लंडन 

ब्रिटनच्या वसाहतकाळात पूर्वोत्तर भारतातील नागा समुदायाकडून नेण्यात आलेले ३९ मानवी अवशेष ऑक्सफर्ड विद्यापीठाचे पिट रिव्हर्स संग्रहालय त्यांच्या मूळ मायदेशी परत करणार आहे. 'फोरम फॉर नागा रिकॉन्सिलिएशन' (FNR) या संस्थेने केलेल्या पुनरुत्थानाच्या (restitution) विनंतीला विद्यापीठाने मंजुरी दिल्यानंतर ही ऐतिहासिक घोषणा करण्यात आली आहे. हे अवशेष त्यांच्या मातृभूमीपासून खूप लांब राहिले होते, असे संग्रहालय संचालकांनी स्पष्ट केले आहे.

विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस ब्रिटीश वसाहतवादी प्रशासकांनी हे मानवी अवशेष गोळा केले होते आणि त्यातील काही अवशेष २०२५ पर्यंत सार्वजनिक प्रदर्शनातही ठेवण्यात आले होते. नागा समुदायासाठी हे अवशेष परत मिळणे म्हणजे केवळ हाडे किंवा पूर्वजांचे अवशेष नसून, तो आपल्या संस्कृतीच्या आणि स्मृतींच्या पुनरागमनाचा प्रवास आहे, अशी भावना नागा संघटनांनी व्यक्त केली आहे. संग्रहालयाने एकूण ४० अवशेषांची मागणी प्राप्त केली होती, त्यापैकी ३९ अवशेषांच्या परतीला ऑक्सफर्ड विद्यापीठाने मंजुरी दिली असून एका नमुन्याची कागदपत्रे अस्पष्ट असल्याने त्यावर फेरविचार सुरू आहे.

आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील ऐतिहासिक पुनरुत्थान चळवळ

पाश्चात्य संस्थांनी वसाहतकाळात ताब्यात घेतलेले सांस्कृतिक अवशेष आणि मानवी अवशेष त्यांच्या मूळ देशात परत करण्याच्या जागतिक मोहिमेचाच हा एक भाग आहे. यापूर्वी २०२२ मध्ये लंडनच्या हॉर्निमान संग्रहालयाने नायजेरियाला ७२ कलाकृती परत केल्या होत्या, तर एडिनबर्ग विद्यापीठाने या वर्षी काही मानवी कवटी मूळ अमेरिकन गटाला सुपूर्द केल्या होत्या. ऑक्सफर्ड विद्यापीठ आता नागा समुदायासोबत प्रत्यक्ष हस्तांतरण सोहळ्याच्या तारखेबाबत जवळून काम करत आहे.