नवीन आर्थिक वर्ष म्हणजेच १ एप्रिल २०२६ पासून डिजिटल पेमेंटच्या जगात काही अत्यंत महत्त्वाचे बदल होणार आहेत. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (आरबीआय) ऑनलाईन फसवणूक रोखण्यासाठी आणि डिजिटल व्यवहार अधिक सुरक्षित करण्यासाठी काही नवीन नियम लागू करण्याचा निर्णय घेतला आहे. जर तुम्ही गुगल पे, फोन पे किंवा पेटीएम यांसारखी 'युपीआय' (UPI) अॅप्स वापरत असाल, तर हे बदल तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.
आरबीआयच्या नवीन नियमांनुसार, जे युपीआय आयडी गेल्या एक वर्षापासून वापरात नाहीत, ते १ एप्रिलपासून बंद केले जाऊ शकतात. सायबर गुन्हेगार अनेकदा अशा जुन्या आणि पडून असलेल्या आयडींचा वापर करून फसवणूक करतात. त्यामुळेच हे 'इनअॅक्टिव्ह' आयडी हटवण्याचे आदेश आरबीआयने बँकांना आणि पेमेंट अॅप्सना दिले आहेत.
दुसरा मोठा बदल 'ऑटो-डेबिट' सुविधेशी संबंधित आहे. जर तुम्ही विविध अॅप्सची सबस्क्रिप्शन (उदा. नेटफ्लिक्स, डिस्ने हॉटस्टार) घेतली असतील, तर आता १५,००० रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या ऑटो-डेबिट व्यवहारांसाठी 'अतिरिक्त फॅक्टर ऑथेंटिकेशन' (AFA) अनिवार्य करण्यात आले आहे. म्हणजेच मोठ्या रकमेचे पैसे तुमच्या खात्यातून आपोआप कापले जाण्यापूर्वी तुम्हाला बँकेकडून एक 'ओटीपी' (OTP) येईल आणि तुमच्या संमतीशिवाय हे पैसे कापले जाणार नाहीत.
याशिवाय, आरबीआयने डिजिटल पेमेंट अॅप्सना आपली सुरक्षा प्रणाली अधिक कडक करण्यास सांगितले आहे. आता नवीन युपीआय आयडी तयार करताना किंवा मोबाईल नंबर बदलताना २४ तासांचा 'कुलिंग ऑफ' कालावधी लागू केला जाऊ शकतो. या काळात तुम्ही मोठे आर्थिक व्यवहार करू शकणार नाही, जेणेकरून जर कोणी तुमचे खाते हॅक करण्याचा प्रयत्न केला तर तुम्हाला त्याबाबत सावध होता येईल.
आरबीआयने बँकांना असेही निर्देश दिले आहेत की, त्यांनी ग्राहकांना त्यांच्या डिजिटल व्यवहारांच्या मर्यादा स्वतःहून सेट करण्याची सुविधा द्यावी. ग्राहक आता त्यांच्या गरजेनुसार दररोजच्या खर्चाची मर्यादा ठरवू शकतील, ज्यामुळे फसवणूक झाली तरी मोठी रक्कम वाचवता येईल. १ एप्रिलपासून होणारे हे बदल डिजिटल इंडियाच्या प्रवासात सुरक्षिततेचा एक नवा अध्याय ठरणार आहेत.
.jpeg)
