राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी मंगळवारी सांगितले की, नाटो (NATO) आणि इतर अनेक मित्र राष्ट्रांनी हॉर्मुझची सामुद्रधुनी सुरक्षित करण्याच्या त्यांच्या आवाहनाला केराची टोपली दाखवली आहे. इराणसोबतच्या या युद्धात पाठिंबा मिळवण्यात अपयश आल्याबद्दल त्यांनी नाराजी व्यक्त केली. हे युद्ध जगाच्या भल्यासाठीच लढले जात असून जग आपल्या प्रयत्नांची कदर करत नसल्याचा दावाही त्यांनी यावेळी केला.
प्रदेशातील तेल निर्यातीचा मार्ग मोकळा करण्यासाठी ट्रम्प मित्र राष्ट्रांवर या महत्त्वाच्या जलमार्गाची सुरक्षा करण्यासाठी दबाव टाकत आहेत. आपण नाटोला एवढी मदत करूनही अमेरिकेला पाठिंबा मिळत नसल्याबद्दल त्यांनी संताप व्यक्त केला. इराणला अण्वस्त्रे मिळवण्यापासून रोखणे हे मित्र राष्ट्रांच्याच हिताचे असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
मित्र राष्ट्रांनी युद्धात सहभागी होण्यास नकार दिल्यानंतर ट्रम्प यांनी दिलेल्या या तीव्र प्रतिक्रियेमुळे एक गोष्ट स्पष्ट झाली आहे. तीन आठवड्यांपासून सुरू असलेल्या या संघर्षामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होत आहेत. कोणतीही पूर्वसूचना किंवा सल्लामसलत न करता ट्रम्प यांनी हे युद्ध सुरू केल्याने आता आंतरराष्ट्रीय समुदाय यातून मार्ग काढण्यासाठी अमेरिकन नेत्याकडेच पाहत आहे.
"काही माइनस्वीपर (सुरुंग शोधणारी जहाजे) पाठवण्यास मित्र राष्ट्रे आनंदानं तयार होतील असं मला वाटलं होतं. ही काही फार मोठी गोष्ट नाही आणि त्यासाठी जास्त खर्चही येत नाही. पण त्यांनी तसं केलं नाही," असे ट्रम्प म्हणाले. पारंपरिक मित्र राष्ट्रांविषयी नाराजी व्यक्त करतानाच, या युद्धाची सर्व जबाबदारी आता पूर्णपणे आपल्या खांद्यावर असेल आणि ही परिस्थिती हाताळण्यास आपण समर्थ आहोत, असा दावाही त्यांनी केला.
इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू गेल्या अनेक महिन्यांपासून ट्रम्प यांना या मार्गावर जाण्यासाठी आग्रह करत होते. मात्र, युद्धाचा हा मार्ग एकाच माणसाने निवडल्याचे ट्रम्प आता वारंवार सांगत आहेत. इराणकडून असलेल्या धोक्याच्या केवळ एका 'जाणिवेवर' (फीलिंग) हे युद्ध सुरू झाले असून आपले मन सांगेल तेव्हाच ते थांबेल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
आयर्लंडचे पंतप्रधान मायकेल मार्टिन व्हाईट हाऊसमध्ये सेंट पॅट्रिक डे निमित्त आले असताना पत्रकारांशी बोलताना ट्रम्प म्हणाले, "आम्हाला प्रत्यक्षात कोणाच्याही मदतीची गरज नाही." रशियाच्या आक्रमणाविरोधात युक्रेनला मदत करण्यासाठी नाटो राष्ट्रांनी अमेरिकेकडून अब्जावधी डॉलर्सची मदत घेतली, मात्र अमेरिका आणि इस्रायलच्या इराणविरोधी मोहिमेत ही राष्ट्रे मदत करू शकली नाहीत, अशी तक्रार त्यांनी केली. युरोप आणि आशियाच्या संरक्षणासाठी अमेरिकेने शेकडो अब्ज डॉलर्स खर्च केल्याचेही त्यांनी आठवून दिले.
नाटोसोबत ट्रम्प यांचे संबंध नेहमीच चढ-उतारांचे राहिले आहेत. दुसऱ्या महायुद्धानंतरच्या सुरक्षा व्यवस्थेत नाटो हा महत्त्वाचा घटक असूनही ही राष्ट्रे अमेरिकेवर जास्त अवलंबून असल्याचे ट्रम्प यांचे मत आहे. नाटो सदस्य संरक्षणावर कमी खर्च करत असल्याचा आरोप ते सतत करत असतात. नाटो हा मुळात संरक्षणात्मक गट असून इराणसोबतच्या या युद्धात सहभागी होण्याची त्यांची कोणतीही योजना नाही. तरीही, नाटो सैन्याने अफगाणिस्तानमध्ये १८ वर्षे सेवा दिली असून २०११ मध्ये लिबियातील मुअम्मर गडाफी यांची सत्ता उलटवून लावण्यास मदत केली होती.
"आम्ही त्यांचे रक्षण करू, पण ते आमच्यासाठी, विशेषतः गरजेच्या वेळी काहीच करणार नाहीत," अशी पोस्ट ट्रम्प यांनी सोशल मीडियावर केली. जपान, ऑस्ट्रेलिया, दक्षिण कोरिया आणि चीननेही त्यांच्या आवाहनाला नकार दिल्याचे ट्रम्प यांनी नमूद केले. हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जगातील साधारण २०% कच्चे तेल वाहत असते. आशियाई देश इंधनासाठी आयातीवर अवलंबून असल्याने या व्यापार विस्कळीतपणाचा सर्वाधिक फटका आशियाला बसत आहे.
युरोपियन युनियनच्या राजनैतिक प्रमुखांनी ट्रम्प यांच्या मागणीला विरोध केला आहे. अमेरिका-इस्रायलच्या युद्धात ओढले जाण्याची युरोपची इच्छा नसून हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये युद्धनौका पाठवण्याची ट्रम्प यांची मागणी त्यांनी फेटाळून लावली. युरोपियन युनियनच्या परराष्ट्र धोरण प्रमुख काजा कल्लास म्हणाल्या, "हे युरोपचे युद्ध नाही. आम्ही हे युद्ध सुरू केलेले नाही आणि आम्हाला विचारलेही गेले नव्हते. या युद्धाची उद्दिष्टे काय आहेत हेच आम्हाला माहित नाही, त्यामुळे यात ओढले जाण्याची आमची इच्छा नाही."
ट्रम्प यांनी हा नाटोसाठी एक 'मोठा कसोटीचा क्षण' असल्याचे म्हटले असून त्यांना नकार देऊन ही संघटना मोठी चूक करत असल्याचे सांगितले. नाटोमधून बाहेर पडण्याबाबत विचारले असता ट्रम्प म्हणाले, "यावर नक्कीच विचार व्हायला हवा. या निर्णयासाठी मला काँग्रेसच्या परवानगीची गरज नाही. सध्या माझ्या मनात काहीही नसले तरी मी या प्रतिसादावर खुश नाही." मात्र, २०२३ मध्ये झालेल्या कायद्यानुसार नाटोमधून बाहेर पडण्यासाठी काँग्रेसची अधिकृत परवानगी आवश्यक आहे. तरीही ट्रम्प परराष्ट्र धोरणातील आपल्या अधिकारांचा वापर करून या कायद्यातून पळवाट शोधू शकतात, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
फ्रेंच राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी सांगितले की, त्यांचा देश हॉर्मुझची सामुद्रधुनी सुरक्षित करण्यास मदत करण्यास तयार आहे, परंतु ही मोहीम सध्याच्या युद्धापासून वेगळी असावी. "आम्ही या संघर्षाचा भाग नाही, त्यामुळे हॉर्मुझची सामुद्रधुनी मोकळी करण्याच्या लष्करी मोहिमेत फ्रान्स कधीही सहभागी होणार नाही," असे मॅक्रॉन यांनी स्पष्ट केले. यावर ट्रम्प यांनी मॅक्रॉन यांची खिल्ली उडवत ते लवकरच पदावरून पायउतार होतील, असे म्हटले.
ब्रिटीश पंतप्रधान कीर स्टार्मर यांच्यावरही ट्रम्प यांनी नाराजी व्यक्त केली. सुरुवातीला स्टार्मर यांनी ब्रिटीश तळांचा वापर अमेरिकन विमानांना इराणवर हल्ले करण्यासाठी नाकारला होता. नंतर त्यांनी केवळ इराणची बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे आणि साठवणूक केंद्रांवर हल्ल्यांसाठी अनुमती दिली. आयर्लंडच्या अध्यक्षा कॅथरीन कोनोली यांच्या टीकेला उत्तर देताना ट्रम्प म्हणाले, "त्या नशीबवान आहेत की मी अस्तित्वात आहे."
अमेरिकेने आता इतर देशांकडे इराणला एकटे पाडण्यासाठी आणि हिजबुल्ला तसेच इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सला (IRGC) दहशतवादी संघटना घोषित करण्यासाठी मदत मागितली आहे. अमेरिकेच्या राजनैतिक मोहिमेनुसार, आता इतर राष्ट्रांनी इराणवर निर्बंध लादण्यासाठी ठोस पावले उचलण्याची वेळ आली आहे.
.jpeg)
