ओनिका माहेश्वरी / नवी दिल्ली:

बिहारमधल्या पुराचं भयानक संकट वेगाने गडद होतंय. राज्यातल्या १५ जिल्ह्यांमधले सुमारे ४९.७४ लाख लोक या पुरामुळे बाधित झाल्याचं सांगण्यात येतंय. गंगा, कोसी, गंडक, बागमती आणि पुनपुन यांसारख्या नद्यांना पूर आलाय. अशा कठीण परिस्थितीत लोकांपर्यंत मदत पोहोचवणं हे आव्हान आहे. याच वेळी खान सर रेशन, पाणी आणि इतर आवश्यक वस्तू घेऊन सुमारे १०० वाहनांच्या ताफ्यासह पूरग्रस्त भागाकडे रवाना झालेत.

त्यांनी स्वतः मदत साहित्याची तपासणी करून संपूर्ण व्यवस्थेचा आढावा घेतला. यात एक महत्त्वाची आणि खास गोष्ट आहे. त्यांनी या मदत मोहिमेसोबतच स्वतःच्या विद्यार्थ्यांचं शिक्षणही अखंडपणे सुरू ठेवलंय. तसंच राघोपूरच्या विद्यार्थ्यांसाठी मोफत कोचिंग क्लास घेण्याचं आश्वासन त्यांनी दिलंय.

पुराच्या या भयानक संकटात खान सर मदत सामग्री घेऊन सुमारे १०० वाहनांच्या ताफ्यासह बाधित भागांकडे रवाना झाले. या सर्व वाहनांमध्ये खाद्यपदार्थ, रेशन, पिण्याचं शुद्ध पाणी आणि गरजेच्या दैनंदिन वस्तूंचा समावेश होता.

मदत सामग्री पाठवण्याच्या या व्यवस्थेकडे केवळ दुरून पाहण्याऐवजी खान सर स्वतः तिथे उपस्थित राहिले आणि त्यांनी संपूर्ण तयारीवर बारकाईने देखरेख केली, ही खरोखरच खास गोष्ट होती. वाहनांमध्ये भरलेल्या सर्व मालाची त्यांनी स्वतः पाहणी केली. गरजू कुटुंबांपर्यंत पोहोचणाऱ्या मदत साहित्यात कोणत्याही प्रकारची कमतरता राहू नये, असा त्यांचा प्रामाणिक प्रयत्न होता.

गाडीवर चढून त्यांनी स्वतः मदत साहित्याची तपासणी केली

मदत साहित्याने भरलेली वाहनं पूरग्रस्त भागांकडे रवाना करण्यापूर्वी खान सरांनी संपूर्ण व्यवस्थेची जागेवरच पाहणी केली. सामानाची उपलब्धता, उत्तम पॅकेजिंग आणि गुणवत्ता जवळून पाहायला ते स्वतः एका वाहनावर चढले. तिथे जाऊन त्यांनी ठेवलेल्या सर्व मदत साहित्याची स्वतः तपासणी केली. मदत मोहिमेत केवळ सामान गोळा करणं पुरेसं नसतं, हे त्यांची ही पद्धत स्पष्टपणे सांगते. ते सर्व सामान योग्य पद्धतीने गरजू लोकांपर्यंत वेळेवर पोहोचवणंही तितकंच महत्त्वाचं असतं, हे ते दाखवून देतात. सुमारे १०० वाहनांचा हा ताफा पूरग्रस्त भागांकडे रवाना करण्यापूर्वी त्यांनी संपूर्ण व्यवस्थेची सविस्तर माहिती घेतली. ज्या गरजू कुटुंबांपर्यंत ही मदत पोहोचवली जातेय, त्यांना आवश्यक असलेल्या सर्व वस्तू वेळेवर आणि व्यवस्थित मिळायला हव्यात, हाच त्यांचा प्रामाणिक प्रयत्न होता.

'खान सर कुठे आहेत?' या प्रश्नांच्या दरम्यान सुरू झाली मदत मोहीम

बिहारमधल्या पुराची स्थिती वेगाने बिघडत होती. त्यावेळी सोशल मीडियावर "खान सर कुठे आहेत?" असा प्रश्न सातत्याने विचारला जात होता. राज्याच्या विविध भागांतले लोक पुराच्या परिस्थितीशी संघर्ष करताहेत. अशा कठीण वेळी खान सर मदत मोहिमेत का दिसत नाहीयेत, असा प्रश्न अनेक लोक विचारत होते.

सध्या समोर आलेल्या माहितीनुसार, याच काळात ते मदत मोहिमेच्या तयारीमध्ये व्यग्र होते. मदत सामग्री गोळा करणं, तिची योग्य व्यवस्था करणं आणि बाधित लोकांपर्यंत ती वेळेवर पोहोचवण्याची व्यवस्था तयार करणं, हे वेळ घेणारं आणि कठीण काम होतं. ही सर्व तयारी पूर्ण झाल्यावर खान सर स्वतः तिथे पोहोचले आणि त्यांनी संपूर्ण मदत मोहिमेवर बारकाईने देखरेख ठेवली.

अशा प्रकारे सोशल मीडियावर उपस्थित होणाऱ्या प्रश्नांच्या दरम्यान ते सुमारे १०० वाहनांच्या ताफ्यासह मदत सामग्री घेऊन सर्वांसमोर आले. ही मोहीम केवळ मदत साहित्य पाठवण्यापुरती मर्यादित राहिली नाही. प्रत्यक्ष जागेवर राहून संपूर्ण व्यवस्था बारकाईने पाहण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न त्यांनी केला.

पुराच्या भयानक संकटात शिक्षकांच्या मोहिमेने धरला वेग

बिहारमधल्या पूरग्रस्त लोकांना मदत करायला शिक्षकांकडूनही मदत मोहीम राबवली जातेय. या संदर्भात 'फिजिक्स वाला'च्या अलख पांडे सरांच्या उपक्रमाचाही उल्लेख समोर आला. त्यानंतर रोशन आनंद सरही मदत कार्यासाठी वेगाने मैदानात उतरले.

आता खान सरांनी मदत सामग्री गोळा करून ती पूरग्रस्त भागात पाठवण्याचा प्रयत्न केलाय. या प्रयत्नामुळे या मोहिमेचा विस्तार झालाय. सुमारे १०० वाहनांच्या ताफ्यातून आवश्यक वस्तू तातडीने पाठवण्यात आल्या. या संकटाच्या वेळी पूरग्रस्त कुटुंबांना ज्या गोष्टींची सर्वात जास्त गरज आहे, त्या वस्तू त्यांच्यापर्यंत पोहोचवणं, हाच या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे.

बिहारमधल्या अनेक जिल्ह्यांत पुराचं पाणी लोकांच्या सामान्य जीवनावर वाईट परिणाम करतंय, अशा कठीण वेळी हे चित्र सर्वांसमोर आलंय. एकीकडे प्रशासन वेगाने मदत आणि बचाव कार्यात व्यग्र आहे. तर दुसरीकडे अनेक सामाजिक संस्था, शिक्षक आणि सामान्य लोकांकडूनही स्वतःच्या पातळीवर मदत पोहोचवण्याचे प्रामाणिक प्रयत्न केले जाताहेत.

बिहारमधले सुमारे ५० लाख लोक पुराच्या विळख्यात

बिहारमधल्या पुराच्या तीव्रतेचा अंदाज एका माहितीवरून सहज लावता येतो. राज्याच्या १५ जिल्ह्यांतले सुमारे ४९.७४ लाख लोक या पुरामुळे बाधित झाल्याचं स्पष्टपणे सांगण्यात आलंय. उपलब्ध असलेल्या माहितीनुसार या बाधित जिल्ह्यांच्या ८८ ब्लॉक्समधल्या ५७५ ग्रामपंचायतींना या पुराचा फटका बसलाय.

पाटणा, भोजपूर, वैशाली, मुजफ्फरपूर आणि भागलपूरसह अनेक भागात पूर आणि पाणी साचल्याचा परिणाम स्पष्टपणे दिसून येतोय. मोठ्या संख्येने कुटुंबांसमोर अन्न, पिण्याचं शुद्ध पाणी, दळणवळण आणि दैनंदिन गरजांबाबत आव्हानं उभी राहिली आहेत.

अनेक भागात पाणी पसरल्यामुळे सामान्य लोकांची वाहतूकही पूर्णपणे विस्कळीत झालीय. ज्या रस्त्यांवरून लोक दररोज कामावर, शाळेत किंवा बाजारात पोहोचायचे, ते रस्ते पूर्णपणे पाण्याखाली गेलेत. अशा कठीण परिस्थितीत पूरग्रस्त कुटुंबांपर्यंत मदत सामग्री पोहोचवणं अवघड झालंय. 

अनेक प्रमुख नद्या धोक्याच्या रेषेच्या वर

नद्यांच्या वेगाने वाढलेल्या पाण्याच्या पातळीचा बिहारमधली पुराची परिस्थिती अधिक गंभीर बनवण्यात वाटा आहे. केंद्रीय जल आयोगाच्या अहवालानुसार राज्यातल्या अनेक प्रमुख नद्या वेगवेगळ्या ठिकाणी धोक्याच्या रेषेवरून वेगाने वाहताहेत.

डुमरिया घाट इथे गंडक नदी, बलतारा आणि कुरसेला इथे कोसी नदी, गांधीघाट, हाथीदह आणि कहलगाव इथे गंगा नदी, श्रीपालपूर इथे पुनपुन नदी आणि बेनीबाद व सोनाखान इथे बागमती नदी धोक्याच्या रेषेवरून वेगाने वाहत असल्याची नोंद करण्यात आलीय.

नद्यांच्या वेगाने वाढलेल्या पाणी पातळीचा सर्वात वाईट फटका सखल भागात राहणाऱ्या लोकांना बसलाय. अनेक ठिकाणी पाणी साचल्यामुळे लोकांची वाहतूक कठीण झालीय. मदत आणि बचाव पथकांनाही पाण्याने वेढलेल्या भागात पोहोचणं अवघड जातंय. 

मदतीसोबतच शिक्षण

पूर आल्यावर सर्वात पहिली गरज अन्न, पाणी, औषधं आणि सुरक्षित दळणवळणाची असते. पण ज्या कुटुंबांचं जीवन पुरामुळे अनेक दिवस बाधित राहतं, त्यांच्या मुलांच्या शिक्षणावर सर्वात जास्त वाईट परिणाम होतो.

शाळा आणि महाविद्यालयांपर्यंत पोहोचणं कठीण होऊन बसतं. अनेक ठिकाणी शैक्षणिक उपक्रम पूर्णपणे विस्कळीत होतात आणि विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासाची गती तुटू लागते. याच आव्हानामध्ये खान सरांच्या उपक्रमाचा दुसरा पैलू समोर आला. मदत मोहिमेसोबतच शिक्षणाची सातत्यता त्यांनी उत्तमरीत्या टिकवून ठेवली.

त्यांच्या मोहिमेशी संबंधित माहितीनुसार, मदत साहित्याचं योग्य व्यवस्थापन करूनही त्यांनी स्वतःचे वर्ग आणि व्याख्यानं अखंडपणे सुरू ठेवली. एका बाजूला मदत साहित्याने भरलेली वाहनं बाधित भागात पाठवण्याची तयारी सुरू होती. तर दुसऱ्या बाजूला विद्यार्थ्यांचा अभ्यास सुरू ठेवण्याचे प्रयत्नही नेटाने सुरू होते.

भयानक पूर शाळा-महाविद्यालयांपर्यंत पोहोचणं नक्कीच रोखू शकतो. पण विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा आणि त्यांचं भविष्य पुराच्या पाण्यासोबत कधीही थांबत नाही. घरांतून, खेड्यांमधून किंवा मदत छावण्यांमधून अजिबात बाहेर न पडू शकणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी कठीण वेळी मोबाईल फोन आणि ऑनलाइन माध्यमातून मिळणारे वर्ग हे त्यांच्या शिक्षणाचा भक्कम आधार बनू शकतात.

राघोपूरच्या विद्यार्थ्यांसाठी मोफत क्लासचं आश्वासन

राघोपूरमधल्या परिस्थितीची पाहणी करताना आणि बाधित लोकांपर्यंत वेगाने पोहोचताना विद्यार्थ्यांशी संबंधित आणखी एक गोष्ट समोर आली. खान सरांनी राघोपूरच्या विद्यार्थ्यांसाठी मोफत कोचिंग क्लास सुरू करण्याचं आश्वासन दिलं.

पूरग्रस्त भागात हा उपक्रम भूमिका बजावू शकतो. आपत्तीच्या काळात सर्वांत आधी मुलांच्या नियमित अभ्यासावर वाईट परिणाम होतो. शाळा किंवा कोचिंग क्लास खूप काळ बंद राहिल्यामुळे विद्यार्थ्यांचं शैक्षणिक नुकसान होतं. स्पर्धा परीक्षांची तयारी करत असलेल्या तरुणांसमोर वेगळं आणि कठीण आव्हान उभं राहतं.

मोफत क्लासचं हे आश्वासन या सर्व विद्यार्थ्यांना पुन्हा शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात जोडण्याचा प्रयत्न म्हणून पाहिलं जातंय. पुरामुळे ज्या बाधित कुटुंबांची आर्थिक आणि सामाजिक परिस्थिती अधिकच कठीण झालीय, त्यांच्यासाठी शिक्षणाशी जोडलेली ही अतिरिक्त मदत खरोखरच महत्त्वाची ठरू शकते.

सामान्य परिस्थितीत एका शिक्षकाची भूमिका केवळ वर्ग, पुस्तकं आणि परीक्षांभोवतीच प्रामुख्याने फिरताना दिसते. पण एका आपत्तीच्या काळात हीच भूमिका समुदाय आणि विद्यार्थ्यांच्या गरजांशी वेगाने जोडली जाऊ शकते. पूरग्रस्त कुटुंबांपर्यंत वेळेवर रेशन पोहोचवणं ही तातडीच्या गरजेची प्रतिक्रिया आहे. तर मुलांचा अभ्यास सुरू ठेवण्याचा प्रयत्न त्यांच्या भविष्याशी जोडलेल्या गरजेला योग्यरीत्या संबोधित करतो.

हेही वाचा: मुस्लिम लोक गैर-मुस्लिम राजवटीत समृद्धी हासील करू शकतात का? इस्लामला राजकीय सत्तेची गरज का नाहीय?

पुराचं पाणी लोकांची घरं आणि रस्ते काही काळासाठी नक्कीच रोखू शकतं. पण विद्यार्थ्यांची स्वप्नं आणि त्यांचं भविष्य थांबण्यापासून वाचवण्याचा प्रयत्न करणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे. आपत्तीच्या काळात मदत नक्कीच गरजेची आहे. पण पुढच्या पिढीचं शिक्षण आणि त्यांच्या आशा जिवंत ठेवणं हेही तितकंच महत्त्वाचं आहे.