आगामी जनगणनेमध्ये कुटुंबप्रमुखाच्या लिंगाची माहिती गोळा केली जाईल. यामध्ये पुरुष, स्त्री आणि तृतीयपंथीय अशा तीन श्रेणींचा समावेश असेल, अशी माहिती बुधवारी (११ मार्च २०२६) राज्यसभेत देण्यात आली.
गृहराज्यमंत्री नित्यानंद राय यांनी लेखी उत्तरात सांगितले की, जनगणना २०२७ दोन टप्प्यांत पार पडेल. पहिल्या टप्प्यासाठीचे प्रश्न अधिसूचित करण्यात आले असून यामध्ये घरयादी आणि गृहनिर्माण गणनेचा समावेश आहे. "या टप्प्यात घराची स्थिती, कुटुंबप्रमुखाचे नाव आणि लिंग यासह कुटुंबाचा तपशील, उपलब्ध सुविधा आणि मालमत्तेची माहिती गोळा केली जाईल. कुटुंबप्रमुखाच्या लिंगासाठी पुरुष/स्त्री/तृतीयपंथीय अशा तीन श्रेणी निश्चित केल्या आहेत," असे राय यांनी स्पष्ट केले.
दुसऱ्या टप्प्यात लोकसंख्या मोजणी केली जाईल. तिथे प्रत्येक व्यक्तीची वैयक्तिक माहिती गोळा केली जाणार असून या टप्प्यातील प्रश्न यथावकाश अधिसूचित केले जातील. गणनेतून कोणताही घटक सुटू नये यासाठी प्रगणक संपूर्ण भागात घरोघरी जाऊन माहिती संकलित करतील.
मंत्र्यांनी पुढे सांगितले की, "स्व-गणनेची (Self-enumeration) तरतूद ही प्रतिसादासाठी अतिरिक्त सुविधा आहे. प्रगणक अंतिम सबमिशन करण्यापूर्वी या डेटाची खात्री करतील. डेटाची अचूकता सुनिश्चित करण्यासाठी स्व-गणना पोर्टलवर वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs), आवश्यक 'टूल टिप्स' आणि प्रश्नांची पडताळणी करण्याची सुविधा उपलब्ध करून दिली आहे." मोबाईलवरून माहिती गोळा करताना, डेटा ट्रान्समिशन दरम्यान आणि सर्व्हर स्तरावर डेटा सुरक्षिततेसाठी सर्व योग्य उपाययोजना केल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
प्रगणक आणि पर्यवेक्षकांसह जनगणना कामासाठी नियुक्त सर्व क्षेत्रीय कर्मचाऱ्यांना पुरेसे प्रशिक्षण दिले जात आहे. डेटाची सुसंगतता आणि अचूकता राखण्यासाठी मोबाईल ॲपमध्येच पडताळणीचे नियम समाविष्ट केले आहेत. प्रगणकांनी गोळा केलेल्या डेटाचे पर्यवेक्षकांमार्फत निरीक्षण आणि तपासणी केली जाईल.
भारताची जनगणना २०२७ पार पाडण्यासाठी केंद्रीय मंत्रिमंडळाने ११,७१८ कोटी रुपयांना मंजुरी दिली आहे. यामध्ये पहिल्यांदाच जातीनिहाय गणनेचा समावेश असेल. स्वातंत्र्यानंतरची ही १६ वी जनगणना पूर्णपणे डिजिटल स्वरूपाची असेल आणि नागरिकांना स्व-गणनेचा पर्याय देईल. दरम्यान, २०२१ मध्ये होणारी ही दशकातील जनगणना कोव्हिड-१९ मुळे लांबणीवर पडली होती.
.jpeg)
