इमान सकिना

इस्लामिक कॅलेंडरमध्ये काही महिने अतिशय हळुवारपणे येतात, ज्यांना रमजान किंवा इतर पवित्र महिन्यांप्रमाणे फारशी प्रसिद्धी मिळत नाही. मात्र, जे लोक चिंतन करतात त्यांच्यासाठी या महिन्यांचे आध्यात्मिक वजन प्रचंड असते. शाबान हा असाच एक महिना आहे. रजब आणि रमजान या दोन पवित्र महिन्यांच्या मध्ये असलेला हा महिना अनेकदा दुर्लक्षित जातो. परंतु, वास्तव हे आहे की तो एक पूल आहे—जो रमजानमधील इबादत (उपासना) करण्यासाठी हृदय, मन आणि आत्म्याला तयार करतो.

प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी शाबान महिन्याकडे विशेष लक्ष दिलं होतं आणि त्यांचं उदाहरण आपल्याला हेच शिकवतं की हा महिना दुर्लक्ष करण्यासाठी नाही. उलट, हा महिना नूतनीकरण, तयारी आणि आध्यात्मिक उन्नतीचा आहे.

'शाबान' हा शब्द 'शाबा' या अरबी मूळापासून आला आहे, ज्याचा अर्थ 'विखुरणे' किंवा 'विस्तार करणे' असा होतो. अभ्यासकांनी असं स्पष्ट केलंय की, या महिन्यात सत्कर्मे कशी अनेक पटींनी वाढतात आणि विस्तारतात किंवा लोक पाणी आणि अन्नाच्या शोधात कसे पांगायचे, यावरून हे नाव पडलं आहे. आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून पाहिलं तर, हा असा महिना आहे जिथे ईश्वराची दया विस्तारते आणि मानवी हृदय हळुवारपणे अल्लाहकडे वळवलं जातं.

शाबानचं स्थान वैशिष्ट्यपूर्ण आहे कारण तो एक आध्यात्मिक प्रशिक्षणाचे मैदान म्हणून काम करतो. शेतकरी ज्याप्रमाणे पेरणीपूर्वी जमीन तयार करतो, तसंच मुसलमानांना रमजान येण्यापूर्वी आपलं हृदय तयार करण्यास प्रोत्साहित केलं जातं. शाबानमधील सर्वात चर्चेचा पैलू म्हणजे १५ वी रात्र, जिला 'लयलत अन-निस्फ मीन शाबान' (शब-ए-बरात) असं म्हटलं जातं. अनेक विद्वानांनी असं सांगितलंय की या रात्री अल्लाहची कृपा विशेषतः मुबलक असते.

प्रेषित मुहम्मद (स.) म्हणाले आहेत:

"अल्लाह शाबानच्या मध्याच्या रात्री (१५ व्या रात्री) आपल्या सृष्टीकडे पाहतो आणि आपल्या सर्व दासांना क्षमा करतो, केवळ अशा व्यक्तीला सोडून जी अल्लाहसोबत कोणाला तरी भागीदार मानते आणि जी दुसऱ्याबद्दल मनात द्वेष बाळगते." (इब्ने माजाह)

हे वचन भाविकांना आठवण करून देतं की, क्षमा केवळ औपचारिक उपासनेतून मिळत नाही, तर ती हृदय शुद्ध करण्याशी—मनातील राग, मत्सर आणि कटुता सोडून देण्याशी संबंधित आहे. जेव्हा मनात द्वेष असतो, तेव्हा उपासनेचा फारसा परिणाम होत नाही.

शाबान: आध्यात्मिक तयारीचा महिना

शाबान हा रमजानची जागा घेण्यासाठी किंवा त्याच्याशी स्पर्धा करण्यासाठी नाही, तर तो भाविकाला रमजानसाठी तयार करतो.

१. उपवासाद्वारे शरीराला सवय लावणे

शाबानमध्ये वारंवार उपवास केल्याने शरीराला भूक आणि शिस्तीची सवय होते. यामुळे रमजानचे उपवास शारीरिकदृष्ट्या जड जात नाहीत आणि भाविक आध्यात्मिक प्रगतीवर अधिक लक्ष केंद्रित करू शकतो.

२. हृदय जागृत करणे

शाबानमधील नियमित उपासना त्या हृदयाला पुन्हा जिवंत करण्यास मदत करते जे ईश्वरापासून कदाचित दूर गेलेलं असतं. धिक्कार (स्मरण), उपवास आणि दुवा (प्रार्थना) यामुळे कोमल झालेलं हृदय रमजानमध्ये केवळ एक सवय म्हणून नाही, तर नम्रतेने प्रवेश करतं.

३. हेतू (नियत) शुद्ध करणे

शाबान भाविकांना थांबून विचार करण्याची संधी देतो: मी रमजानमध्ये उपवास का करतो? मला अल्लाहकडून काय हवं आहे? रमजान सुरू होण्यापूर्वी स्पष्ट हेतू निश्चित केल्याने प्रत्येक उपासनेला अर्थ प्राप्त होतो.

शाबान महिन्याचा पुरेपूर फायदा कसा घ्यावा?

ऐच्छिक उपवास वाढवा

सुन्नतचे पालन करत भाविकांनी शाबानमध्ये अधिक उपवास करण्याचा प्रयत्न करावा, विशेषतः सोमवार आणि गुरुवारी. मात्र, यात मध्यम मार्ग असावा आणि स्वतःच्या क्षमतेपेक्षा जास्त ओझं लादून घेऊ नये.

नियमितपणे क्षमायाचना करा

शाबान हा क्षमेचा महिना आहे. दिवसभर, विशेषतः शांत क्षणांमध्ये 'इस्तिगफार' (क्षमायाचना) केल्याने हृदय कोमल होतं आणि भूतकाळातील पापांचं क्षालन होतं.

नातेसंबंध सुधारा

मनातील राग आणि द्वेष क्षमेच्या मार्गात अडथळे आणू शकतात, म्हणून इतरांशी असलेले मतभेद मिटवण्यासाठी शाबान ही उत्तम वेळ आहे. एक साधा संदेश किंवा मनापासून मागितलेली माफी अल्लाहच्या दयेचे दरवाजे उघडू शकते.

कुराणशी नातं जोडा

रमजानची वाट पाहण्याऐवजी, शाबानमध्येच कुराणशी पुन्हा नातं जोडायला सुरुवात करा. दररोज काही थोड्या आयती वाचल्या तरी अल्लाहच्या शब्दांवरील प्रेम पुन्हा जागृत होऊ शकतं.

रमजानची व्यावहारिक तयारी करा

शाबान ही व्यावहारिक तयारीची वेळदेखील आहे—तुमच्या झोपण्याच्या वेळा बदलणे, विचलित करणाऱ्या गोष्टी कमी करणे आणि रमजान आध्यात्मिकदृष्ट्या अर्थपूर्ण कसा होईल याचं नियोजन करणे.

शाबान आपल्याला त्या उपासनेचं मूल्य शिकवतो जी कोणालाही दिसत नाही. तो आपल्याला आठवण करून देतो की, अल्लाह अचानक आलेल्या उत्साहाच्या लाटेपेक्षा तुमच्या सातत्याला जास्त महत्त्व देतो. हा महिना नम्रता देखील शिकवतो. मोठे आध्यात्मिक फायदे अनेकदा शांत आणि दुर्लक्षित क्षणांमध्ये दडलेले असतात.

सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, शाबान आपल्याला हे शिकवतो की तयारी करणे ही स्वतःच एक इबादत (उपासना) आहे. जे लोक पूर्ण तयारी करून रमजानमध्ये प्रवेश करतात, ते स्वतःमध्ये बदल घडवूनच बाहेर पडण्याची शक्यता जास्त असते.