दानिश अली, श्रीनगर

काश्मीरचा प्रदेश बर्फाच्छादित पर्वत आणि अशांततेसाठी अधिक ओळखला जातो. मार्शल आर्ट्सच्या मैदानांशी या भागाचा फारसा संबंध नाही. पण याच भूमीत एका लहान मुलीने एक मोठा निर्णय घेतला. ती रागाने नाही, तर हातमोजे घालून बॉक्सिंगच्या रिंगमध्ये लढणार होती.

पदके जिंकण्यापूर्वी आणि आंतरराष्ट्रीय स्टेडियमवर भारताचा तिरंगा फडकवण्यापूर्वीची ही गोष्ट आहे. तजामुल इस्लाम ही बांदीपोराच्या अरुंद गल्ल्यांमधून धावणारी एक अत्यंत जिद्दी मुलगी होती. इतर मुले रोजचे साधे खेळ खेळण्यात मग्न असायची.

पण तजामुल मात्र काश्मीरच्या कडाक्याच्या थंडीत बॉक्सिंगच्या पंचेसचा सराव करायची. तिची जिद्द कुणाला दिसत नसली, तरी ती अत्यंत प्रबळ होती.

किकबॉक्सिंग हा खेळ निवडणे अजिबात सोपे नव्हते. हा खेळ खूप आक्रमक आणि गोंधळाचा मानला जातो. हा खेळ फक्त मुलांसाठीच आहे, असा समाजाचा एक जुना समज होता. पण तजामुलला हे अजिबात मान्य नव्हते.

तिची कथा केवळ एका कारणासाठी वेगळी ठरत नाही. वयाच्या अवघ्या आठव्या वर्षी तिने जागतिक विजेतेपद मिळवले, हे तिचे मोठे यश आहेच. पण तिने निवडलेला रस्ता याआधी तिच्या आजूबाजूला कुणीही निवडला नव्हता.

या भागात लोक सहसा अत्यंत व्यावहारिक आणि सुरक्षित स्वप्ने पाहतात. अशा वातावरणात तजामुलचे स्वप्न खरोखरच खूप धाडसी होते.

सरावासाठी सोयीसुविधा अत्यंत मर्यादित होत्या. तिला फारसे मार्गदर्शनही मिळत नव्हते. संसाधनांची मोठी कमतरता होती. तरीही ती दररोज सकाळी न चुकता सरावासाठी हजर राहायची.

हातात ग्लोव्हज आणि लक्ष पूर्णपणे ध्येयावर केंद्रित! तिच्या मनात शंकेला अजिबात जागा नव्हती. तिच्या प्रत्येक पंचमागे एक अत्यंत शांत आणि स्पष्ट संदेश दडलेला होता. काश्मीरच्या मुली अजिबात नाजूक आणि कमकुवत नाहीत, हेच ती जगाला ठामपणे सांगत होती.

२०१६ साली इटलीमध्ये 'जागतिक किकबॉक्सिंग चॅम्पियनशिप' पार पडली. बांदीपोराला एक गोष्ट आधीपासून माहीत होती. तीच गोष्ट त्या दिवशी संपूर्ण जगाने पाहिली. ही मुलगी खरोखरच खूप वेगळी होती.

तिने जेव्हा सुवर्णपदक उंचावले, तेव्हा तो केवळ एक खेळातील विजय नव्हता. तो खऱ्या अर्थाने एक मोठा सांस्कृतिक बदल होता. उत्तर काश्मीरच्या एका छोट्याशा शहरातील ही चिमुकली आंतरराष्ट्रीय मंचावर अभिमानाने उभी होती.

तिने भारताचा तिरंगा अत्यंत भक्कमपणे आपल्या हातात धरला होता. संपूर्ण स्टेडियममध्ये टाळ्यांचा कडकडाट घुमत होता. इकडे मायदेशी काश्मीरच्या खोऱ्यातही अभिमानाचे वारे वाहत होते.

तजामुलचा खरा विजय केवळ पदके आणि ट्रॉफीपुरता मर्यादित नाही. तिने लोकांच्या घरातील संवादाची दिशा पूर्णपणे बदलून टाकली. वर्गातील मुलांची मानसिकता तिने बदलली. मुलींच्या स्वप्नांवर विश्वास ठेवण्यासाठी तिने अनेक वडिलांना मोठी प्रेरणा दिली.

तिचा हा संपूर्ण प्रवास एका अत्यंत शांत क्रांतीचे दर्शन घडवतो. महिला सक्षमीकरणासाठी केवळ घोषणा देण्याची गरज नसते. तर रिंगमध्ये उतरून अत्यंत शिस्तीत पंचेस मारूनही हे सक्षमीकरण सिद्ध करता येते.

आज तजामुल इस्लाम केवळ खेळातील एका उत्तम कामगिरीचे प्रतीक नाही. ती असंख्य शक्यतांचे एक मोठे उदाहरण बनली आहे. प्रत्येक सराव सत्रात ती केवळ स्वतःची ताकद वाढवत नाही.

काश्मीरचे तरुण भौगोलिक परिस्थिती आणि जुन्या परंपरांच्या मर्यादा सहज ओलांडू शकतात, असा एक नवा विश्वास ती निर्माण करत आहे. तिची कथा अजिबात आरडाओरडा करणारी नाही. ती अत्यंत चिवट आणि संघर्षमय आहे. ती नाट्यमय नसून ठाम निश्चयाने भरलेली आहे.

बांदीपोराच्या बर्फाच्छादित प्रदेशापासून ते थेट आंतरराष्ट्रीय स्टेडियमच्या झगमगाटापर्यंतचा तजामुल इस्लामचा हा प्रवास आपल्याला एक अत्यंत साधे पण महत्त्वाचे सत्य सांगून जातो. चॅम्पियन्स कधीच स्टेडियममध्ये जन्माला येत नाहीत. ते अत्यंत शांततेत आणि मोठ्या संघर्षातून घडतात. आणि जेव्हा योग्य वेळ येते, तेव्हा ते खऱ्या अर्थाने जगासमोर उजळून निघतात.