ओनिका माहेश्वरी

श्रीनगरची झैनब बिलाल ही पूर्णपणे दृष्टिहीन आहे. पण तिच्यातील अफाट धाडस, मेहनत आणि आत्मविश्वासाला कोणतीही सीमा नाही. तिने आज समाजासमोर एक अशी प्रेरणादायी मिसाल उभी केली आहे, ज्यामुळे केवळ काश्मीरमधीलच नव्हे, तर देशभरातील विद्यार्थ्यांच्या आशा पल्लवित झाल्या आहेत.

केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (सीबीएसई) घेतलेल्या दहावीच्या बोर्ड परीक्षेचा निकाल बुधवारी जाहीर झाला. यात झैनबने परिस्थितीला हिमतीने सामोरे जात अत्यंत असामान्य यश मिळवले. या गुणवंत विद्यार्थ्यांच्या यादीत तिचे नाव झळकले आहे.

झैनबने ५०० पैकी ४७५ गुण मिळवत ९५ टक्क्यांचा शानदार टप्पा गाठला आहे. विशेष म्हणजे संगणकशास्त्र (Computer Science) या विषयात तिने १०० पैकी १०० गुण मिळवले आहेत. यावरून तिची या विषयातील आवड आणि प्रतिभा किती सखोल आहे, हे स्पष्ट होते.

तिच्या या यशाची सर्वात खास आणि कौतुकास्पद बाब म्हणजे, तिने ही परीक्षा कोणत्याही 'स्क्राइब' म्हणजे लेखकाची मदत न घेता दिली आहे. तिने स्वतः लॅपटॉपचा वापर करून सर्व पेपर सोडवले.

दृष्टिहीन विद्यार्थ्यांसाठी तिने आत्मनिर्भरतेचा एक नवा मार्गच खुला केला आहे. स्वतःच्या हिमतीवर लॅपटॉपवरून सीबीएसईची परीक्षा देणारी आणि घवघवीत यश मिळवणारी ती पहिली दृष्टिहीन विद्यार्थिनी ठरली आहे.

१६ वर्षांची झैनब श्रीनगरमधील बादशाह नगर, नटीपोरा येथे राहते. तिने तिचे शिक्षण श्रीनगरच्या 'दिल्ली पब्लिक स्कूल'च्या (DPS) लर्निंग रिसोर्स सेंटरमधून पूर्ण केले. या सेंटरने तिला केवळ शैक्षणिक मदतच केली नाही, तर तिला मानसिक आणि भावनिकदृष्ट्याही अत्यंत खंबीर बनवले.

झैनबने या यशाचे श्रेय तिची शाळा, शिक्षक आणि कुटुंबाला दिले आहे. "या सर्वांच्या पाठिंब्यामुळेच मी आज इथे उभी आहे," असे ती अत्यंत कृतज्ञतेने सांगते. तिने शाळेचे मालक विजय धर आणि आपल्या सर्व शिक्षकांचे विशेष आभार मानले. त्यांनी पावलोपावली तिला योग्य दिशा दाखवली.

झैनबने आपल्या पालकांविषयीही अत्यंत भावूक भावना व्यक्त केल्या. ती म्हणाली, "माझ्याकडे त्यांचे आभार मानायला शब्दच नाहीत. माझी आई, वडील आणि अगदी माझे आजोबाही सतत माझ्या पाठीशी खंबीरपणे उभे राहिले. त्यांनीच मला पुढे जाण्याची प्रेरणा दिली." कुटुंबाचा पाठिंबा हीच आपली सर्वात मोठी ताकद असल्याचे तिने आवर्जून सांगितले.

या निकालाबाबत बोलताना झैनब म्हणाली, "मला चांगले गुण मिळतील, अशी खात्री होती. पण इतके जास्त गुण मिळतील, याचा मी स्वप्नातही विचार केला नव्हता." "अल्हम्दुलिल्लाह, माझे गुण खूप चांगले आले आहेत. मला खूप आनंद झाला असून माझ्यासाठी हा अत्यंत अभिमानाचा क्षण आहे," असे ती मोठ्या आनंदाने सांगते.

झैनबचे लहानपणापासून माहिती तंत्रज्ञान (आयटी) क्षेत्रात करिअर करण्याचे स्वप्न आहे. तिला 'बॅचलर इन कम्प्युटर अ‍ॅप्लिकेशन्स' (BCA) ही पदवी मिळवायची आहे. तिला भविष्यकाळातही संगणकाशी संबंधित क्षेत्रातच आपले नाव कमवायचे आहे, हे तिने अत्यंत स्पष्टपणे सांगितले.

संगणकशास्त्रात मिळालेले १०० टक्के गुण हे तिचे या क्षेत्रातील भक्कम ज्ञान आणि तिचे लक्ष्य साध्य करण्याच्या दिशेने पडलेले एक मोठे पाऊल आहे.

अभ्यासासोबतच झैनब इतर अनेक उपक्रमांमध्येही अत्यंत सक्रिय असते. वयाच्या अवघ्या १२ व्या वर्षी तिने जम्मू-काश्मीरचे माजी मुख्यमंत्री ओमर अब्दुल्ला आणि बॉलिवूडचा सुपरस्टार आमिर खान यांची मुलाखत घेतली होती.

या मुलाखती 'रेडिओ डीपीएस' या शाळेच्या स्वतःच्या रेडिओ स्टेशनवर प्रसारित झाल्या होत्या. इतक्या लहान वयात एवढ्या मोठ्या दिग्गजांच्या मुलाखती घेणे, यावरून तिचा आत्मविश्वास, संवादकौशल्य आणि परिपक्वता सहज दिसून येते.

दिव्यांग मुलांच्या पालकांना तिने एक अत्यंत मोलाचा संदेश दिला आहे. "तुमच्या मुलांकडून कधीही आशा सोडू नका," असे ती सांगते. "जर मी हे सर्व करू शकते, तर जगात कोणीही करू शकतं. मुलांना फक्त तुमच्या विश्वासाची आणि पाठिंब्याची गरज असते." तिचा हा संदेश समाजात खूप मोठी सकारात्मकता आणि सर्वांना सामावून घेण्याची भावना (Inclusivity) निर्माण करणारा आहे.

या वर्षीच्या सीबीएसई दहावीच्या एकूण निकालाची आकडेवारी पाहिली, तर ९३.७० टक्क्यांहून अधिक विद्यार्थी उत्तीर्ण झाले आहेत. ५५,३६८ पेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांनी ९५ टक्क्यांहून अधिक गुण मिळवले आहेत. तर २,२१,५७४ पेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांनी ९० टक्क्यांचा टप्पा ओलांडला आहे. सुमारे १.४७ लाख विद्यार्थ्यांना 'कंपार्टमेंट' (पुरवणी परीक्षा) श्रेणीत ठेवण्यात आले आहे.

यंदाही मुलींनीच बाजी मारत मुलांना मागे टाकले आहे. मुलींचे उत्तीर्ण होण्याचे प्रमाण ९४.९९ टक्के आहे. मुलांचे प्रमाण ९२.६९ टक्के असून मुलींची टक्केवारी १.३ टक्क्यांनी जास्त आहे. तृतीयपंथीय उमेदवारांचा निकाल ८७.५० टक्के लागला आहे.

विभागवार निकालात त्रिवेंद्रम आणि विजयवाडा विभागाने सर्वाधिक ९९.७९ टक्के निकाल नोंदवला आहे. तर गुवाहाटी विभागाचा निकाल सर्वात कमी, म्हणजे ८५.३२ टक्के लागला आहे. दिल्लीचा निकाल ९७.३८ टक्के लागला असून तो राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा चांगला आहे.

शाळांच्या प्रकारानुसार, केंद्रीय विद्यालयांनी ९९.५७ टक्क्यांसह बाजी मारली आहे. नवोदय विद्यालयांचा निकाल ९९.४२ टक्के लागला असून ते दुसऱ्या क्रमांकावर आहेत. खाजगी शाळांचे उत्तीर्ण होण्याचे प्रमाण ९३.७७ टक्के, तर सरकारी अनुदानित शाळांचे प्रमाण सर्वात कमी, म्हणजे ९१.०१ टक्के राहिले आहे.

विशेष गरजा असलेल्या मुलांचा (CWSN) निकाल ९६.२४ टक्के लागला आहे. सर्वसमावेशक शिक्षणाच्या दिशेने जाणारे हे एक अत्यंत सकारात्मक पाऊल आहे. यातील किमान ९१ विद्यार्थ्यांनी ९५ टक्क्यांहून अधिक गुण मिळवले आहेत. तर ४५२ विद्यार्थ्यांनी ९० टक्क्यांपेक्षा जास्त गुण प्राप्त केले आहेत.

विद्यार्थ्यांमध्ये अनावश्यक स्पर्धा टाळण्यासाठी सीबीएसईने यावर्षीही कोणतीही गुणवत्ता यादी (Merit List) जाहीर केलेली नाही. तसेच, विद्यार्थ्यांना पहिली, दुसरी किंवा तिसरी श्रेणीही देण्यात आलेली नाही. मात्र, विषयनिहाय पहिल्या ०.१ टक्के विद्यार्थ्यांना मेरिट सर्टिफिकेट दिले जाणार आहे. दुसऱ्या बोर्ड परीक्षेनंतर हे प्रमाणपत्र त्यांच्या 'डिजिलॉकर'मध्ये उपलब्ध करून दिले जाईल.

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाच्या (NEP) शिफारशींनुसार, यावर्षी सीबीएसईने दहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी दोन बोर्ड परीक्षांची सोय उपलब्ध करून दिली आहे. पहिले सत्र फेब्रुवारी-मार्चमध्ये झाले. या परीक्षेला बसणे सर्वांसाठी सक्तीचे होते. दुसरे सत्र मे महिन्यात होणार आहे. निकाल जाहीर झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शाळेमार्फत दुसऱ्या परीक्षेसाठी नोंदणी करण्याची संधी दिली जाईल.

सीबीएसईचे परीक्षा नियंत्रक संयम भारद्वाज यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सहसा दहावीचा निकाल मे महिन्याच्या मध्यावर लागतो. पण यंदा मंडळाने सुमारे १.६ कोटी उत्तरपत्रिकांची तपासणी अत्यंत कमी वेळेत पूर्ण केली. त्यामुळे निकाल नियोजित वेळेच्या जवळपास एक महिना आधीच जाहीर करण्यात आला.

पश्चिम आशियातील सध्याच्या तणावपूर्ण परिस्थितीमुळे मध्य-पूर्वेकडील काही देशांमधील परीक्षा रद्द झाल्या होत्या. मंडळाने या विद्यार्थ्यांचे निकालही जाहीर केले आहेत. त्यांच्यासाठी पर्यायी मूल्यमापन पद्धतीचा वापर करण्यात आला. त्यांच्यावर कोणताही अन्याय होऊ नये, म्हणून त्यांचे निकाल इतर विद्यार्थ्यांसोबतच जाहीर करण्यात आले. परदेशातील शाळांचा निकाल ९९.१० टक्के इतका लागला आहे.

यावर्षी देशभरातील ८,०७४ परीक्षा केंद्रांवर एकूण २४.७१ लाखांहून अधिक विद्यार्थ्यांनी परीक्षा दिली. २१ फेब्रुवारी रोजी झालेला पेपर हा एकाच दिवशी आयोजित करण्यात आलेला आतापर्यंतचा सर्वात मोठा पेपर मानला जातो. या दिवशी सुमारे २४.९५ लाख विद्यार्थी परीक्षेला बसले होते. यासाठी १० लाखांहून अधिक वर्ग आणि २० लाखांहून जास्त पर्यवेक्षकांची (Invigilators) मोठी यंत्रणा राबवण्यात आली होती.

या अत्यंत मोठ्या आणि व्यापक परीक्षा प्रक्रियेत झैनब बिलालचे हे घवघवीत यश एका दीपस्तंभासारखे उभे राहिले आहे. प्रबळ इच्छाशक्ती, कुटुंबाचा खंबीर पाठिंबा आणि योग्य मार्गदर्शन असेल, तर शारीरिक अपंगत्व कोणत्याही माणसाच्या क्षमता रोखू शकत नाही, हे तिने सप्रमाण सिद्ध करून दाखवले आहे.

तिची ही यशोगाथा केवळ दृष्टिहीन विद्यार्थ्यांसाठीच नव्हे तर आयुष्यात कोणत्याही प्रकारच्या संकटाचा सामना करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीसाठी मोठी प्रेरणा आहे.

'आवाज मराठी'वर प्रसिद्ध होणारे लेखन, व्हिडिओज आणि उपक्रम यांविषयीचे अपडेट्स मिळवण्यासाठी या लिंक्सवर क्लिक करा  -

Awaz Marathi WhatsApp Group 
Awaz Marathi Facebook Page
Awaz Marathi Twitter