भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमात एक सुवर्णक्षण ओढवला आहे. आर. एम. नच्चम्माई (RM Nachammai) यांनी भारताच्या नागरी अणुऊर्जा कार्यक्रमाच्या इतिहासात प्रथमच एका कार्यान्वित अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या 'चीफ सुपरिटेंडंट' (Chief Superintendent) पदाचा मान मिळवून नवा इतिहास रचला आहे. एखाद्या कार्यान्वित (Functional) अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या कामकाजाचे नेतृत्व करणाऱ्या त्या देशातील पहिल्या महिला अधिकारी ठरल्या आहेत.

न्यूक्लियर पॉवर कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड (NPCIL) च्या अंतर्गत येणाऱ्या कर्नाटक राज्यातील 'काैगा जनरेटिंग स्टेशन' (Kaiga Generating Station) युनिट ३ आणि ४ च्या प्रमुखपदी त्यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे. १५ मार्च २०२६ पासून त्या आपला पदभार स्वीकारतील. त्यांच्या या निवडीमुळे भारताच्या अत्यंत विशेष आणि तांत्रिकदृष्ट्या कठीण मानल्या जाणाऱ्या अणुऊर्जा क्षेत्रात महिलांच्या प्रतिनिधित्वाचा एक मोठा टप्पा गाठला गेला आहे.

३५ वर्षांचा प्रदीर्घ अनुभव

आर. एम. नच्चम्माई यांचा अणुऊर्जा क्षेत्रातील अनुभव थक्क करणारा आहे. त्यांनी गेल्या ३५ वर्षांहून अधिक काळ या क्षेत्रात आपली सेवा दिली आहे. मद्रास विद्यापीठातून इलेक्ट्रिकल आणि इलेक्ट्रॉनिक्स इंजिनिअरिंगमध्ये पदवी प्राप्त केल्यानंतर त्यांनी १९९१ मध्ये एनपीसीआयएल (NPCIL) मध्ये प्रवेश केला. आपल्या प्रशिक्षण काळातच त्यांनी 'विक्रम साराभाई पुरस्कार' पटकावून आपली चमक दाखवली होती.

त्यांनी मद्रास अणुऊर्जा केंद्र (MAPS) आणि काैगा जनरेटिंग स्टेशनच्या युनिट १ आणि २ मध्ये महत्त्वाच्या पदांवर काम केले आहे. त्यांच्या उत्कृष्ट कार्यासाठी त्यांना २०१०, २०१४ आणि २०१७ मध्ये 'एनपीसीआयएल विशेष योगदान पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले आहे.

काैगा प्रकल्पाचे महत्त्व आणि जबाबदारी

'चीफ सुपरिटेंडंट' म्हणून नच्चम्माई यांच्यावर अणुभट्ट्यांचे संचालन, देखभाल (Maintenance) आणि अभियांत्रिकी पाठबळ अशा अत्यंत गुंतागुंतीच्या विभागांची जबाबदारी असेल. काैगा अणुऊर्जा केंद्र हे भारताचे एक महत्त्वाचे केंद्र असून तिथे २२० मेगावॅट क्षमतेच्या चार अणुभट्ट्या कार्यरत आहेत. या प्रकल्पाच्या विस्तारामध्ये आणि सुरक्षित संचालनामध्ये नच्चम्माई यांचे नेतृत्व निर्णायक ठरणार आहे.

जागतिक महिला दिनाच्या (८ मार्च) पार्श्वभूमीवर झालेली ही घोषणा महिला सक्षमीकरणाचा एक उत्तम नमुना मानली जात आहे. एनपीसीआयएलच्या १०,००० कर्मचाऱ्यांच्या ताफ्यात सुमारे ९०० महिला आहेत. नच्चम्माई यांची ही पदोन्नती भविष्यात अधिक महिलांना अणुविज्ञान आणि अभियांत्रिकी क्षेत्रात येण्यासाठी प्रेरणा देणारी ठरेल. भारताने २०४७ पर्यंत १०० गिगावॅट अणुऊर्जा निर्मितीचे जे उद्दिष्ट ठेवले आहे, ते गाठण्यासाठी नच्चम्माई यांच्यासारख्या अनुभवी नेतृत्वाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असेल.