बेरूत 

दक्षिण गाझा पट्टीतील सर्वात मोठ्या नासेर रुग्णालयावर झालेल्या इस्रायली हवाई हल्ल्यात एका शल्यचिकित्सकासह (सर्जन) तेरा वर्षांच्या मुलाचा आणि एकूण सहा जणांचा मृत्यू झाला आहे. गुरुवारी रुग्णालयाच्या शस्त्रक्रिया विभागावर झालेल्या या हल्ल्यात ऑपरेशन थिएटर आणि रुग्णांच्या वॉर्डचे मोठे नुकसान झाले. गेल्या तीन वर्षांपासून सुरू असलेल्या मोहिमेमुळे पॅलेस्टिनी प्रदेशातील आरोग्य यंत्रणेची झालेली दुर्दशा या घटनेतून पुन्हा एकदा समोर आली आहे. हमासच्या एका कमांडरला लक्ष्य केल्याचा दावा इस्रायली लष्कराने केला असला तरी त्याबाबत कोणतेही पुरावे दिलेले नाहीत. ऑक्टोबर २०२५ मध्ये हमाससोबत युद्धविराम करार लागू होऊनही इस्रायलकडून गाझामध्ये दररोज हल्ले सुरूच आहेत.

युद्धकाळात गाझातील रुग्णालयांवर वारंवार हल्ले

ऑक्टोबर २०२३ मध्ये दक्षिण इस्रायलवर हमासने केलेल्या हल्ल्याला प्रत्युत्तर म्हणून इस्रायलने गाझामध्ये लष्करी मोहीम सुरू केली होती. या संपूर्ण काळात इस्रायली लष्कराने अनेक रुग्णालयांना आठवडेभर वेढा घालून गोळीबार आणि हवाई हल्ले केले. या काळात रुग्ण आणि कर्मचारी आत अडकून पडले आणि वैद्यकीय साठा संपला. गाझा शहरातील सर्वात मोठ्या शिफा रुग्णालयावर दोन मोठ्या कारवाया झाल्याने ते उद्ध्वस्त झाले. युद्धाच्या सर्वात भीषण महिन्यांत गाझातील ३६ पैकी केवळ १४ रुग्णालये सुरू होती. जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) गाझातील आरोग्य सुविधांवर १,०५० हून अधिक हल्ले नोंदवले असून यात १,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या मते या युद्धात १,७०० हून अधिक वैद्यकीय कर्मचारी मारले गेले. २०२५ मध्ये नासेर रुग्णालयाच्या छतावर पत्रकारांवर झालेल्या गोळीबारात असोसिएटेड प्रेसच्या मरियम दग्गा यांच्यासह पाच पत्रकार आणि बचाव कर्मचाऱ्यांसह २२ जण ठार झाले होते.

हमासकडून रुग्णालयांचा लष्करी वापराचा इस्रायलचा आरोप

हमास रुग्णालयांचा वापर नियंत्रण कक्ष म्हणून करत असल्याचा आरोप करत इस्रायलने या हल्ल्यांचे समर्थन केले आहे, तर पॅलेस्टिनी आणि रुग्णालय अधिकाऱ्यांनी हे आरोप फेटाळून लावले आहेत. जानेवारीमध्ये रुग्णालयात सशस्त्र व्यक्तींचा वावर आणि रुग्णांच्या अटकेच्या घटनांमुळे 'डॉक्टर्स विदाऊट बॉर्डर्स' या संस्थेने नासेर रुग्णालयातील कामकाज तात्पुरते स्थगित केले होते. प्रशासनाशी झालेल्या चर्चेनंतर आणि सशस्त्र व्यक्तींच्या प्रवेशावर निर्बंध घातल्यानंतर काही महिन्यांनी संस्थेने पुन्हा काम सुरू केले. गुरुवारी झालेल्या हल्ल्यात हमासच्या खान युनिस ब्रिगेडचा प्रमुख मुहम्मद अबू इस्माईल याला लक्ष्य केल्याचे लष्कराने सांगितले. मात्र, रुग्णालयाच्या शस्त्रक्रिया विभागालाच का लक्ष्य केले गेले याचे स्पष्टीकरण लष्कराने दिले नाही आणि मृतांच्या यादीत अबू इस्माईलचे नावही नव्हते.

आंतरराष्ट्रीय कायदा आणि रुग्णालयांचे संरक्षण

आंतरराष्ट्रीय मानवतावादी कायद्यानुसार रुग्णालयांना संरक्षण दिलेले असून त्यांच्यावर हल्ला करणे हा युद्धगुन्हा मानला जातो. वैद्यकीय सुविधांचा वापर शत्रूविरोधात लष्करी कारवायांसाठी होत असल्यास हे संरक्षण संपुष्टात येऊ शकते. मात्र १९४९ च्या जिनिव्हा करारानुसार, कोणत्याही हल्ल्यापूर्वी योग्य वेळ देऊन पूर्वसूचना देणे आवश्यक असते आणि हल्ला नागरिकांची जीवितहानी टाळणारा असावा लागतो. रुग्णालयांचा अतिरेकी वापर थांबवण्याबाबत गाझाच्या आरोग्य अधिकाऱ्यांशी पूर्वचर्चा केल्याचा दावा इस्रायली लष्कराने केला आहे. दुसरीकडे, वैद्यकीय मदत आणि उपकरणे गाझामध्ये नेण्यावर इस्रायलने घातलेल्या निर्बंधांवर मानवाधिकार संघटनांनी टीका केली आहे.

गाझाची आरोग्य यंत्रणा सावरण्यासाठी धडपडत आहे

इस्रायलचे हल्ले आणि मदतीवरील निर्बंधांमुळे गाझाची आरोग्य व्यवस्था पूर्णपणे कोलमडली आहे. युद्धापूर्वीच्या ३६ रुग्णालयांपैकी सध्या २० रुग्णालये सुरू असली तरी त्यातील एकही पूर्ण क्षमतेने कार्यरत नाही. इंधनाच्या तुटवड्यामुळे दिवे आणि वैद्यकीय उपकरणे सुरू ठेवणे कठीण झाले होते. युद्धविराम करारामुळे काही सेवा पुन्हा सुरू करण्यास मदत झाली असली तरी औषधे आणि उपकरणांच्या परवानगीला होणाऱ्या विलंबामुळे अडचणी कायम आहेत. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या ३० सप्टेंबरच्या अहवालानुसार गाझामध्ये ४७ टक्के अत्यावश्यक औषधांचा तुटवडा आहे. सध्या गाझातील १६ लाखांहून अधिक लोक तंबू किंवा तात्पुरत्या निवाऱ्यांमध्ये राहत असून संसर्गजन्य रोग मोठ्या प्रमाणावर पसरले आहेत.