राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ म्हणजे अमेरिकेतील श्वेतवर्णीयांचा वर्चस्ववादी गट असलेल्या 'कू क्लक्स क्लॅन'ची भारतीय आवृत्ती नाही. संघाचे सरकार्यवाह दत्तात्रेय होसबळे यांनी हे अत्यंत स्पष्ट शब्दांत ठणकावून सांगितले. यावेळी त्यांनी समाजाच्या विविध स्तरांमधील संघाच्या कार्यावरही मोठा प्रकाश टाकला.
हडसन इन्स्टिट्यूटतर्फे 'न्यू इंडिया कॉन्फरन्स'चे आयोजन करण्यात आले होते. या परिषदेतील एका सत्रात बोलताना होसबळे यांनी ही भूमिका मांडली. अमेरिकेत भारताबद्दल अनेक गैरसमज आहेत. तसेच राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाबद्दलही (RSS) मोठे गैरसमज पसरवले असल्याचे ते म्हणाले.
गुरुवारच्या सत्रात त्यांनी प्रसिद्ध लेखक वॉल्टर रसेल मीड यांच्याशी संवाद साधला. "गेल्या अनेक दशकांपासून जाणीवपूर्वक किंवा अजाणतेपणे एक चुकीचे नॅरेटिव्ह (कथानक) पसरवले जात आहे. संघ ही एक हिंदू वर्चस्ववादी संघटना आहे, ती ख्रिश्चनविरोधी, अल्पसंख्याकविरोधी, विकास आणि आधुनिकीकरणाच्या विरोधात आहे, असा अजेंडा राबवला जातो," असे होसबळे यांनी निदर्शनास आणून दिले.
"संघ नेमके काय चांगले काम करतो, हे कधीच ठळकपणे सांगितले जात नाही. त्याऐवजी नेहमीच विरोधाचा अपप्रचार केला जातो. संघ ही 'कू क्लक्स क्लॅन'ची भारतीय आवृत्ती असल्यासारखे भासवले जाते, पण आम्ही तसे अजिबात नाही," असे होसबळे अत्यंत परखडपणे म्हणाले.
हिंदू तत्त्वज्ञान आणि संस्कृती संपूर्ण जगाला एक कुटुंब मानते. यात वर्चस्ववादाला अजिबात थारा नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
"आम्ही सजीव आणि निर्जीव अशा प्रत्येक गोष्टीत एकत्व पाहतो. हेच हिंदूंचे मूळ तत्त्वज्ञान आहे. त्यामुळे इथे वर्चस्ववादाचा प्रश्नच उद्भवत नाही. शिवाय, इतिहासात हिंदूंनी कधीही कोणत्याही देशावर आक्रमण केलेले नाही," असा मोठा दाखला सरकार्यवाहांनी दिला.
राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ ही भारताच्या सांस्कृतिक आणि सभ्यता मूल्यांवर आधारलेली एक स्वयंसेवी चळवळ असल्याचे त्यांनी सांगितले.
"भारतातील प्राचीन समाजाच्या सांस्कृतिक मूल्यांतून प्रेरणा घेऊन उभी राहिलेली ही लोकांची स्वयंसेवी चळवळ आहे. याच मूल्यांना सर्वसाधारणपणे हिंदू संस्कृती म्हणून ओळखले जाते."
"चारित्र्यवान, आत्मविश्वासू आणि समाजात सेवाभाव रुजवणारे स्वयंसेवक घडवणे, हा संघाचा मुख्य उद्देश आहे. यासाठी संघ रोज आणि आठवड्यातून एकदा एक तासाची शाखा भरवतो. या एक तासाच्या शाखांच्या माध्यमातून आम्ही स्वयंसेवकांमध्ये जीवनमूल्ये रुजवतो," असे होसबळे म्हणाले.
हिंदू ओळख ही धार्मिक नसून ती आपली सांस्कृतिक आणि सभ्यता निदर्शक ओळख आहे, असे संघ मानतो.
"अल्पसंख्याक गट आणि शेजारील देशांसोबतचा तणाव हा केवळ राजकीय स्वार्थ आणि इतिहासाच्या चुकीच्या मांडणीतून निर्माण झाला आहे. अल्पसंख्याक समुदायांशी सतत संवाद साधणे हाच गैरसमज दूर करण्याचा एकमेव मार्ग आहे," असा उपाय त्यांनी सुचवला.
शेजारील देशांसोबतच्या तणावाला तिथले राजकीय नेतृत्व आणि इतर अनेक घटक जबाबदार असल्याचे होसबळे म्हणाले.
"भारतातूनच वेगळ्या झालेल्या एका शेजारील देशासोबतच आमची मुख्य समस्या आहे. तो आता एक वेगळा देश बनला आहे. पण अनेक लोक त्या देशाच्या पाठीशी उभे राहून जाणीवपूर्वक समस्या निर्माण करत आहेत," असा टोला त्यांनी पाकिस्तानचे नाव न घेता लगावला.
वॉशिंग्टनजवळील व्हर्जिनिया उपनगरात गुरुवारी संध्याकाळी भारतीय-अमेरिकन नागरिकांनी होसबळे यांच्या सन्मानार्थ एका विशेष स्वागत समारंभाचे आयोजन केले होते. या कार्यक्रमाला परिसरातील नागरिकांनी मोठी गर्दी केली होती.
संघ सध्या देशभरात सुमारे ८३ हजार शाखा भरवतो. यातून सामाजिक सलोखा वाढवण्याचे आणि सेवाभाव रुजवण्याचे काम केले जाते, अशी माहिती त्यांनी दिली.
"समाजातील सर्व स्तरांतील आणि सर्व वयोगटांतील लोक आमच्या संघटनेचे स्वयंसेवक बनले आहेत. नैसर्गिक आपत्तीच्या वेळी संघ मोठ्या प्रमाणावर मदतकार्य करतो. याशिवाय शिक्षण, आरोग्य, स्वसंरक्षण, ग्रामविकास आणि पर्यावरण अशा अनेक क्षेत्रांत संघ अत्यंत सक्रिय आहे," असे ते म्हणाले.
सांस्कृतिक मूल्ये आणि आधुनिकीकरण या दोन्ही गोष्टी परस्परविरोधी नाहीत. त्या एकाच वेळी गुण्यागोविंदाने एकत्र नांदू शकतात. अर्थात, यात काही किरकोळ मतभेद नक्कीच होऊ शकतात, असे संघ नेत्याने स्पष्ट केले.
"आधुनिकीकरण आणि सांस्कृतिक मूल्ये या दोन्ही गोष्टींना काळानुसार बदलण्याची गरज असते. आधुनिकीकरणामुळे औद्योगिकीकरण, तंत्रज्ञान आणि व्यक्तिवाद नक्कीच वाढतो. पण हे सर्व संस्कृती आणि मूल्यांच्या सोबत अत्यंत चांगल्या प्रकारे चालू शकते," असे होसबळे म्हणाले.
संस्कृती आणि आधुनिकतेचे हे सहजीवन गेल्या काही दशकांत अनेक समाजांमध्ये स्पष्टपणे पाहायला मिळाल्याचे त्यांनी उदाहरणासह सांगितले.
"हिंदू समाज असो, भारतीय समाज असो, जपान असो किंवा चीन असो. या सर्वांनी आपली सांस्कृतिक मूल्ये जपतच स्वतःचे आधुनिकीकरण केले आहे. ते याच मूल्यांतून कायम प्रेरणा घेतात. म्हणूनच सांस्कृतिक मूल्ये आणि आधुनिकीकरण या दोन पूर्णपणे विरुद्ध दिशा आहेत, असे मला अजिबात वाटत नाही," असा अत्यंत सकारात्मक विचार होसबळे यांनी मांडला.
.jpeg)
