यशाचा मार्ग कधीच सरळ अन् सोपा नसतो. काहींसाठी या प्रवासाची सुरुवात एखाद्या अनपेक्षित वळणाने होते. काहींना कौटुंबिक वारसा पुढे न्यायचा असतो, तर कोणी स्वतःच्या आवडीपोटी अन् समस्या सोडवण्याच्या ध्यासातून या वाटेवर पाऊल ठेवते. या सगळ्या प्रवासांना एकत्र बांधणारा एकच धागा आहे, तो म्हणजे पारंपरिक भूमिकांच्या चौकटी मोडून बाहेर पडण्याचे धाडस. महत्वाकांक्षा, कल्पकता, व्यवसाय अन् सामाजिक भान या सगळ्या गोष्टी एकत्र येऊ शकतात, हे या स्त्रियांनी सिद्ध केले आहे.
व्यापार, प्रसारमाध्यमे, आरोग्य, पोषण, खाद्यसंस्कृती आणि डिजिटल जगतात स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करणाऱ्या १० कर्तबगार महिलांची ही गोष्ट आहे. सक्षमीकरण म्हणजे एखादी ठरावीक नोकरी किंवा यशाचे ठोकळेबाज निकष नव्हेत, हे या स्त्रियांच्या प्रवासातून स्पष्ट दिसते. स्वतःचे निर्णय आत्मविश्वासाने घेणे, अडचणींवर मात करणे अन् इतरांसाठी प्रगतीचे नवे मार्ग तयार करणे, याच गोष्टी खऱ्या अर्थाने स्त्रीशक्तीचे सामर्थ्य दाखवून देतात.
डिजिटल विश्वात क्रांती घडवणारी अफ्रीन जेब
भारतातील डिजिटल निर्मिती क्षेत्राला नवी दिशा देणारे नाव म्हणजे अफ्रीन जेब! कंटेंट रायटर म्हणून करिअरची सुरुवात करणाऱ्या अफ्रीन यांनी कॉपीरायटिंग, डिजिटल मार्केटिंग आणि क्रिएटिव्ह स्ट्रॅटेजीमध्ये स्वतःचे कौशल्य सिद्ध केले. आज त्या 'StudioBackdrops.com' च्या मुख्य विपणन अधिकारी (CMO) म्हणून कार्यरत आहेत.
चित्रमय कथा मांडण्याच्या त्यांच्या कौशल्यामुळे भारतीय डिजिटल निर्मात्यांना महागड्या परदेशी उपकरणांऐवजी परवडणारे अन् दर्जेदार पर्याय उपलब्ध झाले. डिजिटल विश्वात कोण टिकू शकते, या जुन्या कल्पनांना त्यांनी पूर्णपणे बदलले आहे. देशातील लहान शहरे आणि ग्रामीण भागातून येणाऱ्या तरुणांमध्ये प्रचंड क्षमता असल्याचे त्या मानतात.
कविता अन् उद्योजकतेचा मिलाफ आयेशा अयुब
कविता, उद्योजकता आणि सामाजिक काम या तिन्हींचा अतिशय सुंदर मेळ आयेशा अयुब यांनी घातला आहे. वेगवेगळ्या संस्कृतीत वाढलेल्या आयेशा यांनी लखनऊ शहराला आपली कर्मभूमी बनवले. कोरोनाच्या काळात नोकरी गमावण्याचा मोठा धक्का बसला, पण खचून न जाता त्यांनी स्वतःची डिजिटल मार्केटिंग कंपनी सुरू केली.
महिलांसाठी त्यांनी 'HER — Hurdle Empower Rise' नावाचा एक खास मंच उभारला. केवळ संपर्क वाढवणे हा व्यावसायिक नेटवर्किंगचा उद्देश नसून त्यातून आर्थिक संधी निर्माण झाल्या पाहिजेत, असा त्यांचा ठाम विश्वास आहे. व्यवसायात असो वा समाजात, सहकार्य अत्यंत महत्त्वाचे असते, हीच भावना त्यांच्या कवितांमधून अन् कामातून दिसून येते.
स्टील मिल ते कॉर्पोरेट विश्व : शबाना फैझल
व्यावसायिक नेतृत्व हे सामाजिक बदलाचे मोठे माध्यम बनू शकते, याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे शबाना फैझल! एका स्टील मिलमध्ये काम करण्यापासून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास आज 'KEF हॉल्डिंग्स'च्या सह-संस्थापक अन् उपाध्यक्ष पदापर्यंत पोहोचला आहे. पुरुषांचे वर्चस्व असलेल्या या क्षेत्रात स्वतःचे स्थान निर्माण करत असताना त्यांनी कुटुंबाची जबाबदारीही लिलया सांभाळली.
'फैझल अँड शबाना फाउंडेशन'च्या माध्यमातून त्या शिक्षण, आरोग्य आणि समाजकार्यात मोठे योगदान देत आहेत. कोझिकोडे येथील एका सरकारी मुलींच्या शाळेचा कायापालट करून त्यांनी एक नवा वस्तुपाठ घालून दिला. शाळांची पायाभूत वैशिष्ट्ये सुधारणे आणि शिक्षकांना आधुनिक प्रशिक्षण देणे, यातूनच खरा विकास साध्य होतो, अशी त्यांची धारणा आहे.
बालपोषण अन् आरोग्याचा मूलमंत्र : एलिना दाऊदानी
लहान मुलांच्या संगोपनात अन् आहाराच्या बाबतीत पालकांना येणाऱ्या अडचणींवर एलिना दाऊदानी यांनी सोपा मार्ग शोधून काढला आहे. डाएटेटिक्स, माता अन् बालपोषण विषयात पदव्युत्तर पदवी घेतलेल्या एलिना सध्या अमेरिकेतील पर्ड्यू युनिव्हर्सिटीमधून डॉक्टरेट करत आहेत. त्यांनी 'Momfunda' नावाने एक उपक्रम सुरू केला.
पालकांमधील भीती आणि गैरसमज दूर करून त्यांना शास्त्रीय माहिती देणे हा यामागचा हेतू आहे. डिजिटल संसाधने, पुस्तके अन् कोर्सेसच्या माध्यमातून त्या पालकांना मार्गदर्शन करतात. आधुनिक पोषणशास्त्र आणि भारतीय खाद्यसंस्कृती यांची सांगड घालत त्यांनी शैक्षणिक ज्ञानाचा वापर समाजोपयोगी कामासाठी कसा करावा, हे दाखवून दिले आहे.
'मेट्रो ब्रँड्स'ला नवे उड्डाण देणाऱ्या फराह मलिक भानजी
भारतातील प्रसिद्ध फुटवेअर ब्रँड 'मेट्रो ब्रँड्स'ला नव्या शिखरावर नेण्याचे श्रेय फराह मलिक भानजी यांना जाते. कुलाबा येथील एका लहानशा दुकानापासून सुरू झालेल्या कौटुंबिक व्यवसायाचे त्यांनी एका मोठ्या राष्ट्रीय रिटेल नेटवर्कमध्ये रूपांतर केले.
गणितात पदवी घेतलेल्या फराह यांचा सुरुवातीला कौटुंबिक व्यवसायात येण्याचा कोणताही विचार नव्हता. पण व्यवसायात पाऊल ठेवताच त्यांनी तंत्रज्ञान, डेटा विश्लेषण आणि आधुनिक व्यवस्थापन पद्धतींचा वापर सुरू केला. केवळ नफा कमावणे एवढाच त्यांचा उद्देश नसून कर्मचाऱ्यांना सक्षम बनवणे अन् लोकांना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी करणे, यावर त्यांचा भर असतो.
टेलिव्हिजन विश्वात नवा ट्रेंड आणणाऱ्या फझिला अल्लाना
भारतीय टेलिव्हिजनवर मालिकांचे राज्य असताना रिअॅलिटी शो आणि अनस्क्रिप्टेड कार्यक्रमांची नवी लाट आणण्याचे काम फझिला अल्लाना यांनी केले. 'UTV' मधील आंतरराष्ट्रीय अनुभवानंतर त्यांनी २००३ मध्ये 'Sol Productions' ची स्थापना केली.
'कॉफी विथ करण' आणि 'नच बलिए' यांसारखे शो प्रचंड गाजले अन् लोकप्रिय संस्कृतीचा भाग बनले. बदलत्या काळानुसार ओटीटी प्लॅटफॉर्म्स आणि आंतरराष्ट्रीय भागीदारांशी जुळवून घेत त्यांनी आपल्या कंपनीचे वेगळेपण टिकवून ठेवले. सर्जनशील धाडस आणि व्यावसायिक शिस्त यांचा हा एक उत्तम नमुना आहे.
गृहिणी ते यशस्वी शेफ : साजिदा खान
घरातील स्वयंपाकघरापासून सुरू झालेली आवड एखाद्या स्त्रीला स्वावलंबी कसे बनवू शकते, याचे जिवंत उदाहरण म्हणजे शेफ साजिदा खान! मुंबईतील पवई परिसरात त्यांनी 'Culinary Craft Studio' ची स्थापना केली. इथे बेकिंग, पेस्ट्री मेकिंगपासून ते आंतरराष्ट्रीय आणि भारतीय पदार्थ बनवण्याचे व्यावसायिक प्रशिक्षण दिले जाते.
स्वयंपाकाचे शिक्षण हे स्वावलंबनाचे एक मोठे साधन आहे, असे त्या मानतात. त्यांच्या संस्थेतून प्रशिक्षण घेतलेल्या अनेक महिलांनी आज स्वतःचे गृहउद्योग सुरू केले आहेत, तर अनेक तरुणांना मोठ्या हॉटेल्सच्या किचनमध्ये रोजगाराच्या संधी मिळाल्या आहेत.
आरोग्यसेवेला सामाजिक बांधिलकी मानणाऱ्या समिना हमीद
कॉर्पोरेट नेतृत्व आणि आरोग्यसेवेचे सामाजिक भान यांचा सुरेख संगम समिना हमीद यांच्या व्यक्तित्वात पाहायला मिळतो. प्रसिद्ध औषध कंपनी 'सिप्ला'च्या तिसऱ्या पिढीचे प्रतिनिधित्व करताना त्यांनी कंपनीत आधुनिक व्यवस्थापन पद्धती आणल्या.
केवळ व्यवसायाचा विस्तार न करता सर्वसामान्यांना परवडणारी औषधे, श्वसनविकारांवरील उपचार आणि सर्वांपर्यंत पोहोचणारी आरोग्यसेवा यावर त्यांनी विशेष भर दिला. कोरोनाच्या भीषण काळात संकटसमयी औषधांचा पुरवठा खंडित होऊ न देता त्यांनी दाखवलेले नेतृत्व कौतुकास्पद होते. कौटुंबिक वारसा नव्या दृष्टिकोनातून कसा पुढे नेला जाऊ शकतो, हे त्यांनी दाखवून दिले.
उद्योजकतेतून समाजसेवेचा आदर्श : शबाना फैझल
स्क्रॅप-मेटलच्या एका छोट्या व्यवसायातून सुरुवात करून यशाचे शिखर गाठणाऱ्या शबाना फैझल यांनी व्यावसायिक यश आणि सामाजिक जबाबदारी वेगळी नसते, हे सिद्ध केले आहे. फाउंडेशनच्या माध्यमातून शिक्षण, आरोग्य आणि ग्रामीण विकासासाठी त्या सातत्याने कार्यरत असतात.
ज्यांच्याकडे संसाधने आहेत, त्यांनी समाजाला परत देण्यासाठी पहिले पाऊल उचलले पाहिजे, यावर त्यांचा ठाम विश्वास आहे. शाळांच्या पायाभूत सुविधा सुधारणे अन् आरोग्य उपक्रमांना पाठबळ देणे, यातूनच यशाची खरी व्याख्या स्पष्ट होते. लोकांच्या आयुष्यात आपण काय सकारात्मक बदल घडवून आणतो, यावरच यशाचे मोल ठरते, असा त्यांचा विचार आहे.
चहाच्या चुस्कीतून संस्कृती जोडणाऱ्या रूही नाझकी
काश्मीरच्या खोऱ्यात रूही नाझकी यांनी 'चायजाय' (Chaijaai) च्या माध्यमातून केवळ एक कॅफे उभारला नाही, तर खाद्यसंस्कृती, संवाद अन् काश्मिरी परंपरेचा सुरेख संगम घडवून आणला आहे. काश्मिरी चव आणि आधुनिक आदरातिथ्य एकाच छताखाली आणणारा हा अनोखा उपक्रम आहे.
'चायजाय' हे आज लोकांच्या भेटीगाठींचे आणि आठवणी शेअर करण्याचे एक आवडते ठिकाण बनले आहे. समृद्ध काश्मिरी खाद्यसंस्कृतीचा अनुभव सर्वांना घेता यावा, यासाठी त्यांनी ही जागा तयार केली. चहाचा एक साधा कप लोकांना, जुन्या आठवणींना आणि काश्मीरच्या संस्कृतीला कसा एकत्र बांधून ठेवू शकतो, हे रूही यांच्या या कल्पकतेतून दिसून येते.
अशी घडतेय बदलाची नवी पहाट
या १० कर्तबगार स्त्रिया यशाची एक नवी अन् व्यापक व्याख्या आपल्यासमोर मांडतात. स्वयंपाकघरापासून ते कॉर्पोरेट बोर्डरूमपर्यंत, टीव्ही स्टुडिओपासून डिजिटल प्लॅटफॉर्मपर्यंत अन् संशोधन प्रयोगशाळांपासून ते वर्गखोल्यांपर्यंत... या स्त्रिया केवळ नव्या क्षेत्रांत पाऊल टाकत नाहीत, तर त्या क्षेत्रांचे स्वरूपच बदलून टाकत आहेत.
स्वतःच्या महत्वाकांक्षेसोबत जेव्हा आपण इतरांच्या प्रगतीचा मार्ग सुकर करतो, तेव्हाच यशाचा प्रवास खऱ्या अर्थाने अर्थपूर्ण ठरतो, हाच संदेश या १० कथांमधून आपल्याला मिळतो!
.jpeg)
_(4).jpg "झीनत कैफ")
_(2).jpg "शबाना डागर")