सौदी अरेबियातील अल-मामलाह येथे उत्खननात सापडलेल्या १३०० वर्षे जुन्या मस्जिदीचे अवशेष
सौदी अरेबियामध्ये नुकत्याच झालेल्या उत्खननात एका १३०० वर्षांहून अधिक जुन्या ऐतिहासिक मस्जिदीचा शोध लागला आहे. सौदीच्या नैऋत्येकडील अल-बाहा प्रांतातील अल-अकीक गव्हर्नरेटमधील अल-मामलाह या ठिकाणी हे मोठे उत्खनन करण्यात आले. उत्खननाच्या चौथ्या टप्प्यात ही अत्यंत प्राचीन मस्जिद जमिनीखाली सुस्थितीत आढळून आली. या महत्त्वपूर्ण शोधामुळे सौदी अरेबियातील सुरुवातीच्या इस्लामी युगावर मोठा प्रकाश पडला आहे. तत्कालीन मस्जिदींच्या अनोख्या वास्तुरचनेबद्दल यातून अत्यंत रंजक माहिती नव्याने समोर आली आहे.
ग्रॅनाईट दगडांनी बांधलेली भव्य वास्तू
सौदी हेरिटेज कमिशनने या नव्याने शोधलेल्या प्राचीन वास्तूचा विशेष व्हिडिओ नुकताच शेअर केला आहे. १० बाय १६ मीटर आकाराची ही मस्जिद अतिशय सुंदर अशा ग्रॅनाईट दगडांनी बांधण्यात आली आहे. मस्जिदीच्या आग्नेय दिशेला एक चौरस आकाराचा मिनार तसेच एक आकर्षक मेहराब पाहायला मिळतो. आतील भिंतींवर जिप्सम प्लास्टरचे काही जुने अवशेष आजही अगदी स्पष्टपणे दिसून येतात. या मुख्य वास्तूला आठ सेवा कक्ष जोडलेले असून पूर्व पश्चिम तसेच दक्षिण दिशेला तीन प्रवेशद्वारे आहेत.
किबला भिंतीवर प्रेषितांसाठी प्रार्थना
या मस्जिदीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तिच्या आत तसेच बाहेर कोरलेले प्राचीन इस्लामी शिलालेख होय. मस्जिदीच्या किबला भिंतीवर तसेच बाहेरील भिंतींवर कुराणातील अनेक आयती अत्यंत सुंदररीत्या कोरल्या आहेत. किबला भिंतीवर प्रेषित मोहम्मद पैगंबर यांच्यासाठी केलेली एक खास ऐतिहासिक प्रार्थना आढळून आली आहे. 'हे खऱ्या परवरदिगारा, तमाम कायनातच्या पालनकर्त्या! मुहम्मद बिन अब्दुल्ला यांच्यावर नेक बंद्यांचे दरूद आणि सलाम असू देत, आमीन' असा या दुआचा अर्थ होतो. पुरातत्त्व विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी या दुर्मिळ शिलालेखांचे ऐतिहासिक महत्त्व अत्यंत सविस्तरपणे विशद केले आहे.
मदिना प्रांतात खलिफा उमर यांचा शिलालेख
या महत्त्वपूर्ण शोधाव्यतिरिक्त मदिना प्रांतातील अल-महद गव्हर्नरेटमध्येही जून महिन्यात एक मोठे उत्खनन झाले होते. तिथे पुरातत्वशास्त्रज्ञांनी तब्बल १७७४ ऐतिहासिक स्थळांची अत्यंत काळजीपूर्वक नोंद केली आहे. यामध्ये इस्लामचे दुसरे खलिफा उमर इब्न अल-खत्ताब यांच्या नावाचा एक अतिशय दुर्मिळ शिलालेख आढळून आला आहे. 'या जगात तसेच मृत्यूनंतरही अल्लाह उमर इब्न अल-खत्ताब यांचा रक्षक आहे' असे या दगडावर कोरलेले आहे. या दुर्मिळ शोधांमुळे सौदी अरेबियातील प्राचीन इस्लामी इतिहासाचे अनेक नवे पैलू आता उलगडत आहेत.
.jpeg)
