नवी दिल्ली

मध्य प्रदेशातल्या एका प्रदूषित नदीला एकट्याने स्वच्छ करायला २१ वर्षीय विद्यार्थी सुरेंद्र सिंग चौधरी याने मोहीम सुरू केली. या मोहिमेकडे जागतिक पर्यावरण संस्थांचं लक्ष वेधलं जाईल आणि सरकारलाही कारवाई करावी लागेल, याची त्याला अजिबात कल्पना नव्हती. मध्य प्रदेशातल्या राजगड जिल्ह्यातल्या ब्यावरा इथला हा तरुण बी.एस्सी.चा विद्यार्थी आहे. त्याने प्रदूषित अजनार नदी स्वच्छ करायला एकट्याच्या जिवावर मोहीम सुरू केली. स्वतःचे पैसे खर्च करून नदीतला प्लास्टिक आणि कचरा काढायला त्याला अनेक महिने लागले. या कठीण कामात त्याच्या हातांना इन्फेक्शन झालं. तरीही त्याने आपलं काम सतत सुरूच ठेवलं. तो इंटरनेटवर 'बिट्टू तबाही' या नावाने सर्वत्र ओळखला जातो.

चौधरी याच्या अथक प्रयत्नांची माहिती देणाऱ्या 'एक्स' (X) वरच्या पोस्टला स्लॅटने उत्तर दिलं. या पोस्टमध्ये त्याचं वर्णन "२० वर्षांचा एक भारतीय तरुण" असं करण्यात आलं होतं. हा तरुण अनेक महिन्यांपासून प्रदूषित नदी एकट्याने स्वच्छ करत होता. या पोस्टमध्ये नदीच्या स्वच्छतेआधीची आणि नंतरची काही चित्रंही समाविष्ट होती. अनेक महिने एकट्याने प्रदूषित अजनार नदी स्वच्छ केल्यानंतर सुरेंद्र सिंग चौधरी याच्या कामाकडे डच सीईओ बोयन स्लॅट यांचं लक्ष वेधलं गेलं. नेदरलँड्स इथल्या 'ओशन क्लीनअप'च्या संस्थापकाने दिलेल्या निमंत्रणाने एका स्थानिक प्रयत्नाला जागतिक पातळीवर संधी मिळवून दिलीय.

Dutch founder Boyan Slat has offered 20-year-old Bittu Tabahi a job and a possible move to the Netherlands after his viral Ajnar River cleanup videos. The Ocean Cleanup CEO replied “Come work for us” to posts showing the Madhya Pradesh student’s months-long solo fight against… pic.twitter.com/uH5dzm72vN

— Queen 👸 (@PKMB_PKMB) September 5, 2026

बोयन स्लॅट १६ वर्षांचा असताना स्कूबा डायव्हिंगसाठी गेला होता. तिथे त्याला माशांपेक्षा प्लास्टिकच्या पिशव्याच जास्त दिसल्या. या भयानक दृश्यामुळे केवळ निराश होण्याऐवजी त्याने त्यावर योग्य उपाय शोधायला सुरुवात केली. हा कचरा खऱ्या अर्थाने स्वच्छ करण्याचा कोणताही मार्ग उपलब्ध आहे का, याचा तो गंभीरपणे विचार करू लागला. शाळेच्या एका प्रकल्पासाठी त्याने समुद्रातल्या प्लास्टिकवर संशोधन करायला सुरुवात केली. त्यानंतर त्याने ही कल्पना खूप पुढे नेली.

स्लॅटने नंतर एरोस्पेस इंजिनीअरिंगचा कठीण अभ्यास सुरू केला. पण त्याने विद्यापीठातलं शिक्षण अर्धवट सोडलं आणि २०१३ मध्ये 'द ओशन क्लीनअप' या संस्थेची स्थापना केली. समुद्रातून मोठ्या प्रमाणावर प्लास्टिक काढू शकणारं आधुनिक तंत्रज्ञान त्यांनी विकसित केलं. या तंत्रज्ञानाच्या सुरुवातीच्या आवृत्त्यांनी पूर्णपणे अचूक काम केलं नाही. आज 'द ओशन क्लीनअप'कडे प्रगत यंत्रणा आहेत. या यंत्रणा 'ग्रेट पॅसिफिक गार्बेज पॅच'मधून प्लास्टिक वेगाने बाहेर काढताहेत. तसंच नदीतला कचरा समुद्रात पोहोचण्यापूर्वीच योग्य पद्धतीने अडवण्याचं कामही या यंत्रणा करताहेत.

२०२६ सालापर्यंत संस्थेने आपल्या मोहिमेतून लाखो किलोग्रॅम कचरा यशस्वीपणे हटवलाय, अशी माहिती दिली. पाण्यात जास्त प्रमाणात प्लास्टिक पाहणाऱ्या एका किशोरवयीन मुलाकडून या महान कार्याची सुरुवात झाली होती.

बिट्टू तबाही प्लास्टिक कचरा, शेवाळ आणि साचलेली इतर घाण काढून नदी पूर्णपणे स्वच्छ करायला स्वतंत्रपणे काम करत होता. त्याच्या अथक प्रयत्नांचे अनेक व्हिडिओ सोशल मीडियावर वेगाने व्हायरल झाले. यातून त्याच्या कामाकडे सर्वांचं वेगाने लक्ष वेधलं गेलं.

सुरेंद्रने २६ जानेवारी २०२६ रोजी ही मोहीम सुरू केली. एका स्थानिक मंदिराजवळचा कचरा स्वच्छ करताना त्याने पायांच्या इन्फेक्शनसारख्या आरोग्यविषयक धोक्यांचा सामना केला. तिथे त्याचा अनेक भयानक सापांशीही सामना झाला. साचलेला जुना कचरा आणि पॉलिथिन काढायला स्थानिक नगरपालिकेनेही त्याच्या मोहिमेला भक्कम पाठिंबा दिला. त्यांनी त्याला जेसीबी आणि पोकलेन मशिन्स वेळेवर उपलब्ध करून दिल्या.

तबाहीच्या प्रयत्नांवर ब्यावरा नगरपालिकेचे उपअभियंता रुपेश कुमार नेताम यांनी प्रतिक्रिया दिली. "ब्यावरा इथली अजनार नदी नियमितपणे स्वच्छ करणारा बिट्टू (खरं नाव: सुरेंद्र सिंग चौधरी) नावाचा तरुण आहे. या प्रयत्नासाठी नगरपालिकाही त्याला पाठिंबा देते," असं ते म्हणाले. पाच नाले ब्यावरा नदीत आपलं घाण पाणी सोडतात, अशी माहिती त्यांनी दिली. हे दूषित सांडपाणी थांबवायला सरकारने सुमारे १४.७७ कोटी रुपये खर्चून एसटीपी (सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प) बांधण्याचा प्रस्ताव तयार केलाय. त्याच्या या महान कार्याकडे अनेक आघाडीच्या नेत्यांचंही लक्ष वेधलं गेलंय.