी 

या राजकीय भूकंपाची मुळे नोव्हेंबर २०२४ मध्ये घडलेल्या एका भयंकर दुर्घटनेत दडलेली आहेत. नोवी साद येथील रेल्वे स्टेशनचे छत कोसळून त्यात १६ निष्पाप नागरिकांचा मृत्यू झाला होता. या घटनेनंतर सर्बियातील जनता संतापली. या कामात मोठा भ्रष्टाचार झाला असून, बांधकामावर कोणतेही नियंत्रण नव्हते, असा आरोप करत विद्यार्थी आणि तरुण रस्त्यावर उतरले.

गेली जवळपास दोन वर्षे या तरुणांची आणि विद्यार्थ्यांची आंदोलने सुरू होती. या काळात त्यांनी कोणताही एक नेता निवडला नाही. पोलिसांच्या आणि सरकारच्या कारवाईपासून वाचण्यासाठी ते बंद दाराआड 'प्लेनम्स' (plenums) नावाच्या बैठका घ्यायचे आणि तिथेच सगळे निर्णय व्हायचे. याच आंदोलनातून 'स्टुडंट्स लिस्ट'चा उदय झाला.

विद्यार्थ्यांच्या यादीत कोण-कोण? 

'स्टुडंट्स लिस्ट' हा कोणताही पारंपरिक राजकीय पक्ष नाही. यात विद्यार्थी, प्राध्यापक, डॉक्टर, इंजिनिअर, अभिनेते आणि खेळाडू अशा विविध क्षेत्रांतील दिग्गजांचा समावेश आहे.

• देजान शोशकिच (Dejan Šoškić): हे सर्बियाच्या नॅशनल बँकेचे माजी गव्हर्नर आहेत. त्यांनी भ्रष्टाचार आणि सार्वजनिक अधिकाऱ्यांच्या संपत्तीची चौकशी करण्याचे आश्वासन दिले आहे.

• इलिजा सर्डानोविच (Ilija Srđanović): हे प्रसिद्ध हृदयरोगतज्ज्ञ (कार्डिओलॉजिस्ट) आणि प्राध्यापक आहेत. संघटित गुन्हेगारी आणि भ्रष्टाचार मोडित काढण्याचे त्यांचे मुख्य ध्येय आहे. ते पंतप्रधानपदाचे प्रमुख दावेदार मानले जात आहेत.

• देजान बोदिरोगा (Dejan Bodiroga): हे माजी स्टार बास्केटबॉल खेळाडू आहेत, जे या चळवळीचा एक प्रमुख चेहरा बनले आहेत.

• झ्लाटको कोकानोविच (Zlatko Kokanović): हे एक शेतकरी असून त्यांनी 'रिओ टिंटो' (Rio Tinto) या कंपनीच्या खाण प्रकल्पाला जोरदार विरोध केला आहे. त्यांनी पर्यावरण रक्षणाचा मुद्दा लावून धरला आहे.

• याशिवाय, अभिनेते तिहोमिर स्टॅनिक (Tihomir Stanić), नाटककार झेल्को हुबाच (Željko Hubač), इंजिनिअर झोरान डजाजिच (Zoran Djajić) आणि वकील साराह अल सरग (Sarah El Sarag) अशा अनेक मान्यवरांचा यात समावेश आहे.

पुढे काय? 

"प्रिय सर्बिया, आज रात्री जनतेचा आवाज ऐकू आला आहे. आज आपण विजयाचा आनंद साजरा करू आणि उद्यापासून भविष्य घडवू," अशा शब्दांत प्राध्यापक रादोमिर सायचिच यांनी या विजयाचे स्वागत केले आहे.

पण आता खरी कसोटी सुरू होणार आहे. 'स्टुडंट्स लिस्ट'मध्ये युरोप समर्थक उदारमतवादी आणि रशिया समर्थक राष्ट्रवादी अशा दोन्ही विचारधारेचे लोक आहेत. त्यामुळे त्यांच्यात धोरणांवरून मतभेद होऊ शकतात. आता सर्वांना एकत्र आणून एक सर्वमान्य पंतप्रधान निवडणे, मंत्रिमंडळ स्थापन करणे आणि जनतेला दिलेली आश्वासने पूर्ण करणे, हे मोठे आव्हान या नव्या विद्यार्थी आणि नागरिक-नेतृत्वासमोर असणार आहे.