नागपूर 

भारताने आपल्या पारंपरिक ज्ञान आणि अनुभवाच्या आधारे जगाला विकासाचे एक नवे मॉडेल द्यावे, असे प्रतिपादन राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी केले आहे. नागपूर जिल्ह्यातील रामटेक येथे दत्ता मेघे फाऊंडेशनच्या पशुवैद्यकीय आणि कृषी महाविद्यालयाच्या उद्घाटनप्रसंगी ते बोलत होते. जागतिक समस्यांवर उपाय शोधण्यासाठी जग आज मोठ्या आशेने भारताकडे पाहत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

निसर्ग, मानव आणि प्राणी यांचे परस्परावलंबन

मानवी जीवन, प्राण्यांचे आरोग्य आणि पर्यावरण यांच्यात सुसंवाद असणे अत्यंत आवश्यक असल्याचे सांगत भागवत म्हणाले, "आपण निसर्गाचे मालक नाही, तर त्याचा एक भाग आहोत." जैवविविधता, पर्यावरण संवर्धन आणि प्राण्यांचे आरोग्य मानवी कल्याणासाठी महत्त्वाचे असून केवळ स्वतःचा विचार न करता सर्वांच्या हिताची जीवनशैली स्वीकारली पाहिजे. आधुनिक जगाने यापूर्वी निसर्गावर मालकी हक्क गाजवण्याचा प्रयत्न केला, पण आता सर्व जीवसृष्टी परस्परावलंबी असल्याची जाणीव जगाला होत आहे. 'वन हेल्थ' (One Health) ही संकल्पना आधुनिक जगाला गेल्या वीस-तीस वर्षांत समजली असली, तरी भारताने पारंपरिकरित्या हाच एकात्मिक दृष्टिकोन जपला आहे. पर्यावरण निरोगी नसेल तर आपण निरोगी राहू शकत नाही, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

स्वावलंबन आणि भारतीय गोवंशाचे संवर्धन

यश आणि प्रसिद्धी मिळाल्यानंतर माणसाने अहंकारी होऊ नये आणि मागे राहिलेल्या घटकांची आठवण ठेवावी, असा सल्ला भागवत यांनी दिला. देशाच्या प्रगतीसाठी स्वावलंबनाचे महत्त्व अधोरेखित करताना ते म्हणाले, "स्वावलंबन अत्यंत महत्त्वाचे आहे, यामुळेच माणूस खऱ्या अर्थाने स्वतंत्र बनतो." इतरांवर अवलंबून राहिल्यास देशावर दबाव येऊ शकतो आणि शोषण होऊ शकते. दुग्धोत्पादन वाढवण्यासाठी परदेशी जाती आयात करताना भारताने आपल्या देशी गोवंशाकडे दुर्लक्ष केल्याची खंत त्यांनी व्यक्त केली. भारतातून नेलेल्या जनावरांमुळे परदेशातील जाती सुधारल्या, मात्र आपण स्वतःच्या संसाधनांचा आणि ज्ञानाचा पुरेपूर वापर करू शकलो नाही, असे ते म्हणाले.

विदर्भातील कृषी आणि दुग्ध व्यवसायाला चालना

या कार्यक्रमाला महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी उपस्थित होते. हवामान बदलाचा शेतीवर विपरीत परिणाम होत असून शेतीची उत्पादकता वाढवण्यासाठी आणि शेतकऱ्यांना समृद्ध करण्यासाठी संशोधन, नवोपक्रम आणि कुशल मनुष्यबळाची गरज असल्याचे मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सांगितले. दुसरीकडे, कोल्हापूरमध्ये आठ कोटी लिटर दूध उत्पादन होते, तर विदर्भात केवळ एक कोटी लिटर उत्पादन होत असल्याची माहिती नितीन गडकरी यांनी दिली. नागपूरमधील मदर डेअरी प्रकल्पाच्या विस्तारामुळे विदर्भातील दुग्ध व्यवसाय मजबूत होईल आणि नवीन कृषी व पशुवैद्यकीय महाविद्यालयांमुळे या भागाच्या कृषी विकासाला मोठी चालना मिळेल, असा विश्वास गडकरी यांनी व्यक्त केला.