देबकिशोर चक्रवर्ती
पश्चिम बंगालमधील मुर्शिदाबाद जिल्ह्यातले सालार हे एक अगदी छोटेसे शहर. गजबजलेली बाजारपेठ, ओळखीचे चेहरे आणि सामान्य माणसांचे साधेसुधे आयुष्य... याच साधेपणात एका अद्भूत स्वप्नाने गुपचूप आकार घेतला. आकाशाकडे पाहत सुरू झालेला हा प्रवास शेवटी थेट भारतीय अवकाश संशोधन संस्थेच्या (इस्रो) उंबरठ्यापर्यंत जाऊन पोहोचला.
मुर्शिदाबादच्या या सालार गावात राहणाऱ्या मोहम्मद ममताजुल हसनची ही गोष्ट फक्त एका सरकारी नोकरीपुरती मर्यादित नाही. एका सामान्य कुटुंबातील मुलाने असामान्य ध्येय कसे गाठले, याची ही प्रेरणादायी कथा आहे. आई-वडिलांचे मूक त्याग, पुन्हा पुन्हा केलेले प्रयत्न आणि एका छोट्या शहरात राहूनही मोठी स्वप्ने पाहण्याचे दाखवलेले धाडस म्हणजे ममताजुलचा हा प्रवास!
'द इंडियन एक्सप्रेस'च्या २७ मे २०२५ च्या एका वृत्तानुसार, ममताजुल हसनची इस्रोमध्ये अवकाश अभियंता (Space Engineer) म्हणून निवड झाली आहे. ५ मे रोजी त्याला हे नियुक्तीपत्र मिळाले. ही बातमी गावात समजताच त्याचे कुटुंब आणि संपूर्ण सालार गावातील लोकांनी एकत्र येत मोठा आनंदोत्सव साजरा केला. नियुक्तीपत्र म्हणजे कागदाचे काही तुकडे असतील, पण त्या पानांमध्ये वर्षानुवर्षांची कठोर मेहनत, लांब प्रतीक्षा आणि अनंत स्वप्ने सामावलेली होती.
ममताजुलचे वडील मोहम्मद असगर अली सालार येथील रजिस्ट्री ऑफिसमध्ये नक्कल काढण्याचे (Copyist) काम करतात, तर आई एका शाळेत निम-शिक्षक आहे. घरात कसलाही गडगंज पैसा किंवा मोठा हुद्दा नव्हता. अत्यंत तुटपुंज्या उत्पन्नात चालणारे हे एक साधे कुटुंब. असे असतानाही त्यांनी आपल्या मुलाला नेहमी मोठी स्वप्ने पाहण्याचे बळ दिले.
ममताजुलला लहानपणापासूनच अभ्यासाची प्रचंड आवड होती. मुलाच्या या यशाची बातमी समजताच वडिलांच्या डोळ्यातून अश्रू अनावर झाले. ही बातमी ऐकून मन भरून आल्याचे त्यांनी सांगितले. मुलाला पाठबळ देण्यासाठी या कुटुंबाने आपल्या तुटपुंज्या ताकदीत सर्वकाही पणाला लावले होते.
ते अश्रू फक्त आनंदाचे नव्हते; तर त्यात मुलाचे बालपण, अभ्यासाच्या टेबलावर काढलेले शेकडो तास, परीक्षेपूर्वीची घालमेल, भविष्याची काळजी आणि शेवटी ज्या यशाची ते वाट पाहत होते, तो क्षण आल्याची एक तीव्र जाणीव होती. हातात इस्रोचे नियुक्तीपत्र असलेल्या मुलाला पाहण्यापेक्षा एका बापासाठी दुसरा मोठा आनंद कोणता असू शकतो?
सातत्यातून मिळालेले यश
ममताजुलला हे यश एका रात्रीत मिळालेले नाही. सुरुवातीला एका खाजगी कंपनीत काम करत करत तो सरकारी भरती परीक्षांची तयारी करत होता. त्याने अनेक परीक्षा दिल्या, वारंवार प्रयत्न केले आणि योग्य संधीची वाट पाहिली. शेवटी ती संधी इस्रोच्या रूपाने चालून आली. म्हणूनच त्याची ही कथा खूप महत्त्वाची ठरते. जेव्हा आपण कोणाच्या यशाबद्दल ऐकतो, तेव्हा आपण फक्त शेवटचा प्रसंग पाहदेवकिशोर चक्रवर्ती
मुरशिदाबादमधील सालार हे एक छोटेसे शहर. गजबजलेली बाजारपेठ, ओळखीचे चेहरे अन् सामान्य माणसांचे रोजचे साधे आयुष्य... पण याच साधेपणात एका अथांग स्वप्नाने अगदी शांतपणे आकार घेतला. आकाशाकडे पाहत सुरू झालेला हा प्रवास शेवटी थेट भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेच्या (ISRO) दारापर्यंत पोहोचला.
म्हणूनच सालारच्या मोहम्मद ममताजुल हसनची ही गोष्ट केवळ एक नोकरी मिळवण्यापुरती मर्यादित नाही. एका सामान्य कुटुंबातील मुलाने असामान्य यश मिळवण्याची ही यशोगाथा आहे. आई-वडिलांचे अथांग त्याग, वारंवार केलेले प्रयत्न अन् सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे एका छोट्या शहरात राहूनही खूप मोठे स्वप्न पाहण्याची दाखवलेली हिंमत, याचा हा रंजक प्रवास आहे.
द इंडियन एक्सप्रेसने २७ मे २०२५ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या अहवालानुसार, ममताजुल हसनची इस्रोमध्ये स्पेस इंजिनिअर म्हणून निवड झाली आहे. त्याला ५ मे रोजी नियुक्तीपत्र मिळाल्याचे या अहवालात नमूद केले होते. ही बातमी वाऱ्यासारखी पसरताच त्याचे कुटुंब अन् संपूर्ण सालार शहर आनंदाने न्हाऊन निघाले. नियुक्तीपत्र म्हणजे कागदाचे काही तुकडे असतील, पण त्या पानांमध्ये वर्षानुवर्षांचे कष्ट, वाट पाहणे अन् स्वप्नांचा प्रवास दडलेला होता.
ममताजुलचे वडील मोहम्मद असगर अली सालार येथील रजिस्ट्री ऑफिसमध्ये कॉपीइस्ट म्हणून काम करतात. त्याची आई एका शाळेत पारा-टीचर आहे. ते काही मोठे उद्योगपती किंवा उच्चपदस्थ अधिकारी नाहीत. अगदी माफक उत्पन्न असणारे हे साधे कुटुंब! तरीही त्यांनी आपल्या मुलाला नेहमीच मोठी स्वप्ने पाहण्याचे बळ दिले.
ममताजुलला लहानपणापासूनच अभ्यासाची आवड होती. मुलाच्या यशाची बातमी कळताच त्याच्या वडिलांचे अश्रू अनावर झाले. ही बातमी ऐकून मन भरून आल्याचे त्यांनी सांगितले. मुलाला पाठबळ देण्यासाठी या कुटुंबाने आपल्या तुटपुंज्या ताकदीनुसार जे काही करता येईल ते सर्व केले होते.
ते अश्रू फक्त आनंदाचे नव्हते, तर त्यात मुलाचे बालपण, अभ्यासाच्या टेबलावर घालवलेले तास, परीक्षेची धाकधूक, भविष्याची काळजी अन् शेवटी कित्येक वर्षांच्या प्रतीक्षेनंतर मिळालेले हे यश, या सगळ्या आठवणी दाटून आल्या होत्या. आपल्या हातात इस्रोचे नियुक्तीपत्र धरून मुलगा उभा होता. एका बापासाठी यापेक्षा मोठा आनंद कोणता असू शकतो?
चिकाटीतून साकारलेले सुवर्णयश
ममताजुलला हे यश एका रात्रीत मिळालेले नाही. सरकारी भरती परीक्षांची तयारी करत असताना तो सुरुवातीला एका खाजगी कंपनीत काम करत होता. त्याने अनेक परीक्षा दिल्या, पुन्हा पुन्हा प्रयत्न केले अन् योग्य संधीची वाट पाहिली. शेवटी इस्रोमधील ती सुवर्णसंधी त्याच्या दारी चालून आली.
त्याच्या या प्रवासाला एक वेगळे महत्त्व आहे. आपण जेव्हा कोणाचे यश पाहतो, तेव्हा आपण फक्त शेवटचा प्रसंग पाहतो: हातातील नियुक्तीपत्र, घरापुढील उत्सव अन् कुटुंबाचे हसरे चेहरे. पण त्यामागे असलेला मोठा खडतर प्रवास आपल्याला दिसत नाही: अभ्यासासाठी पहाटे लवकर उठणे, उशिरापर्यंत जागरण करणे, एकामागून एक परीक्षा देणे, निकालाची वाट पाहणे अन् अनिश्चिततेत दिवस काढणे!
ममताजुलच्या प्रवासातही या न दिसणाऱ्या संघर्षाचा मोठा वाटा होता. आपल्या या यशाबद्दल बोलताना ममताजुल म्हणाला की, आपण कधी या टप्प्यापर्यंत पोहोचू असा विचारही केला नव्हता. नियुक्तीपत्र मिळाल्यानंतर मनात काय भावना होत्या, हे शब्दांत सांगणे त्याला कठीण जात होते.
पण त्याचा एका गोष्टीवर ठाम विश्वास आहे: कष्टाला कोणताही पर्याय नाही! जर ध्येयावर लक्ष केंद्रित करून सातत्याने काम केले, तर यश नक्कीच मिळते. हे शब्द ऐकायला साधे वाटतात, पण स्वतःच्या अनुभवातून जेव्हा ते बाहेर पडतात, तेव्हा त्यांना एक वेगळाच अर्थ प्राप्त होतो.
फक्त स्वप्न पाहून चालत नाही, तर त्या स्वप्नाला रोजच्या मेहनतीत उतरवावे लागते. अन् ही मेहनत जेव्हा फळाला येते, तेव्हा डोळ्यात अश्रू येणे स्वाभाविकच आहे. ममताजुलनेही सांगितले की त्या क्षणी त्याला स्वतःचे अश्रू रोखता आले नाहीत.
नव्या पिढीला प्रेरणा देणारे यश
आपल्या मुलाला नोकरी मिळणे हा कोणत्याही कुटुंबासाठी आनंदाचा क्षण असतो. पण इस्रोसारख्या प्रतिष्ठित संस्थेत संधी मिळाल्यामुळे हा आनंद संपूर्ण शहराचा झाला आहे. सालारचे लोक आता ममताजुलकडे आपल्याच घरातला मुलगा म्हणून पाहतात. छोट्या शहरांतून समोर येणाऱ्या अशा यशोगाथांमध्ये एक वेगळेच सामर्थ्य असते. एका व्यक्तीचे हे यश इतर शेकडो तरुणांना स्वप्न पाहण्याचे धैर्य देते.
आता तिथला एखादा शाळकरी विद्यार्थी विज्ञानाचा अभ्यास अधिक आवडीने करेल. एखादा बाप आर्थिक मर्यादा असूनही मुलाचे शिक्षण सुरू ठेवण्याचा निर्णय घेईल. एखादी आई आपल्या मुलीला सांगेल, "तूसुद्धा हे करून दाखवू शकतेस!" अन् एखादा तरुण मनातल्या मनात शांतपणे विचार करेल, "जर ममताजुल सालारमधून इस्रोपर्यंत पोहोचू शकतो, तर मीसुद्धा नक्कीच प्रयत्न करू शकतो!"
बऱ्याचदा आपण असा गैरसमज करून घेतो की मोठी स्वप्ने पाहण्यासाठी मोठी शहरे, चकचकीत सुविधा किंवा ओळखी लागतात. ममताजुलच्या गोष्टीने या समजाला पूर्णपणे छेद दिला आहे. त्याने दाखवून दिले की शहराचे आकारमान तुमच्या स्वप्नांचे आकारमान ठरवू शकत नाही!
मुरशिदाबादमधील सालारसारख्या छोट्या भागातील मुलगाही अंतराळाचे स्वप्न पाहू शकतो, कठीण परीक्षांमध्ये उतरू शकतो, अपयशानंतर पुन्हा उभा राहू शकतो अन् शेवटी हातात इस्रोचे नियुक्तीपत्र घेऊ शकतो.
अर्थात, हा प्रवास सोपा नाही. दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांना संधी अन् पायाभूत सुविधा मिळण्यात अनेक अडचणी येतात. त्यामुळे ममताजुलच्या या यशाकडे फक्त त्याची वैयक्तिक बुद्धिमत्ता म्हणून पाहिले जाऊ शकत नाही. तर कौटुंबिक पाठबळ, शिक्षण, चिकाटी अन् मिळालेल्या संधीचे सोने करण्याची क्षमता यांचा हा सुंदर मेळ आहे.
सालार ते भारताचा अंतराळ प्रवास
भारताचा अंतराळ कार्यक्रम जसजसा विस्तारत आहे, तसतशी देशाला नव्या पिढीतील शास्त्रज्ञ आणि अभियंत्यांची गरज आहे. इस्रोच्या विविध मोहिमांमध्ये एकत्र काम करणाऱ्या शास्त्रज्ञांनी अन् अभियंत्यांनी अंतराळ तंत्रज्ञानात भारताची ताकद जगाला दाखवून दिली आहे.
मुरशिदाबादच्या सालारचा हा ममताजुल हसन आता त्या अथांग प्रवासाचा एक महत्त्वाचा भाग बनणार आहे. त्याच्यावर कोणत्या जबाबदाऱ्या असतील, तो कोणत्या प्रोजेक्ट्सवर काम करेल अन् त्याचा हा व्यावसायिक प्रवास किती दूर जाईल, या प्रश्नांची उत्तरे येणारा काळच देईल. पण त्याच्या आयुष्याचा एक सुंदर अध्याय आधीच लिहिला गेला आहे.
एका सामान्य कुटुंबातील या मुलाने दाखवून दिले आहे की, स्वप्नांना कोणत्याही भौगोलिक सीमा नसतात. ममताजुलला इस्रोचे नियुक्तीपत्र मिळाले आहे, पण एका अर्थाने त्याचा नवा प्रवास इथूनच सुरू होत आहे. ज्या घरात बसून त्याने कधीकाळी आपल्या भविष्याची स्वप्ने पाहिली होती, तिथून निघून तो आता भारताच्या अंतराळ संशोधनाच्या अथांग जगात पाऊल ठेवण्यासाठी सज्ज झाला आहे. त्याच्या पाठीशी आई-वडिलांचे आशीर्वाद अन् सालारच्या लोकांचे प्रेम आहे.
समोर संपूर्ण मोकळे आकाश आहे
आपला मुलगा एकदा पायावर उभा राहिला की त्याने आपल्या मूळ गावातील लोकांसाठी काहीतरी करावे, अशी आशा त्याच्या वडिलांनी व्यक्त केली आहे. कदाचित ममताजुलच्या या गोष्टीचा हाच सर्वात सुंदर भाग आहे. यशाला खरा अर्थ तेव्हाच प्राप्त होतो, जेव्हा ते फक्त एका व्यक्तीचे आयुष्य बदलत नाही, तर इतरांनाही नवी स्वप्ने पाहायला शिकवते.
सालारने त्याला मुळे दिली. आई-वडिलांनी धैर्य दिले. कष्टाने रस्ता दाखवला. अन् आता तोच प्रवास त्याला इस्रोच्या आकाशाकडे घेऊन गेला आहे. म्हणूनच मोहम्मद ममताजुल हसनची ही गोष्ट केवळ एका तरुणाच्या यशाची कहाणी नाही. तर बंगालच्या कानाकोपऱ्यात राहणाऱ्या अशा हजारो तरुणांच्या स्वप्नांचे ते प्रतिनिधित्व करते, ज्यांचा आजही विश्वास आहे की आकाश जरी दूर असले, तरी तिथपर्यंत पोहोचणारा प्रवास मात्र जमिनीवरूनच सुरू होतो. सालारच्या या मातीतून ममताजुल हसनने आता अंतराळाच्या अथांग विश्वाकडे आपली उडी घेतली आहे.
.jpeg)
