दक्षिण भारतातील तेलंगणा हे राज्य नेहमीच हुशार आणि जिद्दी लोकांची भूमी म्हणून ओळखले गेले आहे. हैदराबादचे नाव निघताच चारमिनार, बिर्याणी आणि या शहराची जुनी संस्कृती डोळ्यांसमोर येते. पण आज या ऐतिहासिक शहराच्या गल्लीबोळांमध्ये एक मूक क्रांती आकाराला येत आहे. येथील मुस्लीम महिला जुन्या विचारसरणीला छेद देत यशाचे नवीन मापदंड प्रस्थापित करत आहेत. या महिला केवळ आपले कुटुंबच सांभाळत नाहीत, तर संपूर्ण देशातील महिलांसाठी एक नवा आदर्श बनून समोर आल्या आहेत.
'आवाज द व्हॉईस'च्या 'परवाझ' या विशेष मालिकेत आम्ही तुम्हाला तेलंगणातील अशाच १० धाडसी आणि यशस्वी महिलांच्या समोरासमोर आणत आहोत. त्यांनी आपल्या कठोर परिश्रम आणि जिद्दीच्या जोरावर इतिहासाला एक नवीन दिशा दिली आहे. त्यांच्या या यशोगाथा हातमाग, हेरिटेज वॉक, खाद्यसंस्कृती, थेरपी, डेनिम बिझनेस आणि शाळा अशा विविध क्षेत्रांमध्ये पसरलेल्या आहेत.
हैदराबाद हे नेहमीच नवनवीन बदल स्वीकारणारे शहर राहिले आहे. या शहराच्या भव्य वास्तू, गजबजलेले बाजार आणि प्रसिद्ध खाद्यसंस्कृतीच्या मागे येथील महिलांचे मोठे योगदान आहे. त्या अत्यंत शांतपणे परंपरांना नवीन रूप देत आहेत. आपला जुना वारसा जपत त्यांनी उद्दिष्टांवर आधारित नवीन उद्योग उभे केले आहेत. त्यांच्या कहाण्यांमध्ये हातमाग, हेरिटेज वॉक, गोड पदार्थ, डेनिम, वर्गखोल्या आणि समुपदेशन केंद्र यांचा समावेश आहे. या सर्वांचे मार्ग वेगळे असले तरी त्यांच्यातील जिद्द एकच आहे. नेतृत्व नेमके कसे असावे, याची एक नवीन व्याख्या त्यांनी तयार केली आहे.
झीनत पनाह यांनी भारतीय कापड उद्योगावरील आपल्या प्रेमाचे रूपांतर एका मोठ्या मोहिमेत केले आहे. देशाचा हातमाग वारसा जपणे हे त्यांचे मुख्य ध्येय आहे. कापड क्षेत्रातील प्रसिद्ध पुनरुज्जीवक सुरैय्या हसन अली यांच्याकडून प्रेरणा घेऊन त्या विणकरांसोबत काम करत आहेत.
त्या आजच्या ग्राहकांसाठी इकत, कलमकारी, पोचमपल्ली आणि नारायणपेठ विणकामाची वस्त्रे नवीन स्वरूपात तयार करत आहेत. पर्यावरणपूरक पद्धती आणि प्रामाणिक व्यवसायाच्या जोरावर त्यांनी या प्राचीन कलेचे महत्त्व टिकवून ठेवले आहे. यामुळे ही कला जिवंत ठेवणाऱ्या कारागीर कुटुंबांना मोठा आर्थिक आधार मिळत आहे.
हैदराबादच्या खाद्यसंस्कृतीमध्ये 'दख्नी स्वीट ट्रीट्स'च्या असरा अंजुम यांनी विसरलेला शाही वारसा पुन्हा जिवंत केला आहे. त्या १९९४ सापासून निजाम काळातील बदाम की जाली, गिल-ए-फिरदोस आणि जवजी हलवा यांसारख्या दुर्मिळ गोड पदार्थांचा वारसा जपत आहेत. एकेकाळी या रेसिपी फक्त राजवाड्याच्या स्वयंपाकघरापुरत्याच मर्यादित होत्या. आज त्या आपली मुलगी नैना खुंदमेरी हिच्यासोबत मिळून या खाद्यसंस्कृतीचा वारसा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याचे काम करत आहेत.
इतिहासाच्या जतन क्षेत्रात फातिमा हुस्ना यांनी एक वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. पुरुषांचे वर्चस्व असलेल्या या क्षेत्रात सर्व जुन्या समजुती मोडीत काढत त्या हैदराबादमधील काही मोजक्या महिला हेरिटेज टूर लीडर्सपैकी एक बनल्या आहेत. 'डेक्कन आर्काइव्हज' आणि 'ताज फलकनुमा पॅलेस'सोबत काम करताना त्या निजामांच्या कथा, वास्तुकलेचे चमत्कार आणि खाद्यसंस्कृतीचा इतिहास लोकांसमोर जिवंत करतात. इतिहास जपणे म्हणजे केवळ अभ्यास नव्हे तर ती एक सुंदर गोष्ट सांगण्याची कला आहे, हे त्यांनी सिद्ध केले आहे.
मलिहा बेग यांच्या आयुष्यात शिक्षणातील यशस्वी कारकिर्दीनंतर एक नवीन वळण आले. बंजारा हिल्स येथील 'क्लाउड किचन'च्या माध्यमातून त्यांनी मुघलाई परंपरेतील जुन्या हैदराबादी रेसिपी पुन्हा लोकांसमोर आणल्या आहेत. यामुळे त्यांचा एक मोठा ग्राहकवर्ग तयार झाला आहे. त्यांच्या हाताची लाकडाच्या जाळावर तयार झालेली बिर्याणी, हलीम आणि कबाब लोकांना अस्सल चव आणि जुन्या आठवणींची सफर घडवून आणतात. सर्वोत्तम जेवण नेहमी मोठ्या हॉटेल्समध्येच मिळते असे नाही. ते प्रेमाने आणि आठवणींनी समृद्ध असलेल्या घरच्या स्वयंपाकघरातूनही जन्माला येऊ शकते, याची आठवण त्या करून देतात.
मोना अहमद आणि त्यांची बहीण अर्शिया अहमद अयुब यांच्या गोड पदार्थांच्या व्यवसायातून उद्योजकतेची एक वेगळीच कथा समोर येते. कुटुंब आणि मित्रांसाठी केक बेक करण्यापासून सुरू झालेला हा प्रवास आज एका मोठ्या ब्रँडमध्ये बदलला आहे. त्यांचा 'डेझर्ट फॅक्टरी' हा ब्रँड आज हैदराबादमधील सर्वात प्रसिद्ध लक्झरी डेझर्ट ब्रँड पैकी एक बनला आहे. त्यांचे पदार्थ नावीन्य आणि सौंदर्याचा उत्तम नमुना आहेत. त्यांची ही वाटचाल दोन बहिणींमधील प्रेम, कल्पकता आणि गुणवत्तेवरील अढळ विश्वासाची ताकद दर्शवते.
फॅशनच्या जगात नाहिद मुकीतुल्ला यांनी अशी एक संधी शोधली जी इतरांना संपल्यासारखी वाटत होती. त्यांनी आपल्या भावांसोबत मिळून 'अर्बानो' या ब्रँडची स्थापना केली. त्यांनी डेनिम कपड्यांना केवळ रोजच्या वापराचे कपडे न ठेवता फॅशन जगतातील एक महत्त्वाचा ब्रँड बनवले. आपल्या व्यावसायिक कौशल्याच्या आणि पती समीर मसरत यांच्या पाठिंब्याच्या जोरावर नाहिद यांनी भारतातील एक आघाडीचा ऑनलाईन फॅशन ब्रँड उभा केला. आपली महत्त्वाकांक्षा असेल तर फॅशनची शैली देखील बदलू शकते, हे त्यांनी दाखवून दिले आहे.
रुबिना मजिद यांनी शिक्षण क्षेत्रात एक महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. एमबिए (MBA) पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी शिक्षिका म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. आपल्या मूळ गावी हैदराबादला परत आल्यानंतर त्यांनी हुसैनी आलम भागात 'अवर स्कूल @ १२th एव्हेन्यू' या शाळेची स्थापना केली. त्यांच्या वर्गखोल्यांमध्ये अशा मुलांचे स्वागत केले जाते ज्यांच्याकडे सामान्य शिक्षण पद्धती दुर्लक्ष करते.
यामध्ये सामान्य विद्यार्थी, वाचनात मागे असलेली मुले आणि विशेष गरजा असणाऱ्या मुलांचा समावेश आहे. सर्वसमावेशक शिक्षण आणि शिक्षकांच्या प्रशिक्षणाद्वारे रुबिना यांनी एक गोष्ट सिद्ध केली आहे. खरी प्रगती केवळ रँक मिळवण्यात नसून दयाळू आणि संवेदनशील माणूस घडवण्यात आहे, हे त्यांनी दाखवून दिले.
मानसिक आरोग्याच्या क्षेत्रात सहेर अली यांनी आपल्या कल्पकतेने एक नवीन मार्ग दाखवला आहे. 'टोटम्स स्टुडिओ'च्या माध्यमातून या सायकॉलॉजिस्टने मानसशास्त्राची आर्ट थेरपीसोबत सांगड घातली आहे. त्या लोकांचे दुःख, ताणतणाव आणि मानसिक आघात दूर करण्यासाठी रंग, माती आणि पेंटिंगचा वापर करतात. त्यांचा हा बहुआयामी दृष्टिकोन लोकांना बरे होण्यासाठी एक सुरक्षित जागा मिळवून देतो. कल्पकता आणि आत्म-अभिव्यक्तीच्या माध्यमातून लोक आपल्या भावनांवर ताबा मिळवू शकतात, असा विश्वास त्या निर्माण करतात.
यानंतर नाव येते ते झीनत बेगम यांचे. त्यांची कथा म्हणजे जिद्दीचे सर्वात शुद्ध रूप आहे. एका साध्या गृहिणीपासून उद्योजिका बनण्याचा त्यांचा प्रवास थक्क करणारा आहे. वैयक्तिक आणि आर्थिक अडचणींमुळे कुटुंबाचे भविष्य धोक्यात आले असताना त्यांनी व्यवसायात पाऊल ठेवले. आज त्यांचा 'मलबार परोटा ९९' हा व्यवसाय हजारो लोकांना दररोज जेवण पुरवतो आणि अनेकांच्या उपजीविकेचा साधन बनला आहे. असे असले तरी त्यांची सर्वात मोठी इच्छा एक अत्यंत संवेदनशील माणूस म्हणून समोर येते. ज्या पालकांना त्यांच्या मुलांनी मागे सोडले आहे, अशा वृद्ध माता-पित्यांसाठी त्यांना एक वृद्धाश्रम सुरू करायचा आहे.
शेवटी, अमल अयुब यांनी 'ब्रायडल बग डॉट को'च्या (Bridalbug.Co) माध्यमातून विवाह सोहळ्यांना एका भव्य अनुभवात बदलले आहे. इव्हेंट डिझाइनचे कोणतेही औपचारिक शिक्षण नसताना त्यांनी केवळ आपल्या अनुभवाच्या, संशोधनाच्या आणि अचूक नियोजनाच्या जोरावर हैदराबादमधील एक सर्वात प्रसिद्ध लक्झरी वेडिंग बिझनेस उभा केला. अगदी छोट्या घरगुती कार्यक्रमांपासून ते मोठ्या भव्य सोहळ्यांपर्यंत अमल अशा क्षणांची निर्मिती करतात जे सोहळा संपल्यानंतरही लोकांच्या मनात कायमचे घर करून राहतात.
एकत्रितपणे विचार केला तर या सर्व महिला आधुनिक हैदराबादचा खरा चेहरा आहेत. त्या लोप पावत चाललेल्या परंपरा जपत आहेत, नवीन संधी निर्माण करत आहेत आणि समाजाला एक नवी दिशा देत आहेत. यशाची व्याख्या केवळ नफा आणि व्यवसायाचा आकार यावरून ठरत नाही, हे त्यांच्या कथा आपल्याला पटवून देतात. कधीकधी एखाद्या जुन्या रेसिपीचे जतन करणे, विसरलेल्या कलेला सन्मान मिळवून देणे, मागे पडलेल्या मुलाला शिकवणे, जखमी मनाला बरे करणे किंवा जुना वारसा जपून ठेवणे म्हणजेच खरे यश असते.
या महिलांचा गौरव करणे म्हणजेच या ऐतिहासिक शहराचा गौरव करणे होय. हे शहर आपल्या भूतकाळाचा आदर करत आपल्या भविष्याला अत्यंत धैर्याने एक नवीन आकार देत आहे.
.jpg "औद्योगिक क्षेत्रात क्रांती घडवणाऱ्या तेलंगणाच्या यशस्वी मुस्लिम महिला उद्योजिका")
.jpeg)
.jpg "झीनत पनाह")
_(1).jpg "झैनब सय्यद")
_(4).jpg "नगमा मोहम्मद मलीक")
_(3).jpg "शबिना निशात ओमर")