मॉस्को (रशिया)

भारताचे परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर सध्या रशियाच्या दोन दिवसीय दौऱ्यावर असून त्यांनी सोमवारी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतीन यांची मॉस्कोमध्ये महत्त्वपूर्ण भेट घेतली. पश्चिम आशियामध्ये सध्या सुरू असलेल्या अस्थिरतेच्या आणि तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, रशियाकडून भारताला होणारा ऊर्जा (Energy) आणि खतांचा (Fertilizers) पुरवठा कोणत्याही अडथळ्याविना अखंडितपणे सुरू राहील, असे आश्वासन राष्ट्राध्यक्ष पुतीन यांनी या भेटीत भारताला दिले आहे.

भारतीय शेतकरी आणि कृषी क्षेत्रासाठी मोठा दिलासा

या बैठकीत बोलताना पुतीन म्हणाले, "भारतीय शेतकरी आणि कृषी क्षेत्राच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आम्ही सर्वतोपरी प्रयत्न करत आहोत. या पुरवठ्यात वाढ करत असून भविष्यातही हे सहकार्य असेच सुरू ठेवण्यासाठी आम्ही पूर्णपणे तयार आहोत." रशियाच्या या आश्वासनामुळे भारतातील खतटंचाईची चिंता दूर होण्यास मोठी मदत होणार आहे.

पुतीन यांचा आगामी भारत दौरा आणि मोदींचा खास संदेश

परराष्ट्र मंत्री जयशंकर यांनी या भेटीदरम्यान पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्याकडून एक विशेष वैयक्तिक संदेश पुतीन यांच्याकडे सुपूर्द केला. येत्या १२ आणि १३ सप्टेंबरला नवी दिल्लीत 'ब्रिक्स' (BRICS) नेत्यांची शिखर परिषद पार पडणार असून त्यासाठी पुतीन भारतात येण्याची दाट शक्यता आहे. जयशंकर यांनी सांगितले की, पंतप्रधान मोदी शांघाय सहकार्य संघटनेच्या (SCO) परिषदेत आणि त्यानंतर ब्रिक्स परिषदेसाठी भारतात पुतीन यांचे स्वागत करण्यास अत्यंत उत्सुक आहेत.

व्यापार चार पटीने वाढला, पण 'व्यापार तुटीची' चिंता कायम

पुतीन यांच्या भेटीपूर्वी, जयशंकर यांनी रशियाचे प्रथम उपपंतप्रधान डेनिस मंटुरोव्ह यांच्यासोबत भारत-रशिया आंतरशासकीय आयोगाच्या (IRIGC-TEC) २७ व्या बैठकीचे सह-अध्यक्षपद भूषवले.

यावेळी जयशंकर यांनी एक अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा उपस्थित केला. त्यांनी स्पष्ट केले की, गेल्या पाच वर्षांत दोन्ही देशांमधील व्यापार चार पटीने वाढून तो २०२१-२२ मधील १३ अब्ज डॉलर्सवरून २०२५-२६ मध्ये जवळपास ६० अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचला आहे. पण याचबरोबर, भारताची व्यापार तूट (Trade Imbalance) ६.६ अब्ज डॉलर्सवरून थेट ५० अब्ज डॉलर्सच्या पुढे गेली आहे, यावर त्यांनी गंभीर चिंता व्यक्त केली.

"ही वाढती व्यापार तूट भरून काढणे ही आज आमची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे," असे जयशंकर यांनी ठणकावून सांगितले. बाजारातील प्रवेश सोपा करणे, टॅरिफमधील अडथळे दूर करणे, पेमेंट सिस्टीम मजबूत करणे आणि व्यावसायिक संबंध वाढवणे यावर दोन्ही देशांनी लक्ष केंद्रित केले पाहिजे, असे ते म्हणाले.

२०३० पर्यंत १०० अब्ज डॉलर्सचे लक्ष्य

गुंतागुंतीच्या आंतरराष्ट्रीय परिस्थितीतही भारत आणि रशियाची भागीदारी सातत्याने मजबूत राहिली आहे. दोन्ही देशांनी आता उद्योग आणि व्यवसायांना प्रोत्साहन देऊन २०३० पर्यंत आपला द्विपक्षीय व्यापार १०० अब्ज डॉलर्सपर्यंत नेण्याचे मोठे उद्दिष्ट ठेवले आहे.

जागतिक राजकारणात कितीही उलथापालथ होत असली तरी रशिया भारताच्या पाठीशी खंबीरपणे उभा असल्याचे पुतीन यांनी स्पष्ट केले आहे. त्याचवेळी, भारतानेही आपल्या अर्थव्यवस्थेच्या फायद्यासाठी रशियाला 'व्यापार तूट' कमी करण्याच्या दृष्टीने योग्य ती पावले उचलण्याचे स्पष्ट संकेत दिले आहेत.