वॉशिंग्टन : २ मे —

दोन महिन्यांपासून सुरू असलेले युद्ध संपवण्यासाठी इराणने अमेरिकेला एक नवा प्रस्ताव दिला आहे. मात्र, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या प्रस्तावावर नाराजी व्यक्त करत अद्याप कोणताही करार करण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. जागतिक पेट्रोलियम व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असलेला पर्शियन आखातातील होर्मुझचा मार्ग (Strait of Hormuz) अद्याप बंदच आहे.

प्रस्तावावर ट्रम्प यांची प्रतिक्रिया

व्हाईट हाऊसमध्ये पत्रकारांशी बोलताना ट्रम्प म्हणाले की, इराणला करार करायचा आहे, पण त्यांच्या सध्याच्या प्रस्तावाने मी अजिबात समाधानी नाही. इराण अशा काही गोष्टी मागत आहे ज्यांना मी संमती देऊ शकत नाही, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. इराणचे नेतृत्व विस्कळीत झाले असून त्यांना करार करण्याची घाई असली तरी त्यांच्या अटी मान्य करण्यासारख्या नाहीत, अशी टीका ट्रम्प यांनी केली. सेंट्रल कमांडचे कमांडर ब्रॅड कूपर यांच्या भेटीविषयी बोलताना ट्रम्प म्हणाले की, आम्ही अनेक पर्यायांचा विचार करत आहोत, परंतु विनाश करण्यापेक्षा कराराला माझे प्राधान्य राहील.

आण्विक मुद्द्यावर अमेरिका ठाम

'अॅक्सिओस'च्या वृत्तानुसार, अमेरिकेने या प्रस्तावात आण्विक कराराचा मुद्दा पुन्हा समाविष्ट करण्याची मागणी केली आहे. जोपर्यंत वाटाघाटी सुरू आहेत, तोपर्यंत इराणने आपल्या अण्वस्त्र प्रकल्पांमधून युरेनियम हलवू नये किंवा कोणतेही काम पुन्हा सुरू करू नये, अशी अमेरिकेची प्रमुख अट आहे. व्हाईट हाऊसच्या प्रवक्त्या अण्णा केली यांनी स्पष्ट केले की, इराणकडे कधीही अण्वस्त्रे असू नयेत यावर ट्रम्प ठाम आहेत आणि अमेरिकेची राष्ट्रीय सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठीच वाटाघाटी सुरू आहेत.

इराणची ढासळती अर्थव्यवस्था आणि निर्बंध

२८ फेब्रुवारी रोजी युद्ध सुरू झाल्यानंतर इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केली होती. मात्र ८ एप्रिलला युद्धबंदी जाहीर झाल्यानंतर अमेरिकेने या मार्गावरील इराणची सर्व वाहतूक रोखली आहे. दरम्यान, गुरुवारी कच्च्या तेलाच्या किमती ११४.७० डॉलर्स प्रति बॅरल या युद्धकालीन उच्चांकावर पोहोचल्या होत्या, ज्या नंतर ११०.४० डॉलर्सवर स्थिरावल्या.

अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी स्कॉट बेसेंट यांनी सांगितले की, अमेरिकेच्या आर्थिक निर्बंधांमुळे (Economic Fury) इराणची अर्थव्यवस्था अत्यंत बिकट अवस्थेत असून चलनाचे मूल्य ऐतिहासिक नीचांकी पातळीवर आले आहे. 'गटाराच्या पाईपमधील उंदरांना बाहेरच्या जगात काय चालले आहे हे समजणे कठीण असते', अशा शेलक्या शब्दांत बेसेंट यांनी इराणच्या प्रशासनावर टीका केली. इराणमध्ये सध्या अन्न आणि इंधनाचे रेशनिंग सुरू असून होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर अमेरिकेचे पूर्ण नियंत्रण आहे. जोपर्यंत वाहतूक स्वातंत्र्य पूर्ववत होत नाही, तोपर्यंत ही नाकेबंदी सुरूच राहील, असा स्पष्ट इशारा अमेरिकेने दिला आहे.

अमेरिकेच्या कठोर आर्थिक आणि राजकीय निर्बंधांमुळे इराणवर अभूतपूर्व दबाव वाढत असून, जोपर्यंत आण्विक कार्यक्रमावर ठोस तोडगा निघत नाही तोपर्यंत जागतिक तेल बाजारातील अस्थिरता आणि तणाव कायम राहण्याची शक्यता आहे.