अमेरिकेतील एअर ट्रॅफिक कंट्रोल यंत्रणेतील बिघाडामुळे विमानतळांवर अडकलेले प्रवासी आणि विमानांची खोळंबलेली उड्डाणे
अमेरिकेच्या एअर ट्रॅफिक कंट्रोल (ATC) यंत्रणेमध्ये नवीन तंत्रज्ञान जोडताना जुन्या प्रणालीवर अतिरिक्त ताण आल्यामुळे संपर्क आणि रडार यंत्रणेत अधूनमधून अडथळे निर्माण झाले, अशी माहिती ट्रम्प प्रशासनाच्या अधिकाऱ्यांनी शुक्रवारी दिली. यामुळे अमेरिकेत गेल्या २५ वर्षांतील सर्वात मोठा देशव्यापी 'ग्राउंड स्टॉप' (विमान उड्डाण बंदी) लागू करावा लागला. तब्बल पाच तास देशातील बहुतांश विमानतळांवरून उड्डाणे रोखल्यानंतर शुक्रवारी रात्री ही बंदी उठवण्यात आली.
या तांत्रिक बिघाडाचा फटका देशभरातील हजारो विमानांना आणि १० लाखांहून अधिक प्रवाशांना बसला. व्हाईट हाऊसमध्ये पत्रकारांशी बोलताना गृहसुरक्षा मंत्री मार्कवेन मुलिन यांनी सांगितले की, ३,००० हून अधिक विमाने सुरक्षितपणे उतरवण्यात आली असून कोणीही धोक्यात नव्हते. मात्र, असा प्रकार पुन्हा घडणार नाही याची हमी देता येत नाही, असे परिवहन मंत्री शॉन डफी यांनी स्पष्ट केले. फेडरल एव्हिएशन ॲडमिनिस्ट्रेशन (FAA) नवीन उपकरणे आणि तंत्रज्ञान बसवत होते, ज्यामुळे जुन्या प्रणालीवर ताण आला. यामागे सायबर हल्ल्याचे कोणतेही संकेत नसल्याचे मुलिन यांनी स्पष्ट केले.
८२७ विमानांचे मार्ग बदलले
बंदी उठवल्यानंतर शुक्रवारी संध्याकाळपासून मर्यादित प्रमाणात देशांतर्गत उड्डाणे सुरू झाली आहेत, परंतु अनेक विमाने आणि कर्मचारी नियोजित ठिकाणी नसल्याने विमान कंपन्यांची सेवा पूर्वपदावर येण्यास काही दिवस लागू शकतात. थँक्सगिव्हिंग प्रवासाच्या गर्दीपूर्वी यंत्रणा पूर्णपणे सुरळीत होईल, अशी अपेक्षा अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केली आहे. जानेवारी २०२३ मधील एफएए संगणक प्रणालीतील बिघाडानंतर आणि ११ सप्टेंबर २००१ च्या हल्ल्यानंतरचा हा दुसरा मोठा देशव्यापी ग्राउंड स्टॉप होता.
यामागे सायबर हल्ला किंवा कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) काही गैरप्रकार आहे का, असे विचारले असता मुलिन म्हणाले की, सध्या तरी असे वाटत नाही आणि हल्ल्याचे कोणतेही पुरावे दिसत नाहीत. हा तांत्रिक बिघाड असल्याचे दिसत असून अधिकारी नेमक्या कारणाचा शोध घेत आहेत. विमान वाहतूक विश्लेषण कंपनी सिरियमच्या आकडेवारीनुसार, किमान ८२७ विमानांचे मार्ग बदलण्यात आले. यामध्ये ६७० विमाने मूळ विमानतळावर परत पाठवण्यात आली, तर १५७ विमाने इतर विमानतळांवर वळवण्यात आली. वॉशिंग्टन डलेस, लॉस एंजेलिस, सिनसिनाटी आणि नॅशव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवर अनेक विमाने वळवण्यात आली.
दुपारी ४ नंतर अमेरिकेतील विमानतळांवरून १५ लाखांहून अधिक प्रवाशांना घेऊन जाणारी सुमारे ११,००० विमाने उड्डाण करणार होती. उड्डाणे थांबवण्यात आली तेव्हा ३,५०० विमाने आकाशात होती आणि नंतर ही संख्या ४०० पेक्षा कमी झाली. शिकागो ओ'हेअर विमानतळावर उड्डाणे विलंबाने धावत असल्याचे फलकावर पाहिल्यानंतर प्रवाशांचा गोंधळ उडाला. सिएटलमधील सॉफ्टवेअर अभियंता अँबर मॅकक्विलकिन हिला न्यूयॉर्कमधील लीग ऑफ लिजेंड्स वर्ल्ड फायनल्ससाठी मित्रांसोबत जायचे होते, पण माहितीअभावी तिचा खोळंबा झाला. तसेच इंडियानाहून डेन्व्हरला जाणाऱ्या ऑस्टिन कर्टिस आणि त्यांच्या पत्नीला विमानात बसल्यानंतर खाली उतरण्यास सांगण्यात आले आणि विमानातून सामान बाहेर काढले जात असल्याचे पाहून त्यांना शिकागोमध्येच मुक्काम करण्याचा विचार करावा लागला.
क्रीडा संघ अडकले आणि मालवाहू विमानांनाही विलंब
या बिघाडामुळे एनबीए (NBA), एनएचएल (NHL) आणि महाविद्यालयीन क्रीडा संघ विविध ठिकाणी अडकून पडले. शनिवारच्या फुटबॉल सामन्यांपूर्वी एनसीएए (NCAA) संघांना प्राधान्य दिले जाईल आणि त्यांनी एफएएशी संपर्क साधून उड्डाणांचे नियोजन करावे, असे शॉन डफी यांनी सांगितले. मालवाहू विमानांनाही याचा फटका बसला असून जगातील सर्वात मोठी मालवाहू विमान कंपनी फेडेक्सने अडथळे कमी करण्यासाठी आपत्कालीन योजना सज्ज ठेवल्याचे सांगितले. एअरलाइन्स फॉर अमेरिकाच्या मते, अमेरिकन विमान कंपन्या दररोज २२० हून अधिक देशांमध्ये सुमारे ६१,००० टन मालाची वाहतूक करतात. या सर्व गोंधळातही स्पेसएक्सने (SpaceX) शुक्रवारी दुपारी टेक्सासमधून आपल्या स्टारशिप रॉकेटचे यशस्वी चाचणी उड्डाण केले.
यापूर्वी सप्टेंबरमध्ये ईशान्य भागात फायबर ऑप्टिक लाईन तुटल्याने प्रादेशिक हवाई वाहतूक नियंत्रण संपर्क खंडित झाला होता, तर गेल्या वर्षी जुन्या उपकरणांमुळे नेवार्क विमानतळावरील रडार सेवा विस्कळीत झाली होती. विमान वाहतूक सुरक्षा तज्ज्ञ स्टीव्ह अरोयो यांनी सांगितले की, या वेळी हा बिघाड देशव्यापी होता आणि नियंत्रकांना वैमानिकांशी संपर्क साधणे कठीण झाले होते.
जुन्या तारा किंवा इतर कारणांमुळे संपर्क साधता येत नसेल, तर विमाने आकाशात पाठवून धोका पत्करण्यापेक्षा ती जमिनीवरच थांबवणे आवश्यक असते. ९/११ नंतर विमानांना तात्काळ उतरण्याचे आदेश दिले गेले होते, त्यापेक्षा शुक्रवारची परिस्थिती वेगळी होती कारण वैमानिक विमानतळावरील जमिनीवरील नियंत्रकांशी संपर्क साधू शकत होते, असेही अरोयो यांनी स्पष्ट केले.
