जम्मू-काश्मीरच्या पुंछ-राजौरी सेक्टरमधील एका गावात गुरुवारी एका ६२ वर्षीय व्यक्तीवर अंत्यसंस्कार करण्यात आले. ते कोणी सामान्य माणूस नव्हते. त्यांचे नाव ताहिर फजल चौधरी होते. लोक त्यांना 'बहादुर-ए-हिल काका' म्हणून ओळखत असत.

दहशतवाद्यांनी त्यांच्या भावाची निर्घृण हत्या केली होती. या हत्येचा बदला घेण्यासाठी त्यांनी सौदी अरेबियातील आपली गलेलठ्ठ पगाराची नोकरी सोडली. दोन दशकांहून अधिक काळापूर्वी त्यांनी आपल्या समाजातील लोकांना एकत्र केले. पाकिस्तानात प्रशिक्षण घेतलेल्या दहशतवाद्यांविरुद्ध त्यांनी मोठी मूठ बांधली. त्यांना आपले 'हिल काका' हे पैतृक गाव परत मिळवायचे होते. कारगिल युद्धानंतर हे गाव दहशतवाद्यांचा मोठा अड्डा बनले होते.

एका अल्पशा आजाराने गुरुवारी त्यांचे निधन झाले. भारतीय लष्कराने फजल यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली वाहिली. लष्कराने त्यांचा "मातीचा शूर सुपुत्र" असा मोठा गौरव केला. 'ऑपरेशन सर्प विनाश' दरम्यान ते लष्कराच्या जवानांच्या खांद्याला खांदा लावून उभे होते. याच ऑपरेशनद्वारे हिल काका येथील दहशतवाद्यांचे मुख्य ठिकाण पूर्णपणे उद्ध्वस्त करण्यात आले.

#WATCH | Poonch, J&K: Rashtriya Rifles Battalion, under the aegis of Headquarters Counter Insurgency Force (ROMEO), pays tribute to Fazal Hussain Tahir Chaudhary, a key figure in Op Sarpvinash (2003). His unmatched contributions to counter-terrorism in Poonch were remembered… pic.twitter.com/wXp8dooZDg

— ANI (@ANI) April 24, 2026

फजल हे अत्यंत दुर्गम अशा मड्डा-हिल काका परिसरातील रहिवासी होते. पाकिस्तानपुरस्कृत दहशतवाद्यांनी त्यांच्या भावाला मारले. त्यानंतर ते सौदी अरेबियातून मायदेशी परतले. त्यांनी या दहशतवाद्यांशी लढण्याची मोठी शपथ घेतली.

नियंत्रण रेषेवरील (एलओसी) राजौरी-पुंछ भागात त्यांनी लोकांची मोठी एकजूट केली. दहशतवाद्यांचा मुकाबला करण्यासाठी त्यांनी 'ग्राम संरक्षण समिती'चे नेतृत्व केले. नंतर या समितीचे नाव बदलून 'ग्राम संरक्षण रक्षक' असे ठेवण्यात आले.

अल्ताफ अहमद या त्यांच्या एका नातेवाईकाने जुन्या आठवणींना उजाळा दिला. "त्यावेळी ते त्यांच्या इतर दोन भावांसह सौदी अरेबियात होते. भावाची हत्या झाल्याची बातमी त्यांना समजली. त्यानंतर भावाच्या मृत्यूचा बदला घेण्याचा चंग बांधून ते घरी परतले. जोपर्यंत जिवंत असेन, तोपर्यंत या दहशतवाद्यांशी लढत राहीन, अशी शपथ त्यांनी घेतली होती."

फजल यांनी नंतर खरोखरच आपल्या भावाच्या हत्येचा बदला घेतला. एका महिन्यानंतरच त्यांनी 'कासिद' या दहशतवाद्याला यमसदनी धाडले. कासिद हा त्यांच्या भावाच्या हत्येसाठी जबाबदार होता. एका चकमकीत त्यांनी एका पाकिस्तानी दहशतवाद्याला ठार मारले होते. त्याच्याकडून त्यांनी एक 'एके-४७' रायफल हिसकावून घेतली होती. मृत्यूच्या शेवटच्या क्षणापर्यंत फजल यांनी तीच रायफल स्वतःजवळ ठेवली होती, असे त्यांच्या कुटुंबीयांनी अभिमानाने सांगितले.

Today, the nation has lost a brave, fearless, and true son.

Though Tahir Fazal Chaudhary is no longer among us, his courage, sacrifice, and patriotism will always live in our hearts.

Tahir Fazal Chaudhary was not just an individual, but a symbol of service to the nation.

He… pic.twitter.com/z5yWzjISVK

— Gulam Ali Khatana (@GulamAliKhatana) April 23, 2026

हिल काका हा भाग नियंत्रण रेषेजवळील पीर पंजाल पर्वतरांगांमध्ये येतो. १९९० च्या दशकाच्या अखेरीस आणि २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला हा भाग दहशतवाद्यांचे मोठे केंद्र बनला होता. येथे त्यांचे मोठे प्रशिक्षण तळ होते.

हा परिसर जवळपास पूर्णपणे दहशतवाद्यांच्या ताब्यात होता. तिथे राहणाऱ्या लोकांना त्यांची प्रत्येक गोष्ट ऐकावी लागत होती, असे स्थानिकांनी सांगितले.

"हिल काका हे दहशतवाद्यांसाठी एक ट्रान्झिट आणि ट्रेनिंग हब होते. उमर मूसासारखे कमांडर तिथे आपले तळ चालवायचे. पाकिस्तानव्याप्त काश्मीर इथून अवघ्या साडेतीन किलोमीटर अंतरावर आहे. येथील अत्यंत कठीण भौगोलिक परिस्थितीमुळे हा परिसर त्यांच्यासाठी धोरणात्मकदृष्ट्या खूप महत्त्वाचा होता," अशी माहिती त्यांनी दिली.

स्थानिकांच्या मते, दहशतवाद्यांचा दबदबा इतका प्रचंड होता. ते लष्कराच्या हेलिकॉप्टरलाही या भागात उतरू देत नसत. १० जून २००२ रोजी या संघर्षात एक मोठे वळण आले. एका स्थानिक रहिवाशाची निर्घृण हत्या करण्यात आली. या घटनेमुळे दहशतवाद्यांविरोधातील संतापाचा मोठा भडका उडाला.

फजल यांनी परिसरातील सर्व तरुणांना एकत्र केले. दहशतवाद्यांचा मुकाबला करण्यासाठी त्यांनी 'पीर पंजाल स्काऊट्स' नावाचा गट तयार केला. सुरुवातीला या कामासाठी त्यांनी स्वतःच्या खिशातून पैसे खर्च केले. कालांतराने लष्कर आणि पोलिसांशी त्यांचा समन्वय सुधारत गेला. याचाच परिणाम २००३ मध्ये 'ऑपरेशन सर्प विनाश'च्या रूपात जगासमोर आला.

दहशतवादविरोधी मोहिमेतील हे एक अत्यंत मोठे यश मानले जाते. दहशतवाद्यांना हाकलून लावण्यासाठी स्थानिकांनी लष्कर आणि पोलिसांच्या खांद्याला खांदा लावून लढा दिला. हिल काका परिसर दहशतवाद्यांच्या तावडीतून मुक्त करण्याच्या या मोहिमेत अनेक सामान्य नागरिक, पोलीस आणि लष्कराच्या जवानांना प्राण गमवावे लागले.

𝗙𝗮𝗿𝗲𝘄𝗲𝗹𝗹 𝘁𝗼 𝗮 𝗠𝗮𝗻 𝗼𝗳 𝗖𝗼𝘂𝗿𝗮𝗴𝗲

23-04-2026 - Poonch, J&K

With heavy hearts, the Indian Army bids goodbye to Tahir Fazal, who stood firm alongside our troops during Operation Sarp Vinash 2003.

Poonch will remember him.
So will the nation.

He chose courage… pic.twitter.com/qTopRlT7LO

— Defence News Of INDIA (@DefenceNewsOfIN) April 24, 2026

या परिसराला दहशतवाद्यांच्या विळख्यातून मुक्त करण्यासाठी एक मोठे ऑपरेशन चालवणे गरजेचे होते. यासाठी फजल यांनी नवी दिल्लीवर मोठा दबाव आणला होता. या ऑपरेशनदरम्यान त्यांनी लष्कराच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी थेट चर्चा केली होती. तसेच तत्कालीन केंद्रीय गृहमंत्री लालकृष्ण अडवाणी यांची भेटही घेतली होती.

लष्कराच्या 'व्हाईट नाईट कॉर्प्स'ने त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली वाहिली. त्यांनी फजल यांचा उल्लेख एका "शूर योद्ध्या"सारखा केला. आता त्यांना अंतिम निरोप देण्यात आला आहे.

"त्यांची लढाऊ वृत्ती, अफाट धैर्य आणि भारतीय लष्कराशी असलेले त्यांचे अतूट नाते हे त्यांच्या असामान्य व्यक्तिमत्त्वाचा पुरावा आहे. त्यांचे अजोड शौर्य आमच्या हृदयात कायम घर करून राहील," अशी भावना कॉर्प्सने व्यक्त केली.

त्यांच्या अंत्यसंस्काराला लष्कराचे एक अधिकारी उपस्थित होते. या भागात शांतता प्रस्थापित करण्यात फजल यांनी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली, असे ते म्हणाले.

"त्यांनी पूर्ण धैर्याने लष्कराला साथ दिली. नंतर त्यांनी पोलीस आणि 'एसओजी'सोबत मिळून अनेक ऑपरेशन्समध्ये काम केले. समाजासाठी आणि विशेषतः शिक्षण क्षेत्रातील त्यांचे मोठे योगदान कायम स्मरणात राहील," असे त्यांनी सांगितले.

जम्मू-काश्मीरचे कॅबिनेट मंत्री जावेद अहमद राणा यांनीही त्यांच्या निधनावर तीव्र शोक व्यक्त केला. त्यांनी फजल यांना एक "अज्ञात योद्धा" म्हटले. 'ऑपरेशन सर्प विनाश' दरम्यान त्यांनी दाखवलेल्या धाडसामुळेच हा भाग दहशतवाद्यांच्या तावडीतून सोडवणे शक्य झाले. स्काऊट्सचे नेतृत्व आणि त्यांच्या अढळ देशभक्तीने 'हिल काका बाऊल'मध्ये शांतता परत आणण्यात मोठा वाटा उचलला, असे मंत्री म्हणाले.

"ते केवळ एक योद्धे नव्हते. तर आदिवासींचा सन्मानजनक विकास आणि त्यांच्या सुरक्षेसाठी ते एक मोठा बुलंद आवाज होते. त्यांचे शौर्य आणि निःस्वार्थ सेवेचा वारसा जम्मू-काश्मीर आणि देशातील येणाऱ्या अनेक पिढ्यांना कायम प्रेरणा देत राहील," असेही ते पुढे म्हणाले.

फजल यांच्या निधनानंतर संपूर्ण पीर पंजाल परिसरातून त्यांना आदरांजली वाहिली जात आहे. अनेक लोक त्यांच्याकडे धैर्याचे एक मोठे उदाहरण म्हणून पाहत आहेत. दहशतवादाविरुद्धच्या लोकांच्या संघर्षाचे एक उत्तम प्रतीक म्हणून लोक आज त्यांच्या आठवणींना उजाळा देत आहेत.