देशातील बेरोजगारी कमी करण्यासाठी आणि तरुणांना आत्मनिर्भर बनवण्यासाठी केंद्र सरकार सातत्याने प्रयत्न करत आहे. गेल्या दशकभरापेक्षा जास्त काळापासून सरकारचा मुख्य भर या गोष्टीवर आहे. देशातील प्रत्येक नागरिकाने केवळ स्वतःच्या पायावर उभे राहू नये, तर इतरांसाठीही रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण कराव्यात, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.

याच विजनला पुढे नेण्यासाठी केंद्रीय अल्पसंख्याक कार्य मंत्रालय एक अतिशय विशेष कार्यक्रम राबवत आहे. या फ्लॅगशिप प्रोग्रामचे नाव ‘शिका आणि कमवा’ योजना असे आहे. याला इंग्रजीमध्ये ‘लर्न अँड अर्न’ स्कीम म्हणूनही ओळखले जाते.

हा कार्यक्रम अल्पसंख्याक तरुणांसाठी गेम चेंजर ठरत आहे. या योजनेच्या अंतर्गत तरुणांना आधुनिक आणि पारंपरिक कौशल्ये पूर्णपणे मोफत शिकवली जातात. विशेष बाब म्हणजे या प्रशिक्षणादरम्यान तरुणांना दरमहा आर्थिक मदत म्हणून विद्यावेतन म्हणजेच स्टायपेंड देखील मिळतो. या सविस्तर अहवालात आपण ही योजना काय आहे, त्यासाठी कोणती पात्रता आवश्यक आहे आणि तुम्ही याचा लाभ कसा घेऊ शकता, हे सविस्तर समजून घेऊया.

योजनेचा मुख्य उद्देश

ही योजना सुरू करण्यामागची सरकारची भूमिका अत्यंत स्पष्ट आहे. देशात असे अनेक तरुण आहेत, जे पैशांची कमतरता किंवा योग्य मार्गदर्शनाचा अभाव यामुळे आपले शिक्षण मध्येच सोडून देतात. अशा शाळा सोडलेल्या तरुणांना पुन्हा मुख्य प्रवाहात आणणे हा या कार्यक्रमाचा सर्वात मोठा उद्देश आहे.

• बेरोजगारीच्या दरात घट: अल्पसंख्याक समुदायाच्या तरुणांमधील बेरोजगारीचे प्रमाण कमी करणे हा याचा प्राथमिक हेतू आहे.

• बाजारपेठेच्या गरजेनुसार कौशल्य विकास: आजच्या काळात उद्योग क्षेत्राला ज्या प्रकारच्या कुशल कारागिरांची गरज आहे, हुबेहूब तसेच प्रशिक्षण तरुणांना दिले जाते.

• पारंपरिक कौशल्यांचे जतन: आधुनिक कोर्सेस सोबतच देशातील पारंपरिक कला आणि शिल्पकलेचाही या कार्यक्रमात समावेश करण्यात आला आहे.

• प्लेसमेंट आणि रोजगाराची हमी: हा केवळ एक प्रशिक्षण कार्यक्रम नाही. कोर्स पूर्ण झाल्यानंतर तरुणांना नोकरी मिळवून देण्यासाठी पूर्ण मदत केली जाते.

योजनेचा लाभ कोणाला मिळणार?

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी केंद्र सरकारने काही महत्त्वाचे निकष निश्चित केले आहेत. तुम्ही या अटी पूर्ण करत असल्यास या योजनेसाठी सहज अर्ज करू शकता.

१. समुदायाची पात्रता

ही योजना विशेषतः देशातील अधिसूचित अल्पसंख्याक समुदायांसाठी आहे. यामध्ये मुस्लिम, ख्रिश्चन, शीख, बौद्ध, जैन और पारसी समुदायाच्या तरुणांचा समावेश होतो.

२. वयोमर्यादा

अर्ज करणाऱ्या तरुणाचे वय किमान १८ वर्षे आणि कमाल ४५ वर्षे असणे आवश्यक आहे. काही विशेष कोर्सेसमध्ये १४ वर्षांपेक्षा जास्त वय असलेल्या शाळा सोडलेल्या मुलांचाही समावेश केला जातो.

३. शैक्षणिक पात्रता

उमेदवार किमान १० वी उत्तीर्ण किंवा त्या समकक्ष असावा. तथापि, काही पारंपरिक कोर्सेसमध्ये कमी शिकलेल्या तरुणांनाही संधी दिली जाते.

४. कौटुंबिक उत्पन्न

अर्जदाराच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ३ लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे. यामुळे योजनेचा लाभ खरोखरच आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबांपर्यंत पोहोचण्यास मदत होते.

मिळणारे मुख्य लाभ आणि आर्थिक मदत

‘शिका आणि कमवा’ योजना तरुणांना दुहेरी फायदा मिळवून देते. एकीकडे त्यांना उत्कृष्ट कौशल्य शिकायला मिळते आणि दुसरीकडे प्रशिक्षणादरम्यान पैशांची मदतही होते.

• मोफत व्यावसायिक प्रशिक्षण: तरुणांना पूर्णपणे मोफत व्यावसायिक प्रशिक्षण दिले जाते. याचा सर्व खर्च केंद्र सरकार स्वतः उचलते.

• मासिक विद्यावेतन: प्रशिक्षणाच्या कालावधीत लाभार्थ्यांना दरमहा ३,००० रुपयांपासून ते ४,००० रुपयांपर्यंतचे विद्यावेतन मिळते. ही रक्कम थेट त्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.

• इंडस्ट्री सर्टिफिकेट: कोर्स यशस्वीरित्या पूर्ण केल्यानंतर सरकारी आणि उद्योग क्षेत्रात मान्यता असलेले प्रमाणपत्र दिले जाते. हे प्रमाणपत्र भविष्यात नोकरी मिळवण्यासाठी खूप फायदेशीर ठरते.

• करिअर समुपदेशन: ट्रेनिंग पार्टनर्स तरुणांना करिअरशी संबंधित मोलाचा सल्ला देतात आणि त्यांच्याकडून इंटरव्यूची तयारी देखील करून घेतात.

प्रशिक्षण मिळणारी प्रमुख क्षेत्रे

या योजनेच्या अंतर्गत देशभरात विविध क्षेत्रांमध्ये प्रशिक्षण दिले जात आहे. तरुण आपल्या आवडीनुसार आणि योग्यतेनुसार खालील क्षेत्रांची निवड करू शकतात.

अर्ज करण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे

तुम्हाला या योजनेचा भाग व्हायचे असल्यास अर्ज करण्यापूर्वी खालील कागदपत्रे स्वतःजवळ तयार ठेवा:

१. ओळखपत्र : आधार कार्ड किंवा कोणतेही वैध सरकारी ओळखपत्र.

२. बँक पासबुक : विद्यावेतन मिळवण्यासाठी बँक खात्याच्या पासबुकची छायांकित प्रत. तुमचे खाते आधार कार्डशी लिंक असणे अनिवार्य आहे.

३. अल्पसंख्याक प्रमाणपत्र : केंद्र सरकारद्वारे मान्यताप्राप्त समुदायाचे असल्याचे प्रमाणपत्र किंवा स्वयंघोषणा पत्र.

४. उत्पन्नाचा दाखला : सक्षम अधिकार्‍याने जारी केलेला कुटुंबाचा वार्षिक उत्पन्नाचा दाखला. हा दाखला ३ लाख रुपयांपेक्षा कमी उत्पन्नाचा असावा.

५. शैक्षणिक कागदपत्रे : १० वीची गुणपत्रिका किंवा इतर शैक्षणिक योग्यतेची प्रमाणपत्रे.

६. पासपोर्ट साईज फोटो : अलीकडील काळातील रंगीत फोटो.

अर्ज करण्याची सोपी प्रक्रिया: स्टेप-बाय-स्टेप गाईड

या योजनेसाठी अर्ज करण्याची पद्धत अत्यंत सोपी आहे. तुम्ही ऑनलाईन पद्धतीने किंवा तुमच्या जवळच्या केंद्रावर जाऊन फॉर्म भरू शकता.

• स्टेप १: सर्वात आधी अल्पसंख्याक कार्य मंत्रालयाच्या अधिकृत वेबसाईटवर किंवा या योजनेच्या समर्पित पोर्टलला भेट द्या. तुम्ही तुमच्या जवळच्या कॉमन सर्विस सेंटरला म्हणजेच सीएससी केंद्राला देखील भेट देऊ शकता.

• स्टेप २: पोर्टलवर जाऊन नवीन नोंदणी करा. फॉर्ममध्ये तुमची वैयक्तिक माहिती, शैक्षणिक पात्रता आणि कौटुंबिक उत्पन्नाचा तपशील अगदी अचूक भरा.

• स्टेप ३: तुमचे सर्व आवश्यक दस्तऐवज जसे की आधार कार्ड, उत्पन्नाचा दाखला आणि फोटो स्कॅन करून निश्चित केलेल्या फॉरमॅटमध्ये अपलोड करा.

• स्टेप ४: तुमच्या भागात उपलब्ध असलेल्या प्रशिक्षण केंद्रांची यादी पहा. यानंतर तुमच्या आवडीचा कोर्स आणि प्रशिक्षण केंद्र निवडा.

• स्टेप ५: संपूर्ण फॉर्म व्यवस्थित तपासून पाहिल्यानंतर तो फायनल सबमिट करा. सबमिशननंतर मिळणारा ॲप्लिकेशन रेफरन्स नंबर जपून ठेवा. या नंबरच्या साहाय्याने तुम्ही तुमच्या अर्जाची स्थिती ट्रॅक करू शकता.

जमीन स्तरावर दिसणारा योजनेचा सकारात्मक परिणाम

देशातील विविध राज्यांमध्ये या योजनेचे अत्यंत शानदार परिणाम पाहायला मिळत आहेत. उदाहरणार्थ, उत्तर प्रदेशात अनेक प्रोजेक्ट इम्प्लिमेंटिंग एजन्सीजनी खूप कौतुकास्पद काम केले आहे. युपीमधील सात जिल्ह्यांमध्ये विविध ट्रेड्स अंतर्गत २,५०० पेक्षा जास्त अल्पसंख्याक तरुणांना यशस्वीरित्या प्रशिक्षित करण्यात आले आहे. यातील बहुतांश तरुणांना आज नामांकित कंपन्यांमध्ये नोकऱ्या मिळाल्या आहेत, तर काही तरुण स्वतःचे स्टार्टअप चालवत आहेत.

सरकार या योजनेच्या पारदर्शकतेबाबत अत्यंत कडक पावले उचलत आहे. नियमांचे पालन न करणाऱ्या किंवा कामात निष्काळजीपणा दाखवणाऱ्या एजन्सींना थेट ब्लॅकलिस्ट केले जात आहे, जेणेकरून तरुणांच्या भविष्याशी कोणताही खेळ होणार नाही.

अल्पसंख्याक समुदायातील तरुणांसाठी आपले भविष्य सुरक्षित करण्याची ही एक सुवर्णसंधी आहे. तुम्ही तुमच्या जवळच्या प्रशिक्षण केंद्राला भेट देऊन आजच आपली जागा निश्चित करू शकता. अधिक माहितीसाठी भारत सरकारच्या अधिकृत पोर्टलची मदत घ्या.