नुकत्याच समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात भारताने एक ऐतिहासिक कामगिरी नोंदवली आहे. स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाने (Stanford University) प्रसिद्ध केलेल्या 'ग्लोबल एआय व्हायब्रन्सी टूल २०२५' या अहवालात भारताला जगात तिसरे स्थान मिळाले आहे. केवळ एका वर्षात भारताने सातव्या स्थानावरून थेट तिसऱ्या स्थानावर झेप घेतली आहे. उद्योग, सरकार आणि संपूर्ण समाज वेगाने एआय-आधारित बदलांकडे वाटचाल करत असताना, भारताने मिळवलेले हे यश लक्षणीय आहे. 'डेटापल्स'ने (dataPULSE) प्रसिद्ध केलेल्या आलेखानुसार, तंत्रज्ञान आणि संशोधनाच्या जगात भारताची वाढती ताकद यातून स्पष्ट होते.

स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाचा हा अहवाल २०२४ सालापर्यंतच्या आकडेवारीवर आधारित आहे. यामध्ये प्रामुख्याने सात प्रमुख निकषांवर देशांची तयारी मोजली जाते. संशोधन आणि विकास (R&D), जबाबदार एआय, अर्थव्यवस्था, मनुष्यबळ (टॅलेंट), धोरण आणि प्रशासन, जनमत आणि पायाभूत सुविधा या सात स्तंभांवर हा निर्देशांक आधारलेला आहे. या साधनाद्वारे जगातील ३६ देशांची क्रमवारी निश्चित करण्यात आली आहे. काही निवडक निर्देशकांसाठी ही आकडेवारी ६७ देशांपर्यंत विस्तारली आहे. या सर्व निकषांवर भारताने चमकदार कामगिरी करत आपले वर्चस्व सिद्ध केले आहे.

या जागतिक क्रमवारीत अमेरिका ७८.६ गुणांसह पहिल्या क्रमांकावर निर्विवादपणे उभी आहे. त्यानंतर ३६.९ गुणांसह चीन दुसऱ्या स्थानावर आहे. भारताने २१.६ गुण मिळवत थेट तिसरे स्थान गाठले आहे. भारताने या शर्यतीत दक्षिण कोरिया (१७.२ गुण) आणि ब्रिटन (१६.६ गुण) यांसारख्या प्रगत देशांना मागे टाकले आहे. सिंगापूर (१६.४), स्पेन (१६.३), संयुक्त अरब अमिराती (१६.०६), जपान (१६.०४) आणि कॅनडा (१५.५६) हे देशही आता भारताच्या मागे राहिले आहेत. ब्रिटननेही सहाव्या स्थानावरून पाचव्या स्थानावर प्रगती केली आहे. अहवालानुसार, भारत आणि ब्रिटन या दोन्ही देशांनी जागतिक एआय इकोसिस्टममध्ये आपले स्थान मजबूत करण्यासाठी नुकतेच अनेक महत्त्वपूर्ण उपक्रम हाती घेतले आहेत. भारताने 'इनोव्हेशन इंडेक्स' आणि आर्थिक स्पर्धात्मकतेमध्ये सर्वाधिक उत्तम गुण मिळवले आहेत.

या यादीत अमेरिकेचे वर्चस्व स्पष्टपणे दिसून येते. अमेरिकेने बहुतांश निकषांमध्ये अव्वल स्थान पटकावले आहे. मनुष्यबळ आणि जनमत या दोन निकषांचा अपवाद वगळता अमेरिका सर्वच आघाड्यांवर आघाडीवर आहे. संशोधन, विकास, अर्थव्यवस्था आणि पायाभूत सुविधा यांमध्ये अमेरिकेची ताकद विशेषत्वाने एकवटलेली आहे. २०२४ मध्ये बाजारात आलेले 'जेमिनी २.० प्रो' (Gemini 2.0 Pro), 'ओ१' (o1) आणि 'लामा ३.१' (Llama 3.1) यांसारखे प्रगत आणि आघाडीचे एआय मॉडेल्स अमेरिकन कंपन्यांनीच विकसित केले आहेत. असे असले तरी, भारताने अल्पावधीत गाठलेला टप्पा संपूर्ण जगासाठी एका नव्या बदलाची नांदी ठरत आहे.

भारताच्या या यशामागे येथील कुशल इंजिनिअर्सची वाढती संख्या आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील भक्कम पाया यांचा महत्त्वाचा वाटा आहे. देशात नवीन डेटा सेंटर्स, एआय संशोधन केंद्रे आणि नवनवीन स्टार्टअप्स वेगाने उभे राहत आहेत. शेती, आरोग्य सेवा, शिक्षण आणि प्रशासन अशा सर्वच क्षेत्रांमध्ये आज भारताने एआयचा प्रभावी वापर सुरू केला आहे. जागतिक गुंतवणूकदार आता भारतीय एआय बाजारपेठेकडे आशेने पाहत आहेत. येत्या काळात भारत अमेरिका आणि चीनला अधिक प्रबळ आव्हान देईल, असा ठाम विश्वास तंत्रज्ञान क्षेत्रातील तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत. ही केवळ एका वर्षातील प्रगती नसून, भारतीय तंत्रज्ञान क्षेत्रातील एका नव्या आणि सोनेरी पर्वाचा आरंभ आहे.