हरजिंदर

त्या शहरात इफ्तारची एक वेगळीच मजा असायची. अमेरिकेतील मिनेसोटा राज्याची राजधानी असलेल्या मिनियापोलिसमध्ये सोमालियाई लोकांची लोकसंख्या सहा ते आठ टक्क्यांच्या दरम्यान आहे. हे सर्वजण मुस्लिम धर्मीय आहेत. त्यांच्या व्यतिरिक्त इतर मुस्लिमांची संख्या तिथे खूपच कमी आहे.

ही छोटीशी लोकसंख्याच रमजान आणि ईदच्या दिवसांत या शहरात एक वेगळा रंग भरायची. संध्याकाळी जेव्हा हे लोक इफ्तारसाठी शहरातील वेगवेगळ्या उपाहारगृहांमध्ये जमायचे, तेव्हा इतर धर्मांचे लोकही त्यांच्या आनंदात सहभागी व्हायचे.

अशा वेळी हा विषय केवळ धर्मापुरता मर्यादित न राहता, एकमेकांशी जोडण्याचा आणि परस्परांच्या परंपरा समजून घेण्याचा एक मोठा सोहळा बनायचा. रमजानच्या महिन्यात संध्याकाळच्या वेळी जुन्या दिल्लीतील जामा मशीद परिसरात जसे वातावरण असते, अगदी तसाच माहौल तिथे अनुभवायला मिळायचा.

मात्र यावेळी परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. या शहरातील मुस्लिम नागरिक नेहमीप्रमाणेच रोजा पाळत आहेत, पण इफ्तारची पद्धत मात्र पूर्णपणे बदलली आहे. अमेरिकेच्या राजकारणामुळे हा बदल झाला आहे. सध्या संपूर्ण अमेरिका 'इस्लामफोबिया'च्या विळख्यात अडकली आहे. त्यातही सोमालियाच्या लोकांना विशेष त्रासाला सामोरे जावे लागत आहे.

राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प पावलोपावली सोमालियाई माफियांचा उल्लेख करतात. त्यांच्याबद्दल ते अनेक उलटसुलट गोष्टी बोलत असतात. त्यांच्या या वक्तव्यांचा त्या माफियावर काय परिणाम झाला हे ठाऊक नाही, पण यामुळे सामान्य सोमालियाई लोकांचे जगणे मात्र कठीण झाले आहे.

मिनियापोलिसच्या इफ्तारची रौनक संपण्यामागे हेच मुख्य कारण आहे. आजकाल संपूर्ण अमेरिकेत आणि विशेषतः मिनेसोटामध्ये इमिग्रेशन अधिकारी गस्तीवर फिरत असतात. बेकायदेशीर नागरिकांच्या शोधात ते लोकांकडे विचारपूस करतात आणि धरपकड सुरू असते. अमेरिकेतील अशा सर्व भागांसाठी ही आता रोजचीच बाब झाली आहे.

ज्या वेळी लोक इफ्तार करत असतात, अगदी त्याच वेळी इमिग्रेशन अधिकारी तिथे येऊन धडकतात आणि विचारपूस सुरू करतात, असे मिनियापोलिसच्या लोकांचे म्हणणे आहे. हे सर्व गेल्या वर्षीच सुरू झाले होते. या वर्षी मात्र या भीतीपोटी लोकांनी सार्वजनिक ठिकाणी इफ्तार करणे बंद केले आहे. आता ते एकतर घरात इफ्तार करतात किंवा एखाद्या मशिदीच्या आत.

यामुळे त्या व्यापाऱ्यांचेही मोठे नुकसान झाले आहे, जे दिवसभर आपली उपाहारगृहे बंद ठेवून केवळ सूर्यास्तानंतरच उघडायचे. त्यापेक्षाही महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, या उपाहारगृहांच्या आसपास रमजानची जी एक वेगळी संस्कृती आकाराला आली होती, ती आता संपुष्टात आली आहे.

अमेरिकेतील प्रसिद्ध वृत्तपत्र 'न्यूयॉर्क टाइम्स'ने मिनियापोलिसमधील एका सोमालियाई महिलेशी संवाद साधला. त्यांच्याकडे 'ग्रीन कार्ड' आहे, म्हणजेच त्या कायदेशीररीत्या अमेरिकेच्या नागरिक आहेत. असे असूनही त्यांनी दिवसभर रोजा पाळल्यानंतर संध्याकाळी घराबाहेर पडणे बंद केले आहे.

त्यांच्याकडे सर्व कायदेशीर कागदपत्रे आहेत, त्यामुळे इमिग्रेशन अधिकारी त्यांना अटक करू शकत नाहीत. तरीही चौकशीच्या नावाखाली अधिकारी त्यांना मानसिक त्रास देऊ शकतात, असे त्यांचे म्हणणे आहे. हा मनस्ताप टाळण्यासाठीच त्यांनी मित्र-मैत्रिणींसोबत इफ्तार करणे सोडून दिले आहे. आज तिथल्या प्रत्येकाची अवस्था कमी-जास्त प्रमाणात अशीच आहे.

(लेखक ज्येष्ठ पत्रकार आहेत)